VII SA/Wa 483/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2017 r. w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1974/15 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2017 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Wniosek ten został rozpoznany przez Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. mocą którego odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na postanowienie to został złożony sprzeciw. Rozpoznając wniosek po sprzeciwie należy wskazać, że z danych zawartych w formularzu PPF wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3 012 zł. miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2 488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazali koszty utrzymania mieszkania na 500 zł., 800 zł. na leki na osobę. Dodali, że ponoszą koszty postępowań sadowych w wysokości 1 000 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 17 października br. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową – w pkt 5 formularza nie wskazano tych okoliczności, - wskazania gdzie wnioskodawcy obecnie mieszkają skoro podają w formularzu PPF, że nie posiadają żadnego mieszkania/domu oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają, należało także podać na co składają się koszty 500 zł. wskazane w formularzu jako koszty utrzymania mieszkania, wydatki te należało udokumentować, - wskazania czyją własnością i jakiej jest wielkości wybudowany dom (o którym piszą w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. stanowiącego skargę w sprawie VII SA/Wa 2850/14 – poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje (załączyć kopię pierwszej strony ww. pisma) oraz czy jest obecnie użytkowany należało wskazać przez kogo, - wskazania czyją własnością jest dom w [...], - podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, - wskazanie oraz udokumentowanie innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy, - do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżących świadczeń emerytalnych; - podania, czy posiadają, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące, posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - wskazania czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie, - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2016 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazania czy dzieci wnioskodawców – M. W. i J. W.: - mieszkają wspólnie z wnioskodawcami pod adresem zamieszkania wnioskodawców [...], - pod adresem zamieszkania wnioskodawców [...] prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm: [...] oraz firmy [...], które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu, - w przypadku gdyby J. W. i M. W. nie zamieszkiwali wspólnie z wnioskodawcami należało nadesłać oświadczenie ww. osób, z którego będzie wynikać, że nie mieszkają pod adresem [...] i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z wnioskodawcami, - w przypadku nienadesłania ww. oświadczeń należało wskazać i udokumentować dochody J. W. i M. W.. Wnioskodawcy odebrali ww. zarządzenie w dniu 6 listopada 2017 r. i nie odpowiedzieli na nie. W sprzeciwie podkreślili, że zaskarżone postanowienie jest niesprawiedliwe, nie stać ich na opłatę we wszystkich sprawach sądowych. W niniejszej sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a.- ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy ( art. 260 § 1 p.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek Starszy referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu, referendarz uznał, że wnioskodawcy nie wyjaśnili w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że są osobami, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez nich w formularzu są mało precyzyjne i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie ich sytuacji finansowej. Należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawców budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że brak informacji o dokładnych źródłach utrzymania wnioskodawców, uniemożliwił przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, z przeprowadzonych przez referendarza ustaleń wynika, że wnioskodawcy uzyskują wystarczające dochody by uiścić koszty sądowe. Sąd w pełni podziela pogląd referendarza, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawców w tym zakresie spowodowały, że złożone przez nich oświadczenia nie mogły zostać zakwalifikowane jako zawierające niezbędne dane do oceny ich stanu majątkowego. Wniosek zawiera dane ogólnikowe i niepełne, nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości i nie przedstawia pełnych danych materialnych wnioskodawców. Wnioskodawcy przedstawiają swoją sytuację materialną w sposób nierzetelny, podając dane w sposób wybiórczy. Przedstawianie swojej sytuacji materialnej w ten sposób nie budzi zaufania co do rzetelności składanych informacji, informacje te są mylące i wprowadzają orzekającego w błąd oraz utrudniają rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej. Skoro dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były ogólnikowe i niepełne, to wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień, co też referendarz uczynił. Wnioskodawcy jednak nie nadesłali dodatkowych informacji, co uniemożliwiło prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Należy zaznaczyć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.