VII SA/Wa 548/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty opłaty legalizacyjnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie S. K., nazywana dalej "skarżącą" wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty opłaty legalizacyjnej wraz z którą wniosła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżąca ma na utrzymaniu męża, który nie pracuje oraz czwórkę dzieci (jedno studiuje, pozostałe są niepełnoletnie). Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w wysokości 4.000-5.000 zł netto miesięcznie, a także posiada oszczędności w kwocie 13.000 zł. Wskazała, że posiada dwa samochody używane w ramach wykonywanej działalności gospodarczej, a także dom o powierzchni 350m2 warty ok. 450.000 zł oraz działkę o powierzchni 1.500 m2. Jest ponadto obciążona kredytem. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił S. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 22 czerwca 2016 r. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że wpływy odnotowywane na rachunku bankowym nie stanowią w całości jej dochodów, gdyż są to kwoty przekazywane w znacznej mierze na organizację pogrzebów, w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Podkreśliła, że posiada obecnie na utrzymaniu 5 osób, ponieważ jej mąż nie pracuje. Wskazała nadto, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi jej wymiernych zysków, dlatego też podejmuje próbę rozszerzenia działalności firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd stwierdził, że skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. Nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem, a zatem sprzeciw podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Rozpoznając wniesiony sprzeciw należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że na podstawie przedstawionych danych w formularzu wniosku PPF oraz w dodatkowych pismach wyjaśniających, wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w ocenie Sądu sytuacja materialna skarżącego nie jest tak trudna, by uprawniała ona do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Z podanych danych wynika, że wnioskodawczyni nie można zaliczyć do grona osób ubogich, znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawionych środków do życia, co kwalifikowałoby ją do przyznania prawa pomocy. Jak sama wskazała, uzyskuje dochód w wysokości ok. 4.000 – 5.000 zł netto miesięcznie, a nadto posiada oszczędności w kwocie 13.000 zł. Skarżąca podnosiła, że jest obciążona kredytem, jednak wskazać należy, że zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Jak bowiem prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przykładowo w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Ponadto skarżąca, celem sporządzenia i wniesienia skargi do Sądu, a także wniesienia sprzeciwu, korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, jakim jest radca prawny K. S. Z powyższych względów uznać należy, iż skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie spełnia ona bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia