VII SA/Wa 558/17

Dnia 31 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] maja 2017 r. odmawiającego Z. M.przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 r. odmawiające Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 558/17 wpłynął na formularzu PPF wniosek Z. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z treści złożonego wniosku wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Wnioskodawca wskazał, że dochodami rodziny są emerytura żony i wynagrodzenie za funkcję sołtysa pełnioną przez wnioskodawcę o łącznej wysokości 1105, 37 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że na media i leki przeznacza 590 zł, na żywność i środki czystości 515, 37 zł. Wskazał, że nie posiada nieruchomości, mienia rzeczowego, oszczędności i zasobów pieniężnych. Posiada samochód osobowy [...] r. Do formularz dołączono kopię decyzji [...] z [...] marca 2017 r. o waloryzacji emerytury. W związku z niedostatecznymi informacjami, po wezwaniu z dnia 19 kwietnia 2017 r. do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, wnioskodawca pomimo odebrania wezwania - zarządzenia nie wykonał. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 558/17 odmówiono Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na powyższe rozstrzygnięcie został skutecznie złożony przez wnioskodawcę sprzeciw w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że odpis złożony przez niego we wniosku jest zgodny ze stanem faktycznym i nie nosi znamion przekłamań. Następnie zauważył, że Sąd wziął pod uwagę fakt, iż wnioskodawca posiada samochód marki [...], który w ocenie wnioskodawcy stanowi dobra majątkowe jego żony. Ponadto, wnioskodawca podkreślił, że nie posiada on "innego mienia ruchomego czy też nieruchomego". Kończąc, wnioskodawca podniósł, że jest świadomy złożonego przez niego oświadczenia majątkowego, a informacje w nim zawarte były kompletne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z dnia 17 maja 2017 r. należało utrzymać w mocy. Podkreślić należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Natomiast, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zwrócić uwagę, że instytucja prawa pomocy to inaczej tzw. prawo ubogich. Dlatego ratio legis przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Wspiera tę myśl dalsze spostrzeżenie, według którego instytucja ta została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Podkreślić należy zatem, że wprawdzie instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie, to jednak z uwagi na to, że stanowi ona procesową gwarancję ochrony praw strony, nie może być iluzoryczna. Stanowisko takie zaakcentował Sąd Apelacyjny w [...] w postanowieniu z dnia [...]maja 1996r., sygn. [...], [...] powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz.284 ze zm.). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z dnia [...] maja 2017 r. - z powyższego wniosku nie wynika, że sytuacja finansowa skarżącego była tak trudna by uzasadniała przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. Nie bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia jest niewykonanie zarządzenia z dnia [...] kwietnia 2017 r., a więc i nieustosunkowanie się przez skarżącego do zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony, a na wezwanie wnioskodawca nie przedstawił żądanych informacji. Podkreślenia zatem wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd nie mając żądnych dowodów na poparcie przedstawionych faktów i sytuacji materialnej nie może uwzględnić takiego wniosku. Przykładowo, dokumentami wymaganymi przez sąd byłyby zaświadczenia i wyciągi bankowe, o które wezwano w zarządzeniu z dnia [...] kwietnia 2017 r. Podsumowując, informacje znajdujące się w aktach sądowych są niekompletne, a strona nie ustosunkowała się do wyjaśnienia tych wątpliwości w sposób wyczerpujący. Wskazać należy, że argumentacja wnioskodawcy zawarta w sprzeciwie jest zbyt lakoniczna i ogólnikowa. Odnosi się do stwierdzenia, że nie posiada on "innego mienia ruchomego czy też nieruchomego". Wnioskodawca podnosi jedynie kwestię samochodu marki [...] jest własnością tylko jego żony. Natomiast przy badaniu przesłanek wynikających z art. 264 p.p.s.a. sąd wziął pod uwagę, że zgodnie z art. 23 KRO małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (postanowienie NSA z 6.10.2004 r., GZ 71/04). Pozostawanie wnioskodawców we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że dochody obojga małżonków pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające mogą zwrócić się o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II SAB/Bk 46/11). Z tych względów Sąd uznał, że wniosek jest niewystarczający oraz niewiarygodny, i nie przedstawia w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do sprzeciwu skarżący nadal nie dołączył wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.