VII SA/Wa 601/21

WyrokWSA w Warszawie2021-11-12

Skład orzekający: Grzegorz Antas, Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, Elżbieta Granatowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy ograniczenie wysokości ogrodzeń do 0,6 m w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, w celu ochrony historycznego układu urbanistycznego i zapobiegania zawłaszczaniu terenów wspólnych, stanowi naruszenie prawa własności i przekroczenie władztwa planistycznego przez radę gminy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że ograniczenie wysokości ogrodzeń do 0,6 m w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, mające na celu ochronę historycznego układu urbanistycznego i zapobieganie zawłaszczaniu terenów wspólnych, nie stanowi naruszenia prawa własności ani przekroczenia władztwa planistycznego przez radę gminy. Wskazano, że prawo własności nie jest nieograniczone i może być ograniczane w celu ochrony interesu publicznego, dziedzictwa kulturowego oraz harmonijnego zagospodarowania przestrzennego, co jest zgodne z przepisami Konstytucji RP i ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Stan faktyczny
Skarżący, w tym Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa, złożyli skargę na uchwałę Rady Miasta dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, kwestionując w szczególności § 78 ust. 2 pkt 7, który zakazywał realizacji ogrodzeń wyższych niż 0,6 m dla jednostki MW 35. Zarzucali naruszenie prawa własności, ograniczenie możliwości korzystania z nieruchomości oraz naruszenie ich prawnie chronionego interesu. Wskazywali, że zakaz utrudnia zagospodarowanie nieruchomości, zapobieganie problemom z odpadami i korzystanie z altany śmietnikowej przez osoby trzecie. Rada Miasta wniosła o oddalenie skargi, argumentując, że plan ma na celu ochronę historycznego układu urbanistycznego i zapobieganie zawłaszczaniu terenów wspólnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Antas, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak - Pęczkowska (spr.), Asesor WSA Elżbieta Granatowska, Protokolant specjalista Monika Gąsińska – Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]", M. S. S., I. S. i L.M. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa [...] (SBM), M. S. S., I. S. i L. M. M. złożyli skargę na uchwałę [...] z [...] listopada 2010r. Nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] (plan) w części tekstowej i graficznej, w zakresie jednostki MW35. a w szczególności § 78 ust. 2 pkt 7 zarzucając naruszenie: 1) art. 64 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ograniczenie ich praw i wolności, jako współwłaścicieli nieruchomości i wprowadzenie w § 78 ust. 2 pkt 7 uchwały zakazu realizacji ogrodzeń o wysokości większej niż 0,6 m dla jednostki MW 35, co ograniczyło prawa i wolności skarżących pozbawiając ich prawem gwarantowanych uprawnień do ogrodzenia swojej własności w taki sposób aby uniemożliwić osobom trzecim swobodne przemieszczanie się po ich własności: 2) art. 140 Kc poprzez ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości, zgodnie ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem ich praw i z wyłączeniem innych osób, co negatywnie wpływa na sytuację prawną i uprawnienia właścicieli lokali i współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] oraz pogarsza warunki korzystania z nieruchomości; 3) art. 6 ust 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez naruszenie prawem chronionego interesu skarżących poprzez wprowadzenie zakazu realizacji ogrodzeń wyższych niż 0,6 m w jednostce MW 35. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności uchwały w zaskarżonej części oraz jej zmianę w tej części zniesienie ww. zakazu i dopuszczenie realizacji ogrodzeń do wysokości 2,4 m oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazali m.in., że kwestionowany zakaz narusza prawo własności uniemożliwiając zagospodarowanie ich nieruchomości zgodnie z wolą i potrzebą skarżących, a ingerencja ta nie pozostaje w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, dla których uchwałę podjęto. Ograniczenia wysokości ogrodzeń nie są też konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i wolności publicznej, albo wolności i praw innych osób, a zatem nie znajdują poparcia w art. 64 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i art. 140 Kc. Samodzielność organu w wykonywaniu zadań i władztwo planistyczne nie jest nieograniczone. Skarżący podnieśli, że opisane ograniczenia utrudniają swobodne i racjonalne zagospodarowanie ich działki oraz powodują stałe uciążliwości i koszty - np. kary za brak segregacji odpadów, czy sprzątanie posesji z odpadów, w tym gabarytów pozostawionych przez mieszkańców okolicznych posesji - które ponoszą za brak odgrodzenia altany śmietnikowej od nieruchomości sąsiednich, nieposiadających własnych miejsc odbioru śmieci. Okoliczni mieszkańcy od lat korzystają bowiem bezprawnie z altany śmietnikowej skarżących. Co prawda każda nieruchomość oddziaływaniom z nieruchomości sąsiednich, jednak immisje nie mogą przekraczać określonego stopnia natężenia. Kryterium dopuszczalności takich immisji winna być przeciętna miara wynikająca ze społeczno- gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Według stron ww. zapis planu narusza też art. 64 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż ogranicza ich prawa w zakresie wzniesienia takiego ogrodzenia, które uniemożliwi osobom trzecim swobodne przemieszczanie się po ich własności. Pozostawienie zakazu stanowi nadużycie kompetencji Rady [...] i narusza prawem chroniony interes skarżących (art. 6 ust. 2 u.p.z.p) Dalej skarżący uzasadnili m.in. legitymację do złożenia niniejszej skargi, uprawnienie Spółdzielni do reprezentacji współwłaścicieli nieruchomości. W odpowiedź na skargę Rada [...] wniosła o jej oddalenie. Po przedstawieniu przebiegu powstępowania wyjaśniła, że prace nad planem rozpoczęto w oparciu o uchwałę nr [...] Rady [...] z [...] czerwca 2007 r. w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...]. Ogłoszenie o przystąpieniu i zbieraniu wniosków wywieszono na tablicach ogłoszeń 10 listopada 2007 r. i opublikowano w prasie lokalnej 25 października 2007 r. Zbieranie wniosków trwało do 19 listopada 2007 r. Od 8 stycznia do 5 lutego 2010 r. projekt planu wyłożono do publicznego wglądu. Nikt ze skarżących nie wniósł wniosków ani uwag. Zgodnie z planem ww. nieruchomość leży w jednostce o symbolu MW 35. Budynki w tym kwartale, tworzące pierzeję od ul. [...], stanowią linię rozgraniczającą, okalającą wewnętrzny układ budynków jednorodzinnych. Obejmuje ona budynki z terenem przyległym od wnętrza kwartału. Pozostały kwartał stanowi zabudowa jednorodzinna i wielorodzinna o 3-5 lokalach mieszkalnych. Stosownie do § 78 ust. 1 pkt 1 planu dla ww. jednostki ustalono: przeznaczenie podstawowe - zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna i dopuszczalne - usługi towarzyszące - w rozumieniu § 2 pkt 20 - w lokalach wbudowanych w budynki mieszkalne. Zgodnie z § 78 ust. 2 pkt 1 budynki w tej jednostce są zabytkami chronionymi planem, z wyjątkiem budynku stron. Według § 78 ust. 2 pkt 2 planu, obowiązuje zakaz budowy nowych budynków mieszkalnych, poza koniecznością odtworzenia istniejącego obiektu. W § 78 ust. 2 pkt 3 plan zakazuje rozbudowy, powiększającej rzut budynku z wyjątkiem niezbędnych pomieszczeń wejściowych, szybów dźwigowych, dodatkowych klatek schodowych, wózkarni, pomieszczeń typu kotłownie oraz schody zewnętrzne czy pochylnie, zakazuje: nadbudowy, zmiany ukształtowania konstrukcji dachowej, zakazują zmiany układu otworów okiennych, balkonów, logii, zakazują zmiany charakteru (stylu) elewacji, chyba że zmiana ma na celu przywrócenie pierwotnego charakteru (stylu), utrzymanie funkcjonowania lokali usługowych w parterach budynków jako pierzei usługowych od ul. [...] i ul. [...], dopuszczają zmiany sposobu użytkowania lokali w parterach budynków mieszkalnych na usługowe, a przebudowa takiego lokalu wymaga dostosowania do charakteru i stylu elewacji. Obowiązuje również zakaz: realizacji wolnostojących przybudowanych budynków gospodarczych i garażowych (§ 78 ust. pkt 4), zmniejszania wskaźnika powierzchni biologicznie czynnej (§ 78 ust. 2 pkt 6) oraz realizacji ogrodzeń wyższych niż 0,6 m. (§ 78 ust. 2 pkt 7). Ponadto,, kwartał leży w strefie ochrony konserwatorskiej układu urbanistycznego, powstałego na podstawie koncepcji nowej dzielnicy mieszkaniowej [...] miasta-ogrodu z 1924r. Chronionymi elementami układu, wykluczającymi istotne zmiany są: układ głównych ciągów ulicznych w formie wachlarza z przecznicami w formie odcinków kolejnych pierścieni oraz struktura zespołów zabudowy tworząca ograniczone ulicami kwartały z obrzeżną zabudową wielorodzinną, głównie pierzejową, wypełnione regularnymi zespołami zabudowy jednorodzinnej i kwartały o ukształtowanej formie sektorów zabudowy wielorodzinnej osiedlowej. Organ zaznaczył, że przystąpienie do planu uzasadniała potrzeba zachowania charakteru zabudowy i ochrona ww. układu przestrzennego, który zaprojektowano w 1925 r. Nie został on w pełni zrealizowany, stanowi jednak przykład zespołu architektoniczno- urbanistycznego. [...] są osiedlem mieszkaniowym, w znacznej części zrealizowanym w międzywojniu i pierwszym dziesięcioleciu po II wojnie światowej (1925 - 1955). Obszar ten stanowi ukształtowany i konsekwentnie zrealizowany układ przestrzenny oparty o przebieg głównych ulic wachlarzowych: ul. [...], ul. [...] i ul. [...] oraz poprzecznych ulic z zielenią: ul. [...] i Al. [...]. Realizacje międzywojenne obejmowały zespoły zabudowy: spółdzielni "[...]", spółdzielni "[...]", wystawy "[...]", osiedle Spółdzielni [...]" oraz tzw. "[...]". Zabudowę wielorodzinną realizowano głównie po wojnie jako pierzejową wyznaczającą granice kwartałów i osiedli [...] I i II. Trend do powiększania powierzchni mieszkań, powodował nacisk na rozbudowę budynków lub wymianę oryginalnej zabudowy na nowe budynki o większej kubaturze, w szczególności w sąsiedztwie metra. Trend ten mógł zniszczyć charakter tej części dzielnicy. Większość budynków, obiektów i zespołów zabytkowych na tym obszarze nie jest wpisana do rejestru zabytków (obecnie są wpisane do GEZ), w czasie prac nad planem liczono się z tym, że nie zostaną wpisane do rejestru. Dlatego ochrona mogła nastąpić w planie z wykorzystaniem Studium i Wytycznych Konserwatorskich. Obszar [...] według Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego [...] znajduje się w zasięgu strefy M2.12 - terenach o przewadze zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej o średniej wysokości do 12 m. Cały obszar planu, jako zespól urbanistyczno - architektoniczny, jest wskazany do objęcia ochroną, w strefach ochrony istotnych parametrów historycznego układu urbanistycznego (KZ-B) [...] - zespół osiedli mieszkaniowych. Dla potrzeb projektu planu w 2006r. opracowano wytyczne pt.: "[...]. Wytyczne konserwatorskie do planów zagospodarowania przestrzennego" pod kierunkiem dr A. C. na zlecenie [...] Konserwatora Zabytków. Zawierają one analizę wszystkich budynków na tym obszarze oraz obiektów, kwartałów i przestrzeni publicznych o walorach zabytkowych z wnioskami o zakresie i sposobie ochrony. Według ww. opracowania, w części kwartału XXIV, w którym leży ul. [...] - średniowieczny trakt na [...], [...], [...], [...] i [...], stał się osią, o którą oparto wachlarzowe założenie urbanistyczne przedmieścia - ogrodu [...], wg ówczesnej propagandy - wzorcowej, zdrowej dzielnicy dla 70.000 robotników. Miała ona powstać na odzyskanym terenie powojskowym, należącym do miasta. Założenie opracowała między 1920 a 1925 r. Sekcja Regulacji pod kierunkiem A.A. J.. Plany opublikowano na łamach magazynu "Architektura i Budownictwo" z sygnaturą prawdopodobnie J. J. Teren między ul. [...] a Aleją [...]miał być przeznaczony pod zabudowę wielorodzinną. Po krachu na giełdzie w 1929 r. zmieniono plany. W latach 1933 - 1939 działki przy ul. [...] rozparcelowano i sprzedano w ramach akcji promującej budownictwo indywidualne Banku Gospodarstwa Krajowego i Polskiego Towarzystwa Reformy Mieszkaniowej (projekty typowe modernistycznych domów bliźniaczych i willi BGK). Na zdjęciach lotniczych w 1935 r. są już wszystkie budynki w parzystej pierzei ul. [...] między [...] a Aleją [...]. Z tego czasu pochodzi oświetlenie gazowe. Większość budynków wielorodzinnych w pierzei ul. [...] wzniesiono między 1935 a 1939 r. Jest to jednorodny stylowo zespół o jednakowym gabarycie, skromnych elewacjach, z charakterystycznymi oknami taśmowymi doświetlającymi klatki schodowe. W latach 50-tych XX w w pierzei Alei [...] powstał socrealistyczny budynek wielorodzinny. Od czasów PRL do dziś niektóre z willi przy ul. [...] zmodernizowano, często zatracając modernistyczne cechy. Budynek na działce skarżących zrealizowano jako "plombowe" uzupełnienie pierzei, budowę zakończono w 1994 r. Jako jedyny posiada przejście bramne. Wcześniej działka stanowiła przestrzeń wspólnie użytkowaną, pozwalającą na przejście na tyły pierzei. Plan utrwala istniejącą zabudowę i zasady zagospodarowania. Ma charakter ochronny i porządkujący. Znaczna część ustaleń jest poświęcona ochronie zabytków i układu przestrzennego [...]. Celem uchwalenia planu od początku było zapobieżenie przekształceniom tego obszaru, którego Istotnym elementem jest brak wygrodzeń podwórek budynków wielorodzinnych w pierzei. Organ podkreślił, że na ten problem zwracali uwagę uczestniczący przy sporządzaniu planu mieszkańcy. We wnioskach do projektu planu Samorząd Mieszkańców Domków Rodzinnych "[...]" wnosił o zwrócenie uwagi m.in. na wygradzanie terenów wspólnych. W trakcie dyskusji publicznej 22 stycznia 2010 r. wskazywano na problem grodzenia osiedli i wnoszono o zakaz grodzenia terenów ogólnodostępnych. W uwagach ww. Samorząd wskazał "Należy określić warunki, na których mogą być grodzone fragmenty osiedli. Nie należy dopuszczać do zawłaszczania (prze różne "grupy inicjatywne") przestrzeni i urządzeń wspólnych. Nastąpiły podziały spółdzielni, powstały wspólnoty mieszkaniowe. Są tendencje do wydzielania i grodzenia terenów, które były projektowane i funkcjonowały jako wspólne, ogólnodostępne, np. tereny rekreacji, ciągi piesze, śmietniki. Plan powinien jednoznacznie określić warunki, na jakich ewentualne wygrodzenia są możliwe." W planie przewidziano zatem ogrodzenia do 60 cm, umożliwiające ochronę nasadzeń i porządkowanie przestrzeni oraz uniemożliwiające zawłaszczenia, poprzez wydzielanie i wygradzanie terenów pierwotnie projektowanych i użytkowanych jako wspólne. Ogrodzenie spornej działki spowoduje przecięcie ciągu terenów użytkowanych jako obszar wspólny na tyłach zabudowy wielorodzinnej. Wszystkie budynki w pierzei ul. [...] są w podobnej sytuacji, tereny na tyłach są użytkowane przez mieszkańców sąsiednich domów, bo takie było pierwotne założenie organizacji przestrzeni w tym osiedlu. Organ nie zgodził się zatem z zarzutem, że § 78 ust. 2 pkt 7 planu był przekroczeniem władztwa planistycznego. Podkreślił, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1, pkt 4 i pkt 9 u.p.z.p. w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się zwłaszcza wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej oraz potrzeby interesu publicznego. Art. 15 ust. 2 u.p.z.p. w brzmieniu na dzień uchwalenia planu, wskazuje, że w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego (pkt 2), zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej (pkt 4) oraz parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym linie zabudowy, gabaryty obiektów i wskaźniki intensywności zabudowy (pkt 6). Zaznaczył, że uregulowanie ogrodzeń w planie w oparciu o ustawę o planowaniu obowiązującą przed 21 października 2010 r. było dopuszczalne i mieściło się w art. 15 ust. 2 pkt 6. Ogrodzenia można zakwalifikować - zgodnie z art. 3 pkt 1 i pkt 9 Prawa budowlanego - jako obiekt budowlany i zgodnie z art. 3 pkt 9 jako urządzenie techniczne związane z obiektem budowlanym zapewniające możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem, ogrodzenie może być wykonane także bez obiektu budowlanego i wówczas stanowi budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy (NSA wyrok z 5 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 2603/18). Kończąc dodał, że władztwo planistyczne jest kompetencją gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami kształtowania polityki przestrzennej. Na poparcie tego stanowiska organ przytoczył obszernie orzecznictwo i piśmiennictwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. obejmują kontrolę działalności administracji publicznej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. kontrola ta dotyczy skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt, o którym mowa w art. 3 § 1 pkt 5 p.p.s.a. stwierdza jego nieważność w całości lub w części albo stwierdza, że został wydany z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jego nieważności. Zaskarżona uchwała została podjęta [...] listopada 2010r., a więc procedurę jej zaskarżenia reguluje art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r. (art. 17 ust. 2 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych – Dz.U. z 2017r. poz. 935). Przed wniesieniem skargi wymagane było zatem wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa, co w niniejszej sprawie zostało spełnione. Dokonując oceny interesu prawnego skarżących, którego naruszenie jest warunkiem dopuszczalności skargi wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.), Sąd uznał, że został on zaskarżoną uchwałą naruszony. Skarżący są bowiem właścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...] a w [...] która znajduje się na obszarze oznaczonym w planie symbolem MW35, dla którego w § 78 ust. 2 pkt 7 przewidziano zakaz realizacji ogrodzeń wyższych niż 0,6 m. Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżący planowali wzniesienie wyższego ogrodzenia, w celu swobodnego i racjonalnego zagospodarowania nieruchomości, w szczególności zapobieżenia nakładanym karom za brak segregacji odpadów, czy sprzątanie posesji z odpadów, w tym gabarytów pozostawionych bezprawnie przez mieszkańców okolicznych posesji, nieposiadających własnych miejsc odbioru śmieci, korzystających z altany śmietnikowej skarżących. W ocenie Sądu, interes prawny skarżących został naruszony, skoro zagospodarowanie nieruchomości w opisany sposób nie jest dopuszczalne w świetle ww. zapisu planu. Dokonując merytorycznej oceny planu Sąd poddał analizie akta sprawy w zakresie spełnienia wymogów określonych w u.z.p. w granicach interesu prawnego skarżących i nie stwierdził, aby kwestionowana uchwała Rady [...] z [...] listopada 2010r. Nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] w § 78 ust. 2 pkt 7 naruszała władztwo planistyczne. W świetle zarzutów skargi należy na wstępie zaznaczyć, że prawo własności, na ochronę którego powołują się skarżący nie jest nieograniczone. Ograniczenia dopuszcza bowiem Konstytucja RP w art. 64 ust. 3 stanowiąc, że własność może być ograniczona w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a więc z poszanowaniem zasady proporcjonalności, tj. zakazem nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Z kolei art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wskazuje, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i wolności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do ww. celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te winny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. Takimi przepisami ustawowymi są regulacje ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, upoważniające do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w których gminy ustalają przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu (art. 3 ust. 1), w konsekwencji ograniczając sposób wykonywania prawa własności. Gmina ma zatem ustawowe podstawy do realizacji tzw. władztwa planistycznego w planie miejscowym, które ograniczone jest przepisami szczególnymi oraz ograniczeniami w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3, art. 22 Konstytucji). Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p. ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Gmina może zatem w uzasadnionych przypadkach wprowadzić nawet całkowity zakaz zabudowy, może też wprowadzić inne ograniczenia np. minimalną powierzchnię działki budowanej, wskaźniki powierzchni zabudowy, powierzchni biologicznie czynnej, intensywności zabudowy czy wysokości ogrodzeń (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 2735/20, wyrok NSA z 17 lipca 2019 r., sygn. I OSK 1795/18). Nie można było zatem podzielić stanowiska skarżących, że wprowadzając w § 78 ust. 2 pkt 7 zakaz realizacji ogrodzeń wyższych niż 0,6 m organ gminy przekroczył dozwolone granice władztwa planistycznego. W świetle celów planu i uwarunkowań lokalnych w tej sprawie niewątpliwie dobro ogółu mieszkańców gminy, czyli interes publiczny powinien przeważać nad dobrem indywidualnych podmiotów. Nie mógł być brany pod uwagę jedynie interes indywidualny skarżących, ale również ten szerszy aspekt, skoro w art. 1 ust. 2 pkt 4 p.z.p. ustawodawca nakazuje w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględniać wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Jednocześnie art. 15 ust. 2 pkt 4 p.z.p. stanowi, że zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej określa się w planie miejscowym. Ustalenia dotyczące zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej powinny zawierać określenie obiektów i terenów chronionych ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w tym określenie nakazów, zakazów, dopuszczeń i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów (§ 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. 2003 r. Nr 164 poz. 1587). Z powyższych regulacji wynika, że podstawą określenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej są przepisy rangi ustawowej. Przepisy art. 7 pkt 4 i art. 19 ust. 3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2003.162.1568 ze zm. – u.o.z.) stanowią, że jedną z form ochrony zabytków są ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 7 pkt. 4 u.o.z.). Nadto, art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.z. wskazuje, że w planie miejscowym uwzględnia się ochronę zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia oraz innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków. Stosownie zaś do ust. 3 art. 19 u.o.z. w planie miejscowym ustala się, w zależności od potrzeb, strefy ochrony konserwatorskiej obejmujące obszary, na których obowiązują określone ustaleniami planu ograniczenia, zakazy i nakazy, mające na celu ochronę znajdujących się na tym obszarze zabytków. Z przytoczonych przepisów łącznie ze sformułowanym w art. 15 ust. 2 pkt. 4 p.z.p. obowiązkiem określenia w planie zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, wynika zakres kompetencji rady gminy do określenia w planie zasad ochrony zabytków. Przystąpienie do uchwalenia przedmiotowego planu uzasadniała właśnie potrzeba zachowania charakteru zabudowy i ochrona układu przestrzennego [...] zaprojektowanego w 1925 r. Na układ ten składa się siatka głównych ulic przebiegających wachlarzowo, to jest: ul. [...], ul. [...] i ul. [...] oraz ulic poprzecznych: [...] i Al. [...]. Z uwagi na postępującą tendencję do: zwiększania powierzchni mieszkań, rozbudowy budynków, wymiany oryginalnej zabudowy na nowe budynki kubaturowo większe mogącą zatrzeć, a nawet zniszczyć charakter tej części dzielnicy, cały obszar planu, jako zespół urbanistyczno - architektoniczny objęto ochroną, w strefach ochrony istotnych parametrów historycznego układu urbanistycznego (KZ-B) [...] - zespół osiedli mieszkaniowych. Powyższe znajduje podstawy w uwarunkowaniach historycznych mających źródło m.in. w opracowanych na potrzeby planu wytycznych "[...]. Wytyczne konserwatorskie do planów zagospodarowania przestrzennego" wykonanych na zlecenie [...] Konserwatora Zabytków. W celu zachowania i utrwalenia istniejącej zabudowy i zagospodarowania, a więc zapobieżenia dalszym przekształceniom tego obszaru, którego istotnym elementem pierwotnie był brak wygrodzeń podwórek budynków wielorodzinnych, w planie przewidziano ogrodzenia o wysokości do 60 cm. W konsekwencji nie można zgodzić się również z zarzutem, że kontrolowana uchwała narusza art. 140 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem właściciel może korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa ale w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Takim ustawowym ograniczeniem prawa własności, oprócz przywołanych wyżej przepisów, jest art. 6 ust. 2 p.z.p., który stanowi, że każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i zagospodarowania terenu, jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich. Oznacza to, że plan miejscowy kształtuje prawa własności. W taki właśnie sposób, z uwzględnieniem art. 140 kc należy rozumieć uprawnienie właściciela do korzystania z rzeczy i rozporządzania nią. Żadna norma prawna nie przewiduje natomiast "dowolnego" czy też "nieograniczonego" zagospodarowania nieruchomości - ani na gruncie prawa cywilnego ani na gruncie prawa administracyjnego. Przy tak sformułowanych podstawach ustawowych, normujących omawianą materię Rada [...] nie przekroczyła granic władztwa planistycznego, słusznie biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności interes publiczny. Nie mogła za stwierdzeniem nieważności planu w zaskarżonej części przemawiać li tylko potrzeba skutecznego i racjonalnego oddzielenia nieruchomości od nieruchomości sąsiednich z uwagi na notoryczne korzystanie z altany śmietnikowej skarżących. Z podanych przyczyn, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło