VII SA/Wa 70/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bożena Więch – Baranowska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu odstępstw od warunków pozwolenia na budowę postanawia : odmówić P. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku P. Z. o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 marca 2009 r. odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W dniu 23 czerwca 2009 r. do Sądu wpłynął sprzeciw skarżącego na powyższe postanowienie. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 4 czerwca 2009 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) może być przyznane osobie fizycznej wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadą postępowania jest, że strony samodzielnie ponoszą koszty procesu. Jest to ich obowiązek. Zwolnienie od ponoszenia tych kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu może zostać orzeczone tylko wyjątkowo na umotywowany wniosek strony. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach lub pozostając bez pomocy rodziny i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi więc uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając na uwadze powołany przepis oraz treść wniosku o przyznanie prawa pomocy i innych pism wnioskodawcy stwierdzić należy, iż brak jest zaistnienia przesłanek dla przyznania P. Z. prawa pomocy w żądanym zakresie całkowitym (jak również w zakresie częściowym), ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. P. Z. w dniu 3 marca 2009r. (data wpływu do Sądu) złożył 2 formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy wypełnione dnia 24 lutego 2009r., w których wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a jako sygnaturę akt powołał VII SA/Wa 71/09. W jednym z tych formularzy skarżący jako przedmiot zaskarżenia podał postanowienie organu I instancji Nr [...]. Pismem z 9 marca 2009r. Sąd wezwał P. Z. do wyjaśnienia, do której sprawy nadesłał formularz, w którym wymienił postanowienie organu Nr [...], wskazując, że skarga dotycząca tego postanowienia została zarejestrowana pod sygn. VII SA/Wa 70/09. Jednocześnie Sąd poinformował, że w przypadku nieudzielenia odpowiedzi formularz, w którym wskazano sygn. VII SA/Wa 71/09 i postanowienie organu I instancji Nr [...] zostanie potraktowany jako wniesiony w sprawie VII SA/Wa 70/09. W związku z tym, że skarżący nie sprecyzował, do której sprawy nadesłał ten formularz, a jedynie w piśmie z dnia 1 kwietnia 2009r. skierowanym do sprawy VII SA/Wa 69/09 wskazał, że odpowiadając na pismo w sprawie VII SA/Wa 70/09 w załączeniu składa wniosek do sprawy VII SA/Wa 69/09, w/w formularz z dnia 24 lutego 2009r. (data wpływu do Sądu – 3 marca) został potraktowany jako złożony w sprawie VII SA/Wa 70/09. W treści wniosku z dnia 24 lutego 2009r. złożonego na urzędowym formularzu skarżący wskazał, iż w wyniku wygaśnięcia umowy o pracę "od dnia 6.02.2009r. decyzją Powiatowego Urzędu Pracy w O. pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku". Podniósł też, że pozostaje na utrzymaniu rodziców oraz konkubiny, która otrzymuje stypendium w kwocie 670 zł. Opisując swą sytuację majątkową skarżący w rubryce nr 7.1, którą wnioskodawca winien wypełnić w przypadku posiadania domu, wpisał: "budynek 128 m2 na działce 215 m2". W tym miejscu warto wskazać, że w sprawach VII SA/Wa 69/09 i VII SA/Wa 71/09 w oświadczeniach z dnia 2 lutego 2009r. skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 58 m2, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 706 zł netto, nadesłał również zaświadczenie z dnia 2 lutego 2009r. wystawione przez pracodawcę, z którego wynika, że zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na czas określony do dnia 3 maja 2009r. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego skarżącego (związane m.in. z faktem, iż skarżący w dniu 24 lutego 2009r. wskazał, iż posiada budynek o powierzchni 128 m2 , natomiast w pismach z 2 lutego 2009r. nadesłanych do spraw VII SA/Wa 69/09 i VII SA/Wa 71/09 – dom o powierzchni 58 m 2, a ponadto z akt administracyjnych wynikało, że w zrealizowanym przez skarżącego budynku prowadzony jest sklep i punkt nauki jazdy) pismem z dnia 29 kwietnia 2009r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano skarżącego do dodatkowych informacji. Skarżący został wezwany do wskazania, jakie nieruchomości (o jakiej powierzchni i funkcji) posiada; czy prowadzi działalność gospodarczą; czy uzyskuje dochody z tytułu najmu (jeśli tak, w jakiej wysokości), wezwano też do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. W dniu 7 maja 2009r. P. Z. – w odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 kwietnia 2009r. – wyjaśnił, że jest współwłaścicielem (w ½ części) działki (215 m2) oraz budynku o powierzchni 128 m2. Wskazał też, że od 2007r. nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje dochody z najmu w wysokości 3200 zł, co pokrywa alimenty na dwójkę dzieci (1600 zł) oraz ratę kredytu (1700 zł miesięcznie). Podniósł też, iż nie posiada konta bankowego i oszczędności, nadesłał decyzję PUP w O. z dnia [...] lutego 2009r. o uznaniu za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Kolejnym pismem z dnia 13 maja 2009r. wezwano wnioskodawcę do udokumentowania wysokości miesięcznych rat kredytu oraz do nadesłania kserokopii umowy bądź umów najmu nieruchomości. Przy piśmie z dnia 25 maja 2009r. P. Z. nadesłał wyciąg bankowy świadczący o wysokości rat kredytu, a także dwie umowy najmu części lokalu użytkowego (o powierzchni 34 i 32 m2) z dnia 1 stycznia 2009r., z których wynika, iż łączny czynsz z tytułu najmu uzyskiwany przez skarżącego wynosi 3200 zł (po 1600 zł od każdego z najemców). Jednocześnie nadesłał "rozwiązanie umowy najmu lokalu użytkowego" z jednym z najemców, w którym wskazano, że umowa wygaśnie z dniem 31 maja 2009r. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę uznano, iż P. Z. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Jak już wcześniej wskazano, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył tu pojęcia: "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Tak więc to na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych czy też jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 ustawy wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Tych warunków wniosek złożony przez P.Z. nie spełnia. Podkreślić trzeba, że składając w dniu 24 lutego 2009r. wniosek na formularzu obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (data wpływu do Sądu – 3 marca) skarżący pominął fakt, iż otrzymuje dochody z najmu w kwocie 3200 zł miesięcznie. Tymczasem obowiązkiem strony jest podanie w złożonym wniosku wszystkich dochodów, uzyskiwanych z wszelkich źródeł – wynagrodzeń za pracę, emerytur, rent, zasiłków, dochodów z najmu itp. Dopiero po sformułowanym wprost wezwaniu do wskazania, czy skarżący uzyskuje dochody z najmu P. Z. oświadczył, że otrzymuje z tego tytułu kwotę 3200 zł miesięcznie. Po kolejnym wezwaniu do nadesłania kserokopii zawartych umów najmu skarżący nadesłał jedynie wydruki komputerowe dwóch umów oraz pismo (bez daty), z którego treści wynika, że jeden z najemców "na mocy porozumienia stron rozwiązuje umowę najmu lokalu", a wygaśnięcie umowy nastąpi 31 maja 2009r. Warto zauważyć - zarówno w odniesieniu do umów najmu, jak i rozwiązania umowy – że pisma te nie zawierają podpisów stron (są to wydruki komputerowe, a nie kserokopie umów). Wprawdzie skarżący nie został wezwany do nadesłania uwierzytelnionych odpisów umów to jednak nie można przyjąć, że nadesłane wydruki komputerowe są wiążącymi strony umowami, skoro brak na nich podpisów stron, tj. potwierdzenia oświadczenia woli. Dodać należy, że przy nadesłanym do Sądu sprzeciwie wnioskodawca również nie nadesłał kserokopii umów, by można było dokonać jednoznacznej oceny jego sytuacji finansowej. W ocenie Sądu, informacje przedstawione w złożonym wniosku i w kolejnych pismach wnioskodawcy nie pozwalają na dokonanie nie budzącej wątpliwości oceny jego rzeczywistych możliwości finansowych. W sytuacji, gdy wnioskodawca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy oświadcza, że nie ma żadnych dochodów i dopiero po wezwaniu do wskazania, czy uzyskuje dochody z tytułu najmu ujawnia fakt otrzymywania czynszu w wysokości 3200 zł miesięcznie, nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie jego sytuacji finansowej. Takie działania skarżącego nie dają gwarancji, iż nie posiada on jeszcze innych źródeł dochodów, o których nie wspomniał składając wniosek. Istnieją ponadto wątpliwości dotyczące stanu majątkowego P. Z. Wskazać trzeba, że w oświadczeniach z dnia 2 lutego 2009r. złożonych w sprawach VII SA/Wa 69/09 i VII SA/Wa 71/09 skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 58 m2, w formularzu z dnia 24 lutego 2009r. w rubryce dotyczącej posiadania domu – budynek o powierzchni 128 m2. W piśmie z dnia 7 maja 2009r., nadesłanym po wezwaniu do wskazania, jakie nieruchomości posiada i o jakiej powierzchni i funkcji wskazał, że posiada budynek o powierzchni 128 m2, nie podając jednocześnie jego funkcji. Ponadto z akt administracyjnych (z protokołu z 24 września 2008r.) wynika, że w zrealizowanym przez skarżącego budynku parter użytkowany jest jako sklep i punkt nauki jazdy, natomiast "pomieszczenia II kondygnacji" jako pomieszczenia mieszkalne. Z kolei z treści nadesłanych umów najmu wynika, że skarżący jest właścicielem budynku położonego przy ul. [...] w O. , w którym znajduje się lokal użytkowy o powierzchni 150 m2. W nadesłanym do Sądu sprzeciwie skarżący oświadczył, że powierzchnia wynajmowanych przez niego lokali użytkowych przy ul. [...] w O. wynosi 64 m ², a nie jak błędnie przyjęto 150 m ². Podkreślić jednak należy, że wielkość wynajmowanych lokali użytkowych nie ma wpływu na uzyskiwane przez skarżącego dochody, które nadal wynoszą 3.200 złotych miesięcznie. Jak oświadczył skarżący nadal jest osobą bezrobotną poszukującą pracy, jednak od dnia 1 czerwca 2009 r. uzyskał on prawo do zasiłku w wysokości 408,50 złotych miesięcznie. Skarżący podał, że konkubina od dnia 1 czerwca 2009 r. nie otrzymuje stypendium w kwocie 670 zł. z tytułu odbywania stażu z Powiatowego Urzędu Pracy. Zaznaczyć jednak należy, że wnioskodawca podał, że pozostaje na utrzymaniu rodziców oraz konkubiny, a w sprzeciwie dodał ponadto, że pozostałe miesięczne wydatki związane z podatkami, rachunkami i utrzymaniem pokrywa dzięki pomocy rodziców. Skarżący wskazał, że jego miesięczne zobowiązania wynoszą z tytułu spłaty raty kredytu w Polanku – 1.700 złotych, z tytułu spłaty raty kredytu w Lukas Banku – 366 złotych, spłaty raty kredytu w ING Banku Śląskim – 96,30 złotych oraz alimenty na dwoje dzieci o łącznej wysokości 1.600,00 złotych. Zaznaczyć należy, iż spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi zgodnie z orzecznictwem sądowym wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Nadto, zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Zaznaczyć również należy, że banki udzielając wnioskodawcy trzech kredytów oceniły jego sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytów, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nimi związanych. Strona natomiast nie wskazała, by miała jakiekolwiek problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Mając na uwadze powyższe okoliczności uznano, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji postanowienia.