VII SA/Wa 771/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu od skargi, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu [...] maja 2017 r. wpłynął drogą mailową wniosek skarżącego P. K. o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia z dnia [...] maja 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych pisma poprzez jego podpisanie. Wezwanie zostało odebrane [...] maja 2017 r., natomiast powyższy brak został uzupełniony pismem z dnia [...] maja 2017 r. (data stempla pocztowego). Skarżący w złożonym wniosku wskazał, że jego rodziny nie stać na pełnomocnika, a sprawa należy do skomplikowanych. Na podstawie zarządzenia z dnia 12 czerwca 2017 r., P. K. został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia, ponadto do wnioskodawcy wystosowano stosowne pouczenia dotyczące przedmiotowego wniosku. Dnia 3 lipca 2017 r. do Sądu wpłynął wypełniony formularz. Wynika z niego, że w skład gospodarstwa domowego skarżącego wchodzi pięć osób. Dwoje dzieci studiuje, a trzecie znajduje się w wieku szkolnym. Miesięczny dochód, na który składa się kwota najmu lokalu oraz wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy wynosi 6 600 zł. Skarżący posiada nieruchomości tj. mieszkanie o powierzchni 62 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 2,4 ha przeliczeniowego oraz kamienicę w [...]. Z formularza wynika, że innego majątku, jak również oszczędności strona nie posiada. [...] wskazał na stale ponoszone przez niego koszty utrzymania: związane ze studiami dwójki dzieci – 2 500 zł, dojazdami trzeciego dziecka do szkoły – 200 zł, czynsz i opłaty stałe za mieszkanie – 600 zł, wyżywienie – 1 500 zł. Skarżący wskazał, że na inne wydatki (podatki, ubezpieczenia) brakuje środków. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania P. K. prawa pomocy w zakresie dotyczącym częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy uznał, że brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Referendarz wskazał, że z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika aby strona była w trudnej sytuacji majątkowej i aby wnioskodawcę można było zaliczyć do osób ubogich. Ponadto referendarz wskazał na dochód w łącznej wysokości 6 600 zł miesięcznie oraz fakt posiadania trzech nieruchomości. Zwrócił również uwagę na fakt, że skarżący pozostaje osobą niepracującą, a nie ma informacji świadczących o jakichkolwiek przeciwwskazaniach do podejmowania zatrudnienia. Referendarz podkreślił, że nie jest możliwe przerzucenie kosztów sądowych na innych obywateli w sytuacji gdy wnioskodawca nie podejmuje działalności zarobkowej mimo braku przeszkód. Nie należy przerzucać kosztów finansowania prywatnej sprawy sądowej na społeczeństwo. Referendarz uznał, że skarżący jest w stanie zarówno opłacić koszty sądowe w sprawie jak też ponieść wydatek ustanowienia pełnomocnika. Na powyższe postanowienie drogą mailową, w zakreślonym terminie, został złożony sprzeciw przez P. K.. Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu przez jego podpisanie, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu [...] sierpnia 2017 r. W dniu [...] sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący uzupełnił wskazane braki formalne sprzeciwu. Wnioskodawca podniósł, że Sąd nie wskazał jakie dochody uprawniają do skorzystania z prawa pomocy. W ocenie skarżącego zeznania i oświadczenia wymagane do ustalenia czy przyznać prawo pomocy naruszają jego prawo do prywatności. Dalej skarżący stwierdził, że dochody wynoszące ok. 5 000 zł są wystarczające do utrzymania jednej osoby. Podkreślił, że w związku z faktem podjęcia studiów przez dzieci rodzina będzie musiała z czegoś zrezygnować. Wskazał także na pokrywanie bieżących kosztów remontu budynku, z którego utrzymuje się wraz z całą rodziną. Skarżący stwierdził, że Sąd nie zna realiów życiowych, a nieudzielenie prawa pomocy będzie skutkować zamknięciem drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy. Natomiast zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Jak wspomniano wyżej na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wnioskodawca winien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia odstępstwo od reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W związku ze złożonym sprzeciwem skarżący nie przedstawił dokumentów mogących wskazywać na słuszność przyznania prawa pomocy. Wskazał jedynie, że oświadczenia i dokumenty, których wymaga Sąd naruszają prawo do prywatności. Wobec braku stosownych dokumentów wnioskodawca pozbawił orzekającego możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawianie Sądowi dokumentów jest niezbędne w celu oceny zasadności przyznania prawa pomocy. Wobec faktu, że prawo pomocy przyznaje się w wyjątkowych sytuacjach wnioskodawca musi liczyć się z faktem zbadania przez Sąd jego sytuacji materialnej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a w tym celu zebrania miarodajnych, wystarczających informacji. Ponadto należy zaznaczyć, że wniosek każdej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy podlega tym samym regułom i wymogom. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. [...] łącznie z żoną i dziećmi utrzymuje się z dochodu miesięcznego wynoszącego 6 600 zł. Na dochód ten składa się wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy oraz kwota najmu lokalu. Sam skarżący pozostaje bez zatrudnienia i nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie przeszkód do jego podjęcia. Wnioskodawca wykazał ponoszone przez siebie wydatki i stwierdził, że nie wszystkie jest w stanie ponieść. Na potwierdzenie swoich twierdzeń nie przedstawił żadnych dokumentów, rachunków itp. Podniósł także, że część dochodu pochłania remont kamienicy, również nie przedstawiając żadnych dokumentów na potwierdzenie powyższego. Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie wystąpienia przesłanek, które uzasadniałyby udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W świetle zgromadzonych informacji brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania P.K. prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 260 § 1 ppsa, Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, orzekając jak w sentencji postanowienia.