VII SA/Wa 83/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.), , Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. znak [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy skargę oddala Prezydent [...] decyzją z dnia [...]grudnia 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy dłużnika alimentacyjnego K.. M., orzekł o zatrzymaniu ww. prawa jazdy kat. A, B, T numer [...]. Jednocześnie zobowiązał K. M. do zwrotu prawa jazdy nr [...] wydanego przez Starostę [...]w dniu [...]września 2010 r., w terminie siedmiu dni, od uprawomocnienia się decyzji. Podstawę faktyczną do wydania decyzji stanowił wniosek Prezydenta [...]z dnia [...] października 2012 r., znak: [...], o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu K. M., w związku z wydaniem w dniu [...]kwietnia 2012 r. decyzji nr [...] o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 2012 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]decyzją z dnia [...]listopada 2013 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a., art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) i art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b, 4, 4a, 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu łub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553, ze zm.). W przypadkach, o których mowa w ust. 3 pkt 2 i 3, starosta jest obowiązany do informowania o tym organu właściwego dłużnika. Organ właściwy dłużnika alimentacyjnego przekazuje powiatowemu urzędowi pracy informacje o utracie statusu dłużnika alimentacyjnego lub ustaniu potrzeby aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]wskazało, że w aktach sprawy znajduje się wniosek właściwego organu o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz ostateczna decyzja Prezydenta [...]z dnia [...]kwietnia 2012 r. uznająca dłużnika alimentacyjnego K. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ stwierdził, iż w tej sytuacji, był związany taką ostateczną decyzją, a co za tym idzie były podstawy do zatrzymania prawa jazdy skarżącemu. W odniesieniu zaś do podnoszonych w odwołaniu okoliczności, Kolegium zaznaczyło, że nie mogą mieć znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem złożenie wniosku przez uprawniony organ i załączenie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych są wystarczającymi przesłankami do zatrzymania prawa jazdy. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z dnia [...]listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. M.. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż jest zawodowym kierowcą, wykonuje zawód taksówkarza. Odebranie zaś prawa jazdy spowoduje utratę przez niego pracy, a co za tym idzie nie będzie mógł już w żaden sposób spłacać swoich zobowiązań alimentacyjnych, bowiem jazda taksówką jest jego jedynym źródłem utrzymania i zarobkowania. Skarżący zaznaczył, iż stara się w każdym miesiącu spłacać zobowiązania alimentacyjne w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, tj. minimum 400 złotych. Dodał także, że przez ostatnie dwa miesiące nie był w stanie spłacać tych zobowiązań, bowiem uległ wypadkowi drogowemu, który wyłączył go z działalności zawodowej. Po naprawie samochodu i rehabilitacji zdrowotnej ponownie podjął pracę zarobkową i znowu wywiązuje się ze spłaty swoich zobowiązań alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od dnia 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212), uległa zmianie procedura, której rezultatem jest zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej zdrowotnej i życiowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a mianowicie, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji Prezydent [...] z dnia [...]kwietnia 2014 r., nr [...], która stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 2012 r. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obligowały organ do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej przesłanek nie pozostawia właściwemu organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Inaczej mówiąc decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem, tj. gdy, decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Należy także wskazać, że przepis art. 5 ust. 3b wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10) orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Zdaniem Trybunału, celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego przez sąd zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrona i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Oceniając zakwestionowaną instytucję w aspekcie jej przydatności i konieczności, Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji wobec swoich dzieci, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego ustalającego relacje alimentacyjne, mimo iż mają zdolność świadczenia alimentów. Zdaniem Trybunału nie można jednoznacznie stwierdzić, że środek ten w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto, w ocenie Trybunału, nie można także nie zauważać działania prewencyjnego tej instytucji. Zatrzymanie prawa jazdy jest istotną dolegliwością wpływającą na podejmowane przez jednostki decyzje, zarówno w sferze swobodnego poruszania się, jak i w sferze różnego rodzaju aktywności (w tym zawodowych). Trybunał Konstytucyjny uznał, że na zakwestionowany środek stanowi element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Zakwestionowany środek nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Ponadto istotne jest również to, że od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z systemu prawa przepisu art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 tej ustawy, stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, to należy uznać konstytucyjność wskazanych przez organy podstaw materialnoprawnych, a tym samym prawidłowość zaskarżonych decyzji. W odniesieniu do argumentacji podniesionej w skardze, iż odebranie prawa jazdy spowoduje utratę przez skarżącego pracy (wg oświadczenia jest kierowcą taksówki), a co za tym idzie możliwości regulowania zobowiązań alimentacyjnych, ponownie należy przywołać ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., który wskazał, iż środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W związku z powyższym, według Trybunału traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy. Ponadto, jak wyżej zaznaczono, związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego stanu majątkowego, zdrowotnego czy też częstotliwości spełniania świadczeń alimentacyjnych. Wszystkie te okoliczności nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Mogły być brane pod uwagę jedynie na etapie wydawania decyzji Prezydenta [...]z dnia [...]kwietnia 2012 r., o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Na marginesie wypada zauważyć, iż organ przed wszczęciem postępowania, co wynika z decyzji z dnia [...]kwietnia 2012 r., podjął czynności, mające na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika, jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osób uprawnionych, a także odebranie od niego oświadczenia majątkowego, wystosowując do K. M. w dniu [...]marca 2012 r. wezwanie do osobistego stawiennictwa, które pozostawione zostało bez odpowiedzi. Jeszcze raz należy podkreślić, że powyższe okoliczności mogłyby mieć znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która jednak nie stanowi w niniejszej sprawie przedmiotu skargi. Nie mogą one natomiast rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy, którego podjęcie determinują wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, jakimi są: po pierwsze - ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b p.o.u.a. i po drugie - skierowanie do starosty przez organ właściwy dłużnika wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.