VII SA/Wa 833/22

WyrokWSA w Warszawie2022-08-11

Skład orzekający: Mirosław Montowski, Izabela Ostrowska, Michał Podsiadło

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy (Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego) prawidłowo uchylił postanowienie organu pierwszej instancji (Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego, uznając, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił przesłankę interesu społecznego?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, ponieważ organ pierwszej instancji błędnie ocenił przesłankę interesu społecznego, wkraczając w merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy na etapie formalnej oceny wniosku o wszczęcie postępowania. Ocena, czy obiekt jest zabytkiem, powinna nastąpić po wszczęciu postępowania, a nie stanowić podstawę do odmowy jego wszczęcia z powodu braku interesu społecznego.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie zwróciło się do Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (WKZ) o wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego, wskazując na interes społeczny. WKZ odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania, ponieważ obiekt nie jest zabytkowym parkiem. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił postanowienie WKZ, wskazując na konieczność merytorycznego rozpatrzenia sprawy i oceny interesu społecznego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, WKZ ponownie odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na brak interesu społecznego. Minister utrzymał w mocy postanowienie WKZ, ale w uzasadnieniu wskazał, że WKZ nieprawidłowo ocenił interes społeczny. Skarżący (U. G. i E. G.) zaskarżyli postanowienie Ministra, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Izabela Ostrowska, asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi U. G. i E. G.. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę 1. Zaskarżonym postanowieniem znak: DOZ-OAiK.650.834.2020.KS z 8 grudnia 2021 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 23 czerwca 2020 r. znak: DZ.R.5140.25.2019/2020.AR w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków. 2. Rozstrzygnięcie to wydano w następujących okolicznościach. 2.1. Wnioskiem z 5 kwietnia 2017 r. Stowarzyszenie N. zwróciło się do Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego położonego na działkach o następujących numerach ew.: [...] obręb [...], gm. [...], pow. [...]. Powołując się na własne cele statutowe, Stowarzyszenie wskazało, że w interesie społecznym jest objęcie parku wnioskowaną formą ochrony prawnej. Przywołano wówczas, m.in. że park "był (...) przez wiele lat miejscem wypoczynku i rekreacji dla miejscowej ludności". Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: WKZ, organ I instancji) postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. odmówił wszczęcia postępowania z urzędu w ww. sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że interes społeczny nie przemawiał za tym, aby ww. park został objęty wnioskowaną formą ochrony prawnej. Na ww. postanowienie nie wpłynęło zażalenie. 2.2. Wnioskiem z 26 marca 2019 r. ww. Stowarzyszenie ponownie zwróciło się do WKZ o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego położonego na działkach o numerach ew.: [...] ob. [...]. Stowarzyszenie odwołało się do uzasadnienia ostatecznego postanowienia WKZ z 4 lipca 2017 r. Zwrócono uwagę, że brak danych historycznych o ww. parku nie może przesądzać o odmowie wszczęcia postępowania z urzędu przez organ konserwatorski. Powtórzono również, że w interesie społecznym leży wpisanie parku do rejestru zabytków. Postanowieniem z 15 maja 2019 r. znak: DZ.R.5140.25.2019.AR, WKZ odmówił wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego parku dworskiego położonego na działkach o numerach ew.: [...] ob. [...], gm. [...], pow. [...]. Organ powołał się na inne uzasadnione przyczyny, tj. fakt wniesienia wniosku przez Stowarzyszenie N. z dnia 5 kwietnia 2017 r. w analogicznej sprawie i wydania postanowienia z dnia 4 lipca 2017 r., odmawiającego wszczęcia postępowania przez organ w tej sprawie. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister, organ odwoławczy) postanowieniem z 18 maja 2020 r. znak: DOZ-OAiK.650.719.2019.AB, uchylił ww. postanowienie WKZ w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Minister wskazał, że wydanie w sprawie postanowienia z dnia 4 lipca 2017 r. nie zamyka drogi do merytorycznego rozpatrzenia sprawy zainicjowanej ponownym wnioskiem Stowarzyszenia. Organ stwierdził, iż dopuszczalne jest wydanie decyzji merytorycznej w sprawie, w której pierwotnie odmówiono wszczęcia postępowania. 2.3. Ponownie rozpatrując sprawę, postanowieniem z 23 czerwca 2020 r. znak: DZ.R.5140.25.2019/2020.AR, WKZ – działając na podstawie art. 31 § 1, § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 9, art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r. poz. 282; dalej: u.o.z.) – odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego. Organ I instancji wskazał, iż w sprawie nie jest spełniona przesłanka występowania interesu społecznego. Zdaniem organu, aby można mówić o interesie społecznym musi istnieć obiekt, któremu można przypisać znamiona zabytkowego parku, a organ konserwatorski dysponuje materiałem dowodowym, z którego wynika, iż wnioskowany obiekt nie jest zabytkowym parkiem. 2.4. W zażaleniu na ww. postanowienie, Stowarzyszenie podniosło, że organ błędnie już na etapie wszczęcia postępowania zajął się merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, nie odnosząc się do argumentacji Stowarzyszenia. 2.5. Zaskarżonym postanowieniem z 8 grudnia 2021 r. znak: DOZ-OAiK.650.834.2020.KS Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister, organ odwoławczy) utrzymał w mocy ww. postanowienie WKZ z 23 czerwca 2020 r. 2.5.1. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister stwierdził, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w postanowieniu z 18.05.2020 r., w którym wyjaśniono, że na etapie rozstrzygania wniosku o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków nie są badane okoliczności uzasadniających określone rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. W związku z tym, rozpatrując wniosek organizacji społecznej o wszczęcie z urzędu postępowania dotyczącego wpisania obiektu do rejestru zabytków organ konserwatorski nie może oceniać wartości naukowych, historycznych i artystycznych obiektu, gdyż nie decydują one o ewentualnym wszczęciu postępowania w tym przypadku. Analiza tych wartości winna być dokonana dopiero po wszczęciu postępowania dotyczącego wpisania obiektu do rejestru zabytków i stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Organ odwoławczy podał, że ocena interesu społecznego w sprawie wpisu do rejestru zabytków poprzez posiadane przez obiekt wartości zabytkowych wykracza poza zakres postępowania przewidzianego w art. 31 § 1 i § 2 k.p.a., bowiem na etapie postępowania mającego charakter formalny nie mogą podlegać badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym, uzasadniające określone rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. 2.5.2. Jak podano, w postanowieniu z 23.06.2020 r., WKZ jako jedyną okoliczność świadczącą, iż w sprawie nie jest spełniona przesłanka występowania interesu społecznego, wskazał, że wnioskowany teren, nie stanowi zabytku. Mając zatem na uwadze przywołane powyżej stanowisko, Minister stwierdził, że postanowienie to jest nieprawidłowe. WKZ w ogóle nie poddał ocenie okoliczności wskazywanych przez Stowarzyszenie, jako mających świadczyć, że wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego bądź zespołu dworsko-parkowego położonego na działkach o następujących numerach ew.: [...] obręb [...], gm. [...], pow. [...], jest uzasadnione interesem społecznym. Minister podkreślił, że we wniosku z 26.03.2019 r., jako okoliczności przemawiające za występowaniem w sprawie interesu społecznego Stowarzyszenie wskazało, iż uznanie parku za zabytek leży w interesie społecznym, gdyż przedmiotowy park był przez wiele lat miejscem wypoczynku i rekreacji dla miejscowej ludności. Stowarzyszenie podniosło, że przez ponad 60 lat teren parkowy był ogólnodostępny. Zdaniem Stowarzyszenia, wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru założenia parkowego leży w interesie społecznym, gdyż uniemożliwi przekształcenie sprzedanego w 2004 r. prywatnemu inwestorowi terenu parkowego w tereny pod zabudowę mieszkaniową. Stowarzyszenie podniosło także, że wszczęcie postępowania jest uzasadnione tym, że wartość historyczna obiektu nie została do tej pory właściwie rozpoznana i przedłożyło zdjęcia dostarczone przez mieszkańców, obrazujące stan przedmiotowego obiektu w okresie powojennym. 2.5.3. Minister wskazał, że organ pierwszej instancji, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien odnieść się do ww. okoliczności wskazywanych przez Stowarzyszenie jako mających świadczyć, iż wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków parku dworskiego jest uzasadnione interesem społecznym. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy orzekał na zasadzie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. 3. Pismem z 3 lutego 2022 r. E. G. i U. G. skierowali do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie Wojewody Mazowieckiego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przyznanie kosztów postępowania od strony przeciwnej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie: 1) art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni i wadliwe zastosowanie ww. przepisu oraz poprzez uznanie przez Ministra, że WKZ zbadał okoliczności uzasadniające wydanie rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, w sytuacji, gdy organ I instancji stwierdził, iż w omawianym stanie faktycznym nie spełniono przesłanki koniecznej do wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej, w szczególności okoliczności, iż przemawia za wszczęciem ww. postępowania interes społeczny oraz w sytuacji, gdy organ I instancji poddał ocenie okoliczności dotyczące występowania interesu społecznego w omawianej sprawie, zgodnie z dyspozycją ww. przepisu, 2) art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez ich zastosowanie w omawianym stanie faktycznym i wydanie na ich podstawie rozstrzygnięcia w sprawie, uchylenie postanowienia organu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ w sytuacji, gdy nie było ku temu podstaw, a postanowienie organu I instancji powinno zostać utrzymane w mocy oraz z uwagi na brak wykazania, że postanowienie organu I instancji wydano z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. 4. W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu. 5.1. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem prawa, uzasadniającym jego uchylenie. Za podstawę wyrokowania przyjęto stan faktyczny prawidłowo ustalony w zaskarżonym rozstrzygnięciu. 6. Istotą zaskarżonego postanowienia było uchylenie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego parku dworskiego położonego w obr. Pilchowo, gmina Police w powiecie polickim. 6.1. Zgodnie z art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. W kolejnych przepisach przewidziano, że organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 31 § 2 k.p.a.) oraz że organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (art. 31 § 3 k.p.a.). W realiach kontrolowanej sprawy spór dotyczy oceny wystąpienia interesu społecznego w żądaniu przez Stowarzyszenie wszczęcia postępowania. Organ II instancji nie zaakceptował bowiem dokonanej przez WKZ oceny braku spełnienia tej przesłanki. 6.2. Na tle tych przepisów wskazuje się, że uczestnictwo organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony musi być uzasadnione zarówno celami statutowymi, jak i interesem społecznym. Niewątpliwym jest też, że ocena zasadności żądania organizacji społecznej pod kątem interesu społecznego należy do uznania organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie. Nawet zatem wtedy, gdy udział organizacji społecznej jest uzasadniony jej celami statutowymi, organ administracji publicznej może uznać żądanie organizacji społecznej za niezasadne ze względu na interes społeczny. W każdej jednak sytuacji, czy to w przypadku pozytywnego, czy też negatywnego rozstrzygnięcia wniosku organizacji koniecznym jest dokonanie przez organ uzasadnienia i to szczegółowego (zob. wyrok NSA z 18.11.2008 r. sygn. akt II OSK 1389/07, LEX nr 526227). Innymi słowy, organ nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Obowiązek ten powstaje jednak już w wyniku dodatkowej oceny, że organizacja wystąpiła w celu ochrony interesu zbiorowego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6.10.2010 r. sygn. akt II SA/Go 566/10, LEX nr 753077). 6.3. Należy podkreślić, że z uwagi na brak definicji "interesu społecznego" przytoczonego jako istotny element rozstrzygnięcia, organ administracji powinien w konkretnych okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w możliwie pełny sposób, określić na czym ten interes polega, zdefiniować go w tym konkretnym przypadku i wykazać, że wnioskujący taki interes społeczny w danej sprawie posiada lub nie (por. wyrok WSA w Warszawie z 14.05.2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 2184/06, LEX nr 347791). O interesie, warunkującym wszczęcie postępowania na żądanie organizacji społecznej, powinno świadczyć autentyczne i bezinteresowne zaangażowanie w ochronę interesów społecznych, w uzasadnionych racjonalnie sytuacjach, kiedy można mieć poważne obawy co do zagrożenia konkretnych wartości (zob. wyrok NSA z 14.11.2018 r. sygn. akt II OSK 295/17, LEX nr 2651554). Dlatego też "dopuszczenie do postępowania administracyjnego organizacji społecznej, której statutowe cele są zbieżne z celami (przedmiotem) konkretnego postępowania administracyjnego, można postrzegać jako zwiększenie prawdopodobieństwa lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy" (M. Bursztynowicz, M. Sługocka [w:] Postępowanie administracyjne dla jednostek samorządu terytorialnego. Komentarz, Warszawa 2020, art. 31). Interes społeczny może polegać również na czuwaniu nad ochroną praw pewnej grupy ludności (por. wyrok WSA w Warszawie z 14.02.2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 2195/05, LEX nr 203837) albo na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6.10.2010 r. sygn. akt II SA/Go 566/10, LEX nr 753077). Sądy administracyjne uznawały również, że np. dbałość mieszkańców osiedla domów jednorodzinnych o zachowanie tego obszaru w dotychczasowym zainwestowaniu i ich przekonanie, że dopuszczenie tam zabudowy wielorodzinnej z garażami podziemnymi naruszy ów istniejący ład przestrzenny, stanowią przesłankę do dopuszczenia stowarzyszenia reprezentującego ich interesy do udziału na prawach strony w tym postępowaniu z zakresu zagospodarowania przestrzennego. W tym należy upatrywać owego interesu społecznego przemawiającego za udziałem stowarzyszenia w postępowaniu inwestycyjnym (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1804/06, LEX nr 348287). 7. W świetle przytoczonych wyżej rozważań, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, na aprobatę Sądu zasługuje dokonana przez Ministra ocena postanowienia WKZ. 7.1. W uzasadnieniu postanowienia WKZ wskazano, że w sprawie nie występuje "interes społeczny – ochrona zabytków, w tym przypadku ochrona zabytkowych parków, ponieważ aby mówić o tym interesie musi istnieć obiekt, któremu można by przypisać znamiona zabytkowego parku. Organ dysponuje materiałem dowodowym, z którego wynika, że wnioskowany obiekt nie jest parkiem, a co dopiero zabytkowym parkiem. Prowadzenie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków obiektu o którym wiadomo, że nie jest zabytkiem – zabytkowym parkiem byłoby nadużyciem naruszającym prawa stron oraz interes społeczny". 7.2. Przytoczone sformułowanie zasługuje na krytykę dlatego, że skoro przedmiotem żądania Stowarzyszenia było wszczęcie postępowania w sprawie dokonania wpisu do rejestru zabytków, to wypowiedź ocenna na temat tego, czy przedmiot wniosku jest zabytkiem, stanowi w merytoryczną wypowiedź co do istoty sprawy, a nie formalną ocenę występowania w sprawie interesu społecznego. Władcza ocena, czy obiekt objęty żądaniem Stowarzyszenia jest lub nie jest zabytkiem, może być zatem treścią decyzji o wpisie lub o odmowie wpisu do rejestru zabytków, nie zaś motywami braku interesu społecznego we wszczęciu postępowania administracyjnego w tej sprawie. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych w zasadzie nie ma wątpliwości co do tego, że składnikiem interesu społecznego organizacji domagającej się wszczęcia postępowania nie może być udowodnienie przez organizację prawdziwości zarzutów prawnych wobec decyzji objętej zakresem żądania stwierdzenia nieważności. W fazie wszczęcia postępowania nie podlegają bowiem badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym, uzasadniające określone rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Nie można więc łączyć występowania interesu społecznego organizacji z wstępnym ustaleniem zasadności wnioskowanego przez nią sposobu zakończenia postępowania. Z niedookreślonego charakteru kategorii interesu społecznego wynika zatem, że nie jest właściwe domaganie się od organizacji udowodnienia tej przesłanki co do zasadności żądania, o ile z przytoczonych w żądaniu twierdzeń może wynikać istnienie uogólnionego interesu społecznego (zob. wyrok NSA z 16.03.2010 r. sygn. akt II OSK 540/09, LEX nr 597678). Nie ma zatem racji strona skarżąca, gdy zarzuca Ministrowi naruszenie art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. 7.3. W związku z powyższym, Minister prawidłowo uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy trafnie zwrócił uwagę WKZ na wypowiedź Stowarzyszenia, w której wskazano, że przedmiotowy park był przez wiele lat miejscem wypoczynku i rekreacji dla miejscowej ludności. Stowarzyszenie podniosło, że przez ponad 60 lat teren parkowy był ogólnodostępny. Zdaniem Stowarzyszenia, wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru założenia parkowego leży w interesie społecznym, gdyż uniemożliwi przekształcenie sprzedanego w 2004 r. prywatnemu inwestorowi terenu parkowego w tereny pod zabudowę mieszkaniową. Stowarzyszenie podniosło także, że wszczęcie postępowania jest uzasadnione tym, że wartość historyczna obiektu nie została do tej pory właściwie rozpoznana. W związku z tym, Minister zasadnie polecił organowi I instancji, aby ponownie rozpoznając sprawę odniósł się do tych okoliczności i argumentów zgłaszanych przez Stowarzyszenie. 7.4. Jako oczywiście i zupełnie bezzasadne Sąd ocenia również tę część argumentacji skargi, w której profesjonalny pełnomocnik skarżących usiłuje wykazać, że organ I instancji działał zgodnie z prawem, przytaczając cytaty z rozstrzygnięć obu instancji, z których wynika, że WKZ "wskazał, że w sprawie nie jest spełniona przesłanka interesu społecznego". Przede wszystkim, już na poziomie językowym, istnieje różnica między sformułowaniem "wskazał" a choćby "wykazał". Nie ma przecież sporu co do tego, co legło u podstaw wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Spór dotyczy tego, czy argumentacja przywołana w tym zakresie przez WKZ była wystarczająca i adekwatna. Sąd rozstrzygnął ten spór na korzyść organu odwoławczego. Ponadto Sąd nie podziela argumentacji skargi co do tego, że warunkiem wystąpienia interesu społecznego we wszczęciu postępowania na wniosek organizacji społecznej w sprawie jest dysponowanie przez tę organizację wiedzą merytoryczną i odpowiednim rozeznaniem. Wypada zauważyć, że wiedzą merytoryczną mogą dysponować członkowie organizacji społecznej, zaś struktura personalna organizacji społecznych może podlegać częstym zmianom. W postępowaniu administracyjnym organ, gdy organ uznaje, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Nie można zatem ograniczać udziału organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych z ww. powodu. 7.5. Nie doszło również do naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. Nawet gdyby z art. 144 k.p.a. wynikało, że do postępowania zażaleniowego art. 138 § 2 k.p.a. miałby być stosowany wprost, to należy pamiętać, że zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W realiach kontrolowanej sprawy, organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na brak występowania interesu prawnego. Organ odwoławczy ocenił, że WKZ nieprawidłowo zweryfikował występowanie w sprawie tego interesu. Skoro zatem warunkiem wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej, w świetle art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. musi być uzasadnione zarówno celami statutowymi, jak i interesem społecznym, a organ odwoławczy nie zaakceptował ustaleń w żadnym z tych aspektów (w odniesieniu do celów statutowych, organ I instancji się nie wypowiedział), to prawidłowo orzekł w trybie kasacyjnym. Wskazał przy tym organowi I instancji wprost, do jakich wypowiedzi Stowarzyszenia powinien się odnieść przy ponownym rozpoznaniu sprawy. 8. Zarzuty skargi okazały się zatem niezasadne. Sąd nie stwierdził również, aby zaskarżone postanowienie było dotknięte jakimikolwiek innymi wadami, które uzasadniałyby stwierdzenie jego nieważności lub uchylenie. Dlatego też Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło