VII SA/Wa 855/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. i M. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: I. przyznać D. W. i M. W. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 (dwustu) złotych, ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 (stu) złotych, ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ustanowienie adwokata, II. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, skarżący D. W. i M. W. złożyli w terminie do uiszczenia ww. opłaty sądowej pismo procesowe z dnia 4 maja 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.453,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawcy wskazali, że są współwłaścicielami działek o nr ewid. [...] w [...] o powierzchni 2.500 m², a innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Zarządzeniem z 10 czerwca 2011 r. wezwano wnioskodawców do nadesłania dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie, gdzie zamieszkują oraz jaki posiadają tytuł prawny do mieszkania/domu, w którym przebywają oraz jakie ponoszą miesięczne koszty stałe związane z utrzymaniem domu/mieszkania. Zwrócono się do wnioskodawców także z zapytaniem, czy podejmują prace dodatkowe np. z tytułu umów zlecenia, o dzieło, dorywczych lub sezonowych oraz jaką kwotę miesięcznie przeznaczają na bieżące potrzeby życia codziennego. Ponadto, wezwano wnioskodawców do podania, czy posiadają pojazdy mechaniczne oraz, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, a jeśli tak to w jakiej formie i wysokości. Wezwano wnioskodawców również do nadesłania wyciągów z kont bankowych z trzech ostatnich miesięcy i kserokopii deklaracji podatkowych złożonych w Urzędzie Skarbowym za 2010 r. W dniu 12 lipca 2011 r. (data prezentaty) wnioskodawcy przedstawili dodatkowe, wymagane do nich wyjaśnienia. Z nadesłanego pisma wynika, że wnioskodawcy mieszkają w [...] w mieszkaniu, do którego nie posiadają tytułu prawnego. Oświadczyli, że w mieszkaniu nie mają wody zimnej i ogrzewania. Wskazali, że oprócz emerytury nie mają żadnych innych źródeł dochodu ani nie podejmują żadnej dodatkowej pracy. Podali, że jedną emeryturę przeznaczają na opłaty sądowe, kserokopie i korespondencję z organami nadzoru budowlanego oraz Samorządowym Kolegium Odwoławczym, drugą zaś na bieżące utrzymanie siebie. Zaznaczyli, że nie kupują żadnej odzieży oprócz drobnych rzeczy osobistych i niezbędnych środków czystości. Podali, że nie posiadają pojazdów mechanicznych. Oświadczyli, że nie korzystają z pomocy dzieci i rodziny, znajomych, organizacji społecznych czy państwowych. Wskazali, że nie posiadają kont bankowych, a deklaracji podatkowych do Urzędu Skarbowego nie składali, gdyż rozlicza ich Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Postanowieniem z 13 lipca 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 855/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie Referendarza sądowego przyznał D.W. i M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 złotych, ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych, ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ustanowienie adwokata, w pozostałym zakresie wniosek o prawo pomocy oddalił. Odpis niniejszego postanowienia, wraz z pouczeniem o sprzeciwie, został doręczony zainteresowanym w dniu 8 sierpnia 2011 r. W dniu 12 sierpnia 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący złożyli przysługujący im środek zaskarżenia. W złożonym sprzeciwie skarżący nie przedstawili żadnych dodatkowych okoliczności dotyczących ich sytuacji osobistej i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z 13 lipca 2011 r., zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a, traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie podkreślić trzeba, iż na podstawie art. 199 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z treścią wymienionego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy, uregulowane w art. 243 i przepisach następnych p.p.s.a., stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. To na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż w postanowieniu z 18 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 155/10, Lex nr 643197) NSA -na gruncie omawianych przepisów- wskazał wyraźnie, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. I dalej, w tym samym orzeczeniu NSA wskazał, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast w postanowieniu z 15 czerwca 2010 r. (sygn. akt I FZ 152/10, lex nr 643192) NSA przyjął, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wnioskodawcy nie wykazali, że znajdują się w sytuacji materialnej uprawniającej ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zgodnie z ich żądaniem. Nie uczynili tego ani we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, ani w piśmie uzupełniającym ten wnioskiem, ani też w złożonym w dniu 12 sierpnia 2011 r. sprzeciwie. W tym ostatnim wnioskodawcy nie przedstawili żadnych konkretnych okoliczności dotyczących ich sytuacji finansowej, majątkowej. Zauważyć zaś w tym miejscu trzeba, iż jedyną przesłanką warunkującą przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna. To zaś oznacza, iż tylko okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawców mogły wpłynąć na ocenę ich wniosku. Takich okoliczności w sprzeciwie skarżący jednak nie przedstawili. Nadto, podnieść należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, ale także i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W sytuacji, gdy wnioskodawca ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód, to winien -w ocenie Sądu- partycypować (chociażby w minimalnym zakresie) w kosztach postępowania. Skarżący utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2453 zł. Z uwagi na uzyskiwanie przez skarżących stałego miesięcznego dochodu Sąd w konsekwencji uznał, iż nie zachodzi podstawa do przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowity. Nie można bowiem w takich okolicznościach stwierdzić, aby skarżący nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, wnioskodawcy wykazali natomiast, że znajdują się w sytuacji materialnej uprawniającej ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zapewniającym im prawo do sądu) poprzez: zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 złotych i ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych, jak również ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ustanowienie adwokata. Rozpatrując wniosek skarżących Sąd stwierdził bowiem, że przy wysokości dochodu jaki wnioskodawcy uzyskują z tytułu świadczeń emerytalnych, nie są oni w stanie ponieść w całości kosztów postępowania sądowego samodzielnie, jak również nie są w stanie ustanowić w sprawie niniejszej profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, gdyż byłby to wydatek przekraczający ich możliwości finansowe. Konkludując, Sąd przyjął, iż wnioskodawcy będą w stanie ponieść ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie takie jak: ewentualny wpis od zażalenia, czy ewentualne opłaty za odpisy czy kserokopie z akt sprawy i nie spowoduje to utraty ich płynności finansowej. Zaznaczyć przy tym należy, że ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie, jakie wnioskodawcy mieliby ponieść mogą w niej wystąpić bądź też nie, co w dużej mierze zależy od działań podejmowanych przez samych wnioskodawców. Zakres przyznanego prawa pomocy jest szeroki i zapewniający skarżącym pełne prawo do sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.