VII SA/Wa 861/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem Referendarza Sądowego z dnia 8 sierpnia 2012 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został złożony sprzeciw w dniu 11 września 2012 r. (data wpływu do Sądu). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącą sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności braku środków powinny być wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie, że mimo ograniczenia wszelkich wydatków do niezbędnego minimum i poczynienia wszelkich możliwych starań w celu pozyskania środków na koszty postępowania, nie może zgromadzić środków na koszty związane z jego udziałem w postępowaniu sądowym. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód za rok 2011r. "w wysokości 23.298,02 złotych", ponosząc koszty uzyskania przychodów w kwocie 44.966,87 złotych. Dochód zaś uzyskała w wysokości 27.430,98 złotych. Skarżąca podała, że jest właścicielką nieruchomości o pow. 828 m ² z budynkiem w budowie zagrożonym katastrofą budowlaną i zniszczonym budynkiem gospodarczym. Oświadczyła, że nie posiada przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 12 czerwca 2012 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie; czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu. Wezwano także do podania gdzie wnioskodawczyni zamieszkuje ( dom, mieszkanie) należało podać powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem czy też najemcą oraz jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/domu ( gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości itp.), należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Nadto, wezwano do podania wysokości dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy oraz do podania czy oprócz dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje jeszcze inne dochody, jeśli tak należało wskazać z jakiego tytułu i podać ich wysokość. Zobowiązano wnioskodawczynię również do wskazania czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość oraz czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak należało podać markę, rok produkcji oraz koszty związane z ich utrzymaniem (ubezpieczenie, paliwo). Wezwano wnioskodawczynię do nadesłania także kserokopii wyciągów bądź wykazów z konta bankowego z trzech ostatnich miesięcy oraz do nadesłania kserokopii zeznania podatkowego za rok 2011 r. W dniu 19 lipca 2012r. do Sądu wpłynęła odpowiedź wnioskodawczyni, która wskazała, że zamieszkuje w domu należącym do jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej – (usługi księgowe, doradztwo podatkowe) poniosła rzeczywistą stratę podatkową za okres kwiecień-czerwiec 2012 r. w wysokości 2.585,92 złotych. Następnie poinformowała, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.681, 82 złotych netto miesięcznie. Podała również, że posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji 1997 r. Wnioskodawczyni przesłała kserokopię zeznania podatkowego za rok 2011 r. z której wynika, że uzyskała przychód zarówno z emerytury jak i pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 72.397,85 złotych, zaś dochód w wysokości 27.430,98 złotych. Skarżąca oświadczyła, że ciążą na niej zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2006, 2007, 2009 - 2012 r., zobowiązanie z tytułu programu LEX, z tytułu podatku VAT za I półrocze, nie zapłacone składki na ubezpieczenia zdrowotne, składki na Krajową Izbę Doradców Podatkowych płatne w okresach półrocznych. Podała, że razem nie pokryte zobowiązania wynoszą 36.299,14 złotych. Wnioskodawczyni podkreśliła, że zleciła przy pomocy kancelarii adwokackiej wykonanie ekspertyzy przez [...] w celu wykazania szkody i związku przyczynowo-skutkowego by wytoczyć proces o odszkodowanie. Dodała, że koszt ekspertyzy pokrywać będzie siostra. Zaznaczyła, że jest osobą schorowaną. Nie nadesłała wyciągów z rachunku bankowego. W ocenie Sądu uznać należało, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej i finansowej, w taki sposób by potwierdziła, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. W niniejszej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Mając na uwadze osiągany przez wnioskodawczynię stały dochód z tytułu emerytury oraz dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uznano, że do takich osób niewątpliwie nie można jej zaliczyć. Nadto dodać należy, że wnioskodawczyni oświadczyła, że mieszka u siostry, która ponosi koszty utrzymania domu. Nie ponosi zatem stałych opłat związanych z domem, gdyż w tym zakresie uzyskuje pomoc od siostry, która również będzie pokrywać jak oświadczyła koszt wykonania ekspertyzy. Ponadto każdy kto prowadzi gospodarstwo rolne czy działalności gospodarczą prowadzi je na własne ryzyko. Z tego powodu ponoszenie wydatków, które mają na celu rozwój prowadzonej działalności gospodarczej nie może być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Wysokość przedstawionych przychodów i poniesionych wydatków (kosztów) wskazuje, że skarżąca zarówno w roku ubiegłym, jak i obecnie dysponowała środkami pieniężnymi. Oceny takiej nie zmienia wykazywanie przez nią straty w prowadzonej działalności. Część podanych przez skarżącą kosztów nie mieści się w kategorii "wydatków niezbędnych do utrzymania", za takie wydatki nie można bowiem uznać wydatków na spłatę zadłużenia. Zauważyć także trzeba, iż skarżąca pomimo zobowiązania nie nadesłała wyciągów z konta bankowego z ostatnich trzech miesięcy. Nieudzielanie pełnej i wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwia dokonanie nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawczyni. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.