VII SA/Wa 861/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. A. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Najpierw referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 r. odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, a następnie po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawczyni, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 328/13 uchylił zaskarżone postanowienie. Uwzględniając wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym skarżąca zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013 r. została wezwana do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 13 kwietnia 2012 r., w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Ww. wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 25 lipca 2013 r., a zatem wyznaczony termin upłynął z dniem 1 sierpnia 2013 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła wpisu sądowego, więc jej skarga została odrzucona postanowieniem z dnia 1 października 2013 r. Po upływie powyższego terminu, pismem z dnia 2 sierpnia 2013 r., doprecyzowanym pismem dnia 16 października 2013 r., skarżąca wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w dniu 13 stycznia 2014 r. do Sądu wpłynął formularz PPF. Po rozpoznaniu ww. wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2014 r. oddalił wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 ww. ustawy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach, po spełnieniu przesłanek ustawowych, może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych bądź przyznaniu pełnomocnika z urzędu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny i w ten sposób gwarantuje takim osobom konstytucyjne prawo do sądu. W tym miejscu należy wskazać, że skarżąca w niniejszej sprawie dochodzi zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem wnioskowanie o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadne tylko w przypadku gdy strona jest aktualnie zobowiązana do ponoszenia takich kosztów lub w przyszłości będzie. Z pierwszym z przypadków mamy do czynienia np. gdy strona została wezwana o wpis i nie uiszczając go, w terminie do jego uiszczenia, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. O drugim przypadku możemy mówić, gdy strona przed wydaniem wyroku wniosła o zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w tym przypadku łatwo przewidzieć, że może być ona w przyszłości zobowiązana do ponoszenia kosztów sądowych w szczególności opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku gdy skarga zostanie oddalona lub wpisu od skargi kasacyjnej gdy wyrok będzie dla niej niekorzystny. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z powyższych przypadków, ponieważ sprawa została już zakończona postanowieniem odrzucającym skargę z dnia 1 października 2013 r., odpis zaś tego postanowienia skarżąca odebrała osobiście w dniu 29 października 2013 r., co wynika z załączonego do akt sprawy zpo (k. 237 akt sądowych). W związku z niepodjęciem przez skarżącą oraz inne strony postępowania czynności zmierzających do zaskarżenia ww. postanowienia, stało się on prawomocne od dnia 29 listopada 2013 r. Ponadto skarżąca nie wniosła w związku z niniejszą sprawą żadnego pisma procesowego, które powodowałoby konieczność ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności należy uznać, że na obecnym etapie postępowania na skarżącej nie ciąży żaden obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd po negatywnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Należy zatem w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia w sprawie zwolnienia od kosztów (w niniejszej sprawie wniosek został złożony po terminie określonym w wezwaniu do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego), nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, w dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.