VII SA/Wa 861/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016r. wniosku S. P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia na bezczynność za niezasadne i odmowy wyznaczenia dodatkowego terminu na załatwienie sprawy postanawia: odmówić przyznania S. P. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 21 października 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy S. P. S. uzupełniony na formularzu PPF w którym wniósł o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Z formularza wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Utrzymują się z dochodów w wysokości 4.630,00 złotych netto miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu pracy w wysokości 1.260,00 złotych i renta jaką uzyskuje w wysokości 1.170,00 złotych, spłaty przesyłane przez brata z tytułu spadku z tytułu zniesienia współwłasności nieruchomości ok. 1.360,00 złotych oraz emerytura uzyskiwana przez małżonkę w wysokości 840,00 złotych. Wnioskodawca podał, że posiada dwa mieszkania w W., każde z nich o pow. 35 m ² oraz wierzytelności z tytułu spadku po rodzicach – sposób spłaty wskazano wyżej. Małżonka posiada samochód marki Volkswagen Polo z 2000 roku o wartości 3000 złotych, na którego ubezpieczenie ponoszą koszty w wysokości około 1000 złotych rocznie. Podał, że ponosi z żoną koszty utrzymania mieszkań w wysokości około 1300 złotych miesięcznie. Nadto dodał, że ponoszą koszty zakupu paliwa w wysokości ok. 350,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca podkreślił, że wraz z żoną spłacają do 2020r. kredyt w wysokości około 2000 złotych miesięcznie. Wnioskodawca podał, że na codzienne utrzymanie pozostaje mu z żoną jedynie po około 490,00 złotych miesięcznie na osobę. Oświadczył, że oszczędności pieniężnych nie posiada i aktualnie z żoną nie uzyskuje dochodu z tytułu najmu mieszkania nr [...] , gdyż od szeregu miesięcy poszukują najemcy tego lokalu. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił S. P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Od ww. postanowienia sprzeciw wniósł S. P. S. wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Skarżący nie zgadza się z oceną prawną wyrażoną ww. postanowieniu. Podniósł, że w porównaniu ze stanem, kiedy składał wniosek do niniejszej sprawy sytuacja finansowa jego i małżonki uległa pogorszeniu. Wskazał, że brat nie wywiązuje się z obowiązku dokonywania spłaty z tytułu podziału spadku. Jego jedynym majątkiem, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję jest nieruchomość. Nie prowadzi postępowania egzekucyjnego z nieruchomości brata ponieważ nie stać go na koszty postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca podał, że osiągane dochody są niewystarczające do utrzymania jego oraz małżonki. Korzysta z żoną z pomocy dorosłych dzieci, które prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w myśl art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Artykuł 260 p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015r. mającym wciąż zastosowanie do spraw wszczętych do tego dnia, a więc również sprawy niniejszej) stanowi natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka –Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy przedstawioną we wniosku PPF jak i sprzeciwie uznano, że nie kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Argumentacja podnoszona w sprzeciwie, iż w porównaniu ze stanem, kiedy składał wniosek do niniejszej sprawy sytuacja finansowa jego i małżonki uległa pogorszeniu, gdyż brat nie wywiązuje się z obowiązku dokonywania spłaty z tytułu podziału spadku nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Nawet pomimo zaistnienia takiej sytuacji uznano w oparciu o posiadane dane, że wnioskodawca jest w stanie ponosić koszty sądowe w całości jak również ustanowić pełnomocnika z wyboru. Podkreślić należy, że wnioskodawca z żoną uzyskują wspólnie stałe dochody miesięczne w wysokości 3.270,00 złotych netto miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu pracy w wysokości 1.260,00 złotych i renta jaką uzyskuje w wysokości 1.170,00 złotych, emerytura uzyskiwana przez małżonkę w wysokości 840,00 złotych. Ponadto posiadają dwa mieszkania w W Zatem może rozporządzać jednym z nich w sposób przynoszący mu dochody tym bardziej, że położone są w [...]. W ocenie Sądu podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż mimo starań nie może od szeregu miesięcy wynająć mieszkania jest mało wiarygodna. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swojej rodziny oraz do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W świetle powyższego wnioskodawcy nie sposób zatem zaliczyć do osób ubogich, którym pomoc państwa jest konieczna. Posiadanie bowiem dwóch mieszkań, nawet niewielkiej powierzchni, z możliwością wynajęcia jednego z nich, przedstawia wnioskodawcę i jego małżonkę w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnego własnego mieszkania. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytu i spłaty rat miesięcznych w wysokości około 2000 złotych miesięcznie. Wskazać należy, iż aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt skarżący winien uprzednio wykazać wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wniosku nie wynika, że wnioskodawca miał problemy ze spłatą rat kredytu z uzyskiwanych dochodów. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Zaznaczyć należy, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy powinno być ono stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli bowiem wnioskodawca z małżonką posiada stały miesięczny dochód, majątek to powinien ponosić koszty postępowania sądowego samodzielnie. Nadto wskazać należy, że sytuacja finansowa wnioskodawcy może ulec poprawie w przypadku uzyskania dochodów z wynajmu mieszkania, bądź w sytuacji kontynuowania spłat przez brata z tytułu zniesienia współwłasności nieruchomości. Mając na względzie powyższe uznano, że wnioskodawca jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty postępowania sądowego i ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.