VII SA/Wa 867/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części należności głównej i rozłożenia opłaty legalizacyjnej na raty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci. Wnioskodawca wskazał, że jest rencistą drugiej grupy, jego żona nie pracuje i zajmuje się wychowywaniem dzieci w wieku 16, 17 i 18 lat. Jedna z córek wnioskodawcy leczy się na poważną chorobę, druga z córek w 2018 r. urodziła syna. Rodzina wnioskodawcy otrzymuje pomoc społeczną w formie obiadów dla dzieci. Wnioskodawca posiada dom mieszkalny we współwłasności o pow. 100 m2 z czego 50 m2 jest własnością siostry wnioskodawcy, wnioskodawca posiada ponadto mieszkanie o pow. 50 m2, nie wskazał posiadania innego majątku. Dochód w rodzinie wnioskodawcy to 1 780 zł., na który składają się renta wnioskodawcy 780 zł., świadczenie rządowe 500 plus (na dwójkę dzieci), zasiłek rodzinny w wys. 260 zł. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wskazał na media 100 zł., leczenie 100 zł. ubezpieczenie majątku 50 zł. Postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, wskazując, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji w sposób pełny i wyczerpujący. Referendarz powołując się na informacje zawarte w aktach sprawy wskazał, że wnioskodawca posiada działkę rolną o pow. 460 m2, działkę rolno-budowlaną oraz działkę budowlaną nad morzem w miejscowości J. o pow. 860 m2 zabudowaną budynkiem z przeznaczeniem na pensjonat (90 miejsc noclegowych). Wnioskodawca posiada dwa samochody osobowe: mercedes benz z 1996 r. oraz opel astra z 1997 r. Ww. składników majątku – zwłaszcza posiadanych wszystkich nieruchomości, a które zostały ustalone w toku postępowania administracyjnego, wnioskodawca nie wskazał w formularzu PPF. Tym samym przedstawił swoją sytuację w sposób wybiorczy i niepełny, czym znacząco osłabił wiarygodność swojego wniosku. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wyjaśnił, że żona nie może podjąć pracy ze względu na swoją chorobę, a ponadto opiekuje się wnioskodawcą. Wraz z żoną są opiekunami prawnymi wnuka (syna siedemnastoletniej córki [...]). W zakresie posiadanych samochodów skarżący wyjaśnił, że opel astra został zezłomowany i na dowód dołączył zaświadczenie o demontażu pojazdu z dnia [...] grudnia 2017 r. Odnosząc się zaś do posiadanych nieruchomości podał, że na działce nad morzem znajduje się budynek niewykończony, który obecnie znajduje się w remoncie, a był stawiany za czasów kawalerskich skarżącego. Oświadczył, że nie prowadzi w nim działalności gospodarczej. Dodatkowo wskazał, że otrzymuje bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Oceniając sytuację majątkową skarżącego, Sąd wziął również od uwagę wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie i uznał, że należy zgodzić się z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu z dnia 24 maja 2018 r. Na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF oraz w sprzeciwie Sąd uznał, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo wraz z żoną, trójką dzieci i wnukiem. Utrzymuje się z kwoty 2040 zł (780 zł emerytura + 2x 500 świadczenie "500+" + 260 świadczenie rodzinne) wskazanej w PPF oraz kwoty 153 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wskazanej w sprzeciwie. Niewątpliwie środki, którymi dysponuje rodzina są bardzo niewielkie. Niemniej jednak rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd miał na uwadze, że, jak to zostało wskazane powyżej, to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu dane przedstawione przez skarżącego we wniosku PPF oraz w sprzeciwie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy, ponieważ nadal wybiórczo i w sposób niepełny obrazują sytuację materialną skarżącego. Przede wszystkim należy podkreślić, że wyjaśnienia skarżącego co do działki budowlanej nad morzem w miejscowości J. o pow. 860 m2 są niewiarygodne, gdyż nie znajdują potwierdzenia w ogólnodostępnych informacjach. Skarżący podał, że nieruchomość ta jest zabudowana budynkiem nie wykończonym, w którym nie prowadzi działalności gospodarczej oraz że budynek znajduje się w remoncie. Zaś z informacji dostępnych w internecie ([...]) wynika, iż skarżący prowadzi pensjonat na 90 miejsc pod nazwą "[...]". Z dokumentów zgromadzonych przez organy wynika, że skarżący w 2014 r. osiągną dochód w wysokości 70 304,88 zł, natomiast w latach następnych – 2015 i 2016 r. prawie 11 tysięcy zł. Poza dochodem skarżący osiągnął w tych latach również przychody z prowadzonej działalności gospodarczej w formie zryczałtowanej. Natomiast z informacji Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, że działalność gospodarczą skarżący prowadzi od 2004 r. w zakresie obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania (kod PKD - [...]). Ponadto z ewidencji nie wynika, by skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nadal funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą. Skoro kontynuuje działalność gospodarczą należy, przyjąć, że nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że jeśli przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Wykazanie niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Zestawienie powyższych danych wskazuje, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Fakt ten uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.