VII SA/Wa 872/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu niejawnym sprzeciwu J. Ż. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ż. i J. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłyną na formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 60 m². J. Ż. podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona posiada grupę niepełnosprawności, wymaga stałego przyjmowania leków (podobnie jak skarżący). Syn jest studentem studiów niestacjonarnych i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. J. Ż. oświadczył, że rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3100 złotych miesięcznie, przy czym zobowiązania i stałe wydatki wynoszą ok. 3000 zł. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia 15 maja 2018 r. zobowiązano wnioskodawcę do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę, - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, - wskazanie, czy żona skarżącego uzyskuje dochody z jakiegokolwiek tytułu - np. z tytułu renty, jeśli tak, w jakiej wysokości, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego - z okresu ostatnich trzech miesięcy, - nadesłanie aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez syna skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - wskazanie, czy syn skarżącego podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.; jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje. J. Ż. w odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z 9 czerwca 2018 r. stwierdził, że w złożonym wniosku nie wnosi uwag/zmian. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Starszego referendarza sądowego na podstawie samego wniosku niemożliwe jest bezsporne ustalenie możliwości płatniczych skarżącego, brak jest więc podstaw do przyznania prawa pomocy. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 maja 2018 r. skarżący pozbawił zatem referendarza sądowego możliwości jednoznacznego ustalenia jego sytuacji finansowej. Ponadto podniósł, że z akt administracyjnych dotyczących zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie zezwolenia na rozbudowę drogi gminnej w miejscowości B. wynika, że J. Ż. i E. Ż. są właścicielami działki nr [...], położonej w sąsiedztwie ww. drogi, której J. Ż. nie ujawnił w złożonym wniosku. Okoliczność ta wskazuje na wybiórcze i nierzetelne przedstawianie przez skarżącego sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, p[odnosząc, że we wniosku wykazał, że wniesieni opłaty naruszy budżet domowy skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Zgodnie z treścią art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka, czego zdają się nie dostrzegać skarżący, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie odpowiedział na wezwanie Sądu. Nie dopełnili zatem obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie wykazał w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Informacje wskazane przez skarżącego we wniosku nie są wystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych. Podkreślić należy, że wymagane informacje nie zostały również nadesłane przy sprzeciwie. Ogólnikowe twierdzenia o jego ciężkiej sytuacji finansowej nie zostały poparte żadnymi dowodami. Dodatkowo Sąd podziela stanowisko referendarza, iż wybiórczo i nierzetelnie skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową, w szczególności biorąc pod uwagę, że we wniosku nie wskazał, że jest współwłaścicielem działki położonej w sąsiedztwie kwestionowanej inwestycji. Wskazać trzeba, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna jak najdokładniej wykazać swoją sytuację majątkową. W niniejszej sprawie - z uwagi bardzo oszczędne informacje dotyczące sytuacji finansowej skarżącego - nie jest możliwa ocena, czy jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.