VII SA/Wa 9/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy J. W. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania administracyjnego postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez J. W. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Przy czym należy wskazać, że z uwagi na nieprecyzyjne wskazanie zakresu wniosku (nieprecyzyjne zakreślenie czy wnioskodawca wnosi o ustanowienie radcy prawnego) przyjęto, że wnioskodawca wnosi, także o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy oraz jego żony w wysokości 3 286 zł. netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku. Wskazał, że posiada dom o pow. 130 m2, mieszkanie o pow. 47,98 m2, w którym zamieszkuje syn wnioskodawcy z rodziną oraz nieruchomość rolną o pow. 0,05 ha. Ponadto, że posiada 500 zł oszczędności, 1 150 zł wierzytelności. wnioskodawca podał następujące koszty utrzymania – media 171 zł., kredyt 250 zł., koszty mieszkania 700 zł. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawczyni wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez J. W. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawca posiada z żoną stałe dochody i majątek w postaci trzech nieruchomości. Okoliczności te wskazują, że stronę nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy, jako umożliwienie dostępu do sądu. Dochód wnioskodawcy jest wprawdzie obciążony koniecznością spłaty kredytu, jednakże kredyt ten w wysokości 250 zł., nawet po zsumowaniu pozostałych wydatków strony, do których doliczono 1 500 zł. na żywność, nie jest wydatkiem obciążającym budżet rodziny wnioskodawcy w sposób uniemożliwiający ponoszenie kosztów sądowych. Należy także pamiętać, że główny koszt sprawy – wpis sądowy w wysokości 200 zł., został już przez stronę samodzielnie poniesiony. Oznacza to że strona posiada płynność finansową. Na tę okoliczność wskazuje również posiadanie przez stronę oszczędności. Koszty które mogą pojawić się w sprawie na dalszych jej etapach (opłata za uzasadnienie wyroku w przypadku, gdy nie będzie ono sporządzane z urzędu w wysokości 100 zł. oraz koszt wpisu ew. skargi kasacyjnej – 100 zł.) są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. W kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu należy wskazać, że wnioskodawca ustanowił pełnomocnika z wyboru, z tego względu w oparciu o przepis art. 246 § 3 p.p.s.a. nie jest możliwe ustanawianie pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by stan majątkowy pozwalał zaliczyć wnioskodawcę do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.