VII SA/Wa 912/17
WyrokWSA w Warszawie2018-06-21
Skład orzekający: Paweł Groński, Marta Kołtun-Kulik, Monika Kramek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy nadzoru budowlanego prawidłowo postąpiły, odstępując od nałożenia obowiązków w trybie art. 51 Prawa budowlanego, nie przeprowadzając wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących wymiarów budynku i ewentualnych naruszeń przepisów techniczno-budowlanych?Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nadzoru budowlanego nie przeprowadziły wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących wymiarów budynku gospodarczego, w tym powierzchni ganku, co uniemożliwiło prawidłową ocenę, czy powierzchnia zabudowy przekracza 25 m2 i czy budowa wymagała pozwolenia na budowę. Ponadto, organy nie zbadały podniesionych przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów techniczno-budowlanych. Niewłaściwie przeprowadzone postępowanie dowodowe narusza zasady prawdy obiektywnej i zebrania całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.), co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) o odstąpieniu od nałożenia obowiązku rozbiórki lub doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem budynku gospodarczego. Skarżący zarzucał nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w tym rozbieżności w pomiarach budynku, brak przeprowadzenia pomiarów w jego obecności, a także naruszenie przepisów techniczno-budowlanych i planistycznych. Organy administracji uznały, że budynek został zrealizowany na podstawie zgłoszenia i jego powierzchnia nie przekracza 25 m2, co wyłącza wymóg pozwolenia na budowę.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zasądził od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego M. G. kwotę 997 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Kramek, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego M. G. kwotę 997 zł (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: [...]WINB), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r., poz. 290 ze zm., dalej: Prawo budowlane), po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB w [...]) z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] odstępującej od nałożenia na E. W. i A. S. obowiązku zaniechania dalszych robót budowlanych, bądź rozbiórki budynku gospodarczego o wymiarach ok. 3,00 m x 7,50 m w południowo-wschodnim narożniku działki o nr ew. [...] położonej przy ul. [...] w [...] lub jego części, bądź doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego lub też nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z dnia 18 września 2014 r. PINB w [...] poinformował strony o wszczęciu, na wniosek M. G., postępowania administracyjnego w sprawie budowy budynku gospodarczego o wymiarach 9,0 m x 3,0 m usytuowanego na terenie działki o nr ew. [...] położonej przy ul. [...] w [...].
W trakcie przeprowadzonych w dniu [...] września 2014 r. oględzin stwierdzono, iż na ww. nieruchomości istnieje budynek gospodarczy o wymiarach 9,00 m x 3,00 m z dwuspadowym dachem drewnianym krytym papą. Odległość obiektu od ogrodzenia działki M. G. wynosi 0,50 m.
E. W. i A. S. przedstawili zgłoszenie zamiaru wykonania drewnianych obiektów w postaci: wiaty o powierzchni 24,9 m2, wiaty - 21,5 m2, komórki - 1,6 m2 oraz budynku gospodarczego o powierzchni 22,5 m2 z dnia 1 lipca 2006 r. skierowane do Starosty [...]. Z zamiaru inwestorów wynikało, że po wybudowaniu wiat nr 1 i 2 oraz komórki rozebrany zostanie istniejący budynek gospodarczy i wybudowany nowy budynek gospodarczy oznaczony jako nr [...].
W dniu 26 listopada 2014 r. organ przeprowadził ponownie oględziny, w trakcie których dokonał pomiarów obiektu. Według szkicu wymiary te wynoszą 7,45 m x 3,04 m.
Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] PINB w [...], działając w oparciu o art. 51 ust. 1 i art. 83 ust. 1 Prawa budowlanego, odstąpił od nałożenia na E. W. i A. S. obowiązku zaniechania dalszych robót budowlanych, bądź rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego lub też nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.
W uzasadnieniu PINB w [...] wskazał m. in., że obiekt zrealizowano na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu [...] lipca 2006 r. do Starosty [...] (nr rej. [...]). Starosta nie wniósł sprzeciwu do zgłoszenia, a lokalizacja obiektu jest zgodna z oznaczoną w załączniku graficznym do zgłoszenia. Ponadto powierzchnia zabudowy nie przekracza 25 m2, co oznacza, że wbrew zarzutom podnoszonym przez M. G. realizacja obiektu nie wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Po rozpatrzeniu odwołania M. G. [...]WINB, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], uchylił ww. decyzję PINB w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji [...]WINB zwrócił uwagę na błędy popełnione przez PINB w [...] w toku ustalania stanu faktycznego oraz na rozbieżności między treścią zawiadomienia o wszczęciu postępowania (informującego o powierzchni budynku wynoszącą 27 m2), a pomiarami w trakcie oględzin, z których wynika, że powierzchnia wynosi 22,65 m2. Wskazał także na niewyjaśnienie innych okoliczności związanych z powstaniem spornego obiektu, w tym rozbieżności dotyczących legalności jego realizacji.
Wyrokiem z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1629/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na ww. decyzję [...]WINB z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy PINB w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], ponownie odstąpił od nałożenia na P. E. W. i P. A. S. obowiązku zaniechania dalszych robót budowlanych, bądź rozbiórki budynku gospodarczego o wymiarach ok. 3,00 m x 7,50 m w południowo- wschodnim narożniku działki o nr ew. [...] położonej przy ul. [...] w [...] lub jego części, bądź doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego lub też nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.
Po rozpatrzeniu odwołania M. G. [...]WINB wydał powołaną na wstępie decyzję z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, a w uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji w dniu [...] sierpnia 2015 r. przeprowadził oględziny w trakcie których ustalił, że wymiary spornego budynku wynoszą ok. 3,0 m x 7,45 m., a zatem powierzchnia budynku wynosi ok. 22,35 m2. Z treści zgłoszenia wynika natomiast zamiar wykonania dwóch wiat, komórki i budynku gospodarczego o powierzchni 22,5 m2 (pkt 4). Organ powołał się na oryginał zgłoszenia i dołączone mapy, z których wynika, że w dacie składania zgłoszenia na działce o nr ew. [...] w ostrej granicy z działkami o nr ew. [...] i [...] zlokalizowany był budynek gospodarczy w kształcę litery "L", zaś aktualnie istniejący budynek ma inny kształt niż wskazano na w/w mapie. Odnosząc się do uwagi skarżącego, iż kształt aktualnie istniejącego budynku nie jest prostokątem (ze względu na część budynku o wymiarach ok. 1,05 m x 2,5 m stanowiąca wejście) [...]WINB uznał, że argumentacja ta nie przesądza, że budynek jako całość nie stanowi prostokąta i nie jest tym samym budynkiem, którego zamiar wykonywania został zgłoszony. Zdaniem [...]WINB w takim przypadku można co najwyżej twierdzić o odstępstwie od zgłoszenia z dnia 1 lipca 2006 r., które jednak nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Na marginesie [...]WINB wskazał, że właściciele działki o nr ew. [...], tj. E. N. i W. N. złożyli oświadczenie, którym wyrazili zgodę na postawienie budynku gospodarczego w ostrej granicy z ich działką.
Zdaniem [...] WINB ustalenia dokonane przez organ I instancji są prawidłowe oraz poparte materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, w związku z czym odmowa nałożenia obowiązków w oparciu o art. 51 Prawa budowlanego była właściwa.
Odnosząc się do kwestii dołączenia do akt sprawy planu zagospodarowania przestrzennego, stanowiącego załącznik do decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr [...] [...]WINB wyjaśnił, że powyższy dokument nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, albowiem decyzja została wydana ok. 5 lat przed datą dokonania zgłoszenia i budowy, w związku z czym plan zagospodarowania przestrzennego może przedstawiać inny budynek.
Powyższa decyzja [...]WINB z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. G., który wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji PINB w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...], jak również o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzje obu instancji zostały wydane na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Wskazał, że w trakcie pierwszych oględzin organ ustalił, że sporny budynek gospodarczy ma rozmiary 3 x 9 m, a w trakcie następnych, że ma rozmiary 7,45 m x 3,04 m. Z kolei w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 5 sierpnia 2015 r. organ ustalił, że rozmiary przedmiotowego budynku wynoszą 3,00 m x 7,50 m. Podkreślił, że pomiary te w trakcie postępowania były przez niego kwestionowane, jednakże organ pierwszej instancji, ani razu nie przeprowadził tych pomiarów w obecności skarżącego, co stanowi naruszenie art. 10 k.p.a.
Skarżący nie zgodził się ponadto z twierdzeniem, że istniejący poprzednio w tym miejscu budynek miał kształt litery L, a obecnie istniejący budynek ma kształt prostokąta, gdyż budynek ten posiada dodatkowo ganek o rozmiarach 1,05 m x 2,5 m. Wskazał na problemy organu z dokonaniem prawidłowych pomiarów, których wyniki w każdym przypadku są inne. Przyjmując zaś rozmiary przyjęte przez organy obu instancji powierzchnia zabudowy przedmiotowego budynku przekracza 25 m2. Oznacza to, że budynek ten został wybudowany niezgodnie ze zgłoszeniem, a ponadto jego rozmiar powoduje, że budowa wymagała pozwolenia na budowę. Według pomiarów dokonanych przez skarżącego sporny obiekt ma rozmiary 3,70 x 7,60 m2 nie wliczając w to powierzchni ganku.
Skarżący wskazał także, że zgłoszenie nie wywołuje skutków prawnych jeżeli dotyczy budowy obiektu wymagającego uzyskania pozwolenia na budowę, nawet gdy organ nie wniesie sprzeciwu.
Dodatkowo, w ocenie skarżącego, sporny budynek powstał z naruszeniem szeregu przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie tj.:
- § 12 ust. 1 pkt 2 z uwagi na usytuowanie okna dachowego w odległości ok 50 cm od granicy działki,
- § 12 ust. 5 pkt 1 z uwagi na usytuowanie okapu budynku w granicy działki, oraz na zamontowanie rynny poza granicą działki,
- § 12 ust. 6 z uwagi na usytuowanie budynku gospodarczego z oknem połaciowym w odległości ok 2,80 m od budynku mieszkalnego na sąsiedniej działce,
- § 12 ust. 2 z uwagi na odprowadzanie wód opadowych oraz śniegu z dachu budynku gospodarczego bezpośrednio na działkę skarżącego,
- § 272 ust. 3 z uwagi na wybudowanie ściany w odległości ok. 50 cm od granicy działki i oraz dachu budynku gospodarczego w ostrej granicy działki z materiałów palnych (drewni i dachówka bitumiczna).
Według skarżącego wybudowanie budynku gospodarczego nie spełniającego powyższych warunków wymaga uprzedniego uzyskania zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych w trybie art. 9 Prawa budowlanego i dopiero po uzyskaniu zgody na takie odstępstwo możliwe jest wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę.
Skarżący nie zgodził się także z organem, że do zgłoszenia dołączono komplet dokumentów, albowiem nie załączono aktualnej mapy sytuacyjno-wysokościowej oraz szkiców i rysunków.
Skarżący zwrócił także uwagę na różnice w powierzchni wiat wskazanych w zgłoszeniu (odpowiednio o powierzchni: 24,5 m kw. i 21, 5 m kw.), w zastępstwie których wybudowany został garaż na pięć samochodów o pow. ok 50 m., stanowiący jeden obiekt budowlany z uwagi na wspólny dach. Wskazał, że budowa budynku gospodarczego oraz budynku garażowego spowodowała, że dopuszczalna minimalna powierzchnia biologicznie czynna określona w miejscowym planie zagospodarowania została przekroczona. Podniósł problem braku badania przez organy zgodność zabudowy działki nr [...] z miejscowym planem zagospodarowania.
Skarżący podkreślić również, że wnosił o dołączenie do akt sprawy planu zagospodarowania działki stanowiącego załącznik do decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] a nieprzeprowadzenie tego dowodu stanowi naruszenie art. 7 i 77 k.p.a.
Dodał, że zgoda właścicieli działek sąsiednich na zabudowę w ostrej granicy w sensie prawnym nie ma żadnego znaczenia.
W odpowiedzi na skargę [...]WINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zaskarżona decyzja i poprzedzającą ją decyzją PINB w [...] z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] zostały bowiem wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w art. 7 k.p.a. została wyrażona naczelna zasada Kodeksu postępowania administracyjnego - zasada prawdy obiektywnej (materialnej). Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. na organie administracyjnym ciąży obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. W konsekwencji podstawowym obowiązkiem organów administracyjnych rozpoznających sprawę jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Również organy nadzoru budowlanego, prowadząc postępowanie w sprawie robót budowlanych, mają obowiązek ustalenia jakie prace budowlane zostały wykonane, zakwalifikować je z punktu widzenia ustawowych definicji zawartych w art. 3 pkt 6-8 Prawa budowlanego, następnie stwierdzić wymogami jakich prawnych działań winny one być poprzedzone (art. 28-30 Prawa budowlanego), i w końcu ustalić czy inwestor te wymogi spełnił. Dopiero wówczas można ocenić, czy dokonano samowoli budowlanej i podjąć adekwatne do sytuacji środki prawne, tj. przeprowadzić ewentualnie tzw. postępowanie legalizacyjne w trybie art. 48 ust. 2, 49b ust. 2 lub 50-51 Prawa budowlanego.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja wydana w trybie art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego. Przepis art. 50 ust. 1 Prawa budowalnego odnosi się do zrealizowanych robót budowlanych, które nie są budową w rozumieniu art. 48 ust. 1 i art. 49 b ust. 1, ale zostały wykonane: 1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub 2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub 3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1, lub 4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach.
Na gruncie ustawy Prawo budowlane zasadą jest, że wykonywanie robót budowlanych wymaga uzyskania pozwolenia na budowę (art. 28 ust. 1). Z obowiązku tego została zwolniona budowa wolnostojących budynków gospodarczych wskazanych w art. 29 ust. 1 pkt 2, pod warunkiem jednak, że powierzchnia zabudowy takiego obiektu nie przekracza 25 m2. W tym kontekście zgodzić się należy z zarzutami skarżącego dotyczącymi niewłaściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy nadzoru budowlanego. Przede wszystkim uwagę zwracają rozbieżności w dokonanych pomiarach spornego budynku gospodarczego w trakcie kolejnych oględzin.
W trakcie pierwszych oględzin przeprowadzonych w dniu [...] września 2014 r. ustalono, że sporny budynek gospodarczy ma rozmiary 9 x 3 m. W trakcie drugich oględzin przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2014 r. organ ustalił, że budynek ma rozmiary 7,45 m x 3,04 m, jednakże obejmowały one wyłącznie bryłę prostokąta, bez dodatkowej powierzchni ganka. Z kolei w trakcie oględzin dokonanych w dniu [...] sierpnia 2015 r. ustalono, że rozmiary przedmiotowego budynku wynoszą 3,00 m x 7,45 m. Również w tym przypadku organ nie włączył do ogólnej powierzchni obiektu dodatkowej powierzchni ganka, choć przedstawiciel organu zaznaczył wspomniane rozmiary. Podkreślenia wymaga bardzo nieprecyzyjny szkic i zaznaczenie wymiarów spornego obiektu w protokole kontroli z dnia [...] sierpnia 2015 r. W szczególności trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy wymiary ganka wynoszą 2,5 m. x 1,4 m., czy też 2,5 m. x 1,05 m. Tymczasem wartości te mają fundamentalne znaczenie dla ustalenia, czy powierzchnia obiektu kwalifikuje go do kategorii budowy wyłączonej z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, a w konsekwencji właściwej kwalifikacji wykonanych robót i zastosowania prawidłowego trybu przez organy nadzoru budowlanego. Włączając powierzchnię ganka do spornego obiektu powierzchnia ta bowiem oscyluje w granicach 25 m2., a nawet tę wartość przekracza (25,85 m2). Nie ulega przy tym wątpliwości Sądu, że powierzchnia wspomnianego ganka powinna zostać włączona do powierzchni całego budynku gospodarczego.
Powyższe uchybienia organów i bardzo niedokładne, nierzetelnie przeprowadzone pomiary świadczą o naruszeniu wspomnianych na wstępie reguł dowodowych w postaci art. 7 i 77 k.p.a., w stopniu mającym fundamentalny wpływ na wynik sprawy.
Na uwzględnienie zasługuje także pozostała argumentacja skarżącego dotycząca innych mogących w sprawie wystąpić uchybień. W szczególności Sąd podziela stanowisko co do skutków prawnych robót, wykonanych wprawdzie na podstawie dokonanego zgłoszenia, jednakże z naruszeniem przepisów techniczno-budowlanych. ależy zauważyć, że w przypadku korzystania przez inwestora z uproszczonej procedury polegającej na dokonaniu zgłoszenia nie uzyskuje on rozstrzygnięcia organu administracji publicznej w postaci decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenie na budowę, lecz niejako "milczącą zgodę" organu na prowadzenie robót. Wspomniana "milcząca zgoda" i brak negatywnego rozstrzygnięcia w postaci sprzeciwu nie mogą być jednak utożsamiane z decyzją zezwalającą na realizację inwestycji w sensie pozytywnym. Brak jest bowiem w istocie zewnętrznego przejawu wyrażenia woli organu, który mógł nie zgłosić sprzeciwu wyłącznie z powodu upływu materialnoprawnego 30 dniowego terminu, o którym mowa w art. 30 ust. 5 ustawy-Prawo budowlane. W takim przypadku inwestor - w przeciwieństwie do sytuacji, gdy uzyskuje decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i pozwolenie na budowę - nie korzysta z domniemania legalności inwestycji objętej zgłoszeniem, lecz ponosi ryzyko prowadzenia robót budowlanych niezgodnych z obowiązującymi przepisami. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt II OSK 1441/05 wadliwe niewniesienie przez organ architektoniczno-budowlany sprzeciwu od zgłoszenia zamiaru realizacji robót budowlanych naruszającego przepisanie nie wyklucza możliwości zastosowania trybu przewidzianego w art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane. Nie można zatem uznać, że dokonanie zgłoszenia zamiaru inwestycyjnego niezgodnie z obowiązującymi przepisami i wadliwe niewniesienie sprzeciwu czyni inwestycję legalną i pozbawia organy nadzoru budowlanego możliwości podjęcia postępowania naprawczego. Wręcz przeciwnie, taka sytuacja zobowiązuje, organy nadzoru budowlanego do wszczęcia postępowania w trybie art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane.
Dlatego w rozstrzyganej sprawie konieczne było ustalenie, czy sporny budynek gospodarczy nie został wybudowany z naruszeniem obowiązujących przepisów techniczno-budowlanych, niezależnie od tego czy został zrealizowany na podstawie dokonanego zgłoszenia, czy też nie. Skarżący przedstawił zarówno w toku postępowania administracyjnego (m. in. jako uwagi do protokołu kontroli), jak i w skardze konkretne zarzuty naruszenia wspomnianych warunków technicznych, w postaci naruszenia § 12 ust. 1 pkt 2 (usytuowanie okna dachowego w odległości ok 50 cm od granicy działki), § 12 ust. 5 pkt 1 (usytuowanie okapu budynku w granicy działki, oraz na zamontowanie rynny poza granicą działki), § 12 ust. 6 (usytuowanie budynku gospodarczego z oknem połaciowym w odległości ok 2,80 m od budynku mieszkalnego na sąsiedniej działce), § 12 ust. 2 (odprowadzanie wód opadowych oraz śniegu z dachu budynku gospodarczego bezpośrednio na działkę skarżącego), § 272 ust. 3 (wybudowanie ściany w odległości ok. 50 cm od granicy działki i oraz dachu budynku gospodarczego w ostrej granicy działki z materiałów palnych). Należy w tym miejscu podkreślić, że zarówno PINB w [...], jak i organ drugiej instancji nie dokonały w tym zakresie żądnych ustaleń. Organy skoncentrowały się bowiem wyłącznie na porównaniu kształtu obecnie istniejącego obiektu z przewidzianym w zgłoszeniu oraz na jego powierzchni, która zresztą nie została w sposób przekonujący precyzyjnie ustalona. Tymczasem, skoro organy prowadzą postępowanie w trybie art. 51 Prawa budowlanego, to ich podstawowym obowiązkiem jest przeprowadzenie postępowania w sprawie legalności wykonanych robót budowlanych, niezależnie od dokonanego ewentualnie wcześniej zgłoszenia.
W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ uznał, że brak jest podstaw do wydania rozbiórki budynku gospodarczego, bądź doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego lub też nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, bez wcześniejszego przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy którekolwiek z ww. rozstrzygnięć byłoby w sprawie konieczne.
Podkreślenia wymaga, że istotą postępowania unormowanego w art. 51 Prawa budowlanego jest usunięcie stanu samowoli budowlanej i doprowadzenie wykonywanych lub już wykonanych (zakończonych) robót do stanu zgodnego z prawem. Postępowanie to może zostać w trojaki sposób. Gdy roboty nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem zastosowanie znajduje art. 51 ust. 1 pkt 1, wówczas organ nakazuje zaniechanie dalszych robót (w stosunku do prac już wykonanych rozwiązanie to w praktyce nie znajdzie zastosowania), rozbiórkę obiektu lub doprowadzenie do stanu poprzedniego. W takiej sytuacji wydana decyzja kończy postępowanie legalizacyjne w sposób negatywny. Natomiast jeżeli możliwe jest doprowadzenie robót do stanu zgodnego z prawem, wówczas postępowanie legalizacyjne ma charakter dwuetapowy. W pierwszej kolejności organ wydaje decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, co powinno być poprzedzone ustaleniami faktycznymi co do możliwości zalegalizowania samowoli. Właściwa decyzja legalizacyjna wydawana jest zaś na podstawie art. 51 ust. 3 Prawa budowlanego, w której organ orzeka o wykonaniu obowiązku (pkt 1) albo w przypadku jego niewykonania nakazuje zaniechanie dalszych robót (w odniesieniu do prac już wykonanych przewidziane w przepisie rozstrzygnięcie o nakazie zaniechania dalszych robót nie znajduje uzasadnienia) bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, lub też doprowadzenie do stanu poprzedniego (pkt 2).
Jak już Sąd podał wyżej, w kontrolowanej sprawie organy nadzoru budowlanego nie przeprowadziły właściwego postępowania legalizacyjnego przy uwzględnieniu etapów powołanej wyżej procedury, choć zaskarżona decyzja opierała się właśnie na art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego. Dlatego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 51 Prawa budowlanego, a także art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Prowadząc na nowo postępowanie PINB w [...] w pierwszej kolejności dokona odpowiednich, dostatecznie dokładnych i przekonujących pomiarów spornego budynku gospodarczego i ustali w sposób jednoznaczny, czy jego powierzchnia, liczona łącznie z gankiem, przekracza 25 m2. Do protokołu kontroli powinien być dołączony wyraźny i starannie wykonany szkic, z podanymi jednoznacznie wymiarami spornego obiektu. W zależności od wyniku tych ustaleń organ zastosuje odpowiedni tryb postępowania w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. W sytuacji, gdy z dokonanych pomiarów w sposób jednoznaczny będzie wynikać, że powierzchnia spornego obiektu nie przekracza 25 m2 organ zobowiązany będzie do oceny ewentualnych naruszeń przepisów techniczno-budowlanych podniesionych m. in. w skardze i – w przypadku ich stwierdzenia – przeprowadzić w sposób prawidłowy postępowanie legalizacyjne w oparciu o art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego, w celu doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło