VII SA/Wa 928/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), , Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędzia WSA Bożena Więch - Baranowska, Protokolant Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi U. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] stycznia 2008 r. znak [...] w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy produktu leczniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...]listopada 2007r. znak [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz skarżącej U. Sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 460 zł (czterysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2007r. Główny Inspektor Farmaceutyczny nakazał spółce [...] Sp. z o.o. we W. natychmiastowe zaprzestanie prowadzenia niezgodnej z obowiązującymi przepisami reklamy produktu leczniczego S., kierowanej do publicznej wiadomości w postaci spotu zawierającego m.in. sformułowanie "[...]", emitowanego w stacjach telewizyjnych. Organ stwierdził, że przedmiotowa reklama narusza art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 533 ze zm.) nakazujący, aby reklama prezentowała produkt leczniczy obiektywnie, nie wprowadzała w błąd oraz informowała o racjonalnym stosowaniu. Główny Inspektor Farmaceutyczny uznał ponadto, że reklama narusza art. 56 pkt 2 Prawa farmaceutycznego, ponieważ zawiera informacje niezgodne z zatwierdzoną Charakterystyką Produktu Leczniczego oraz art. 55 ust. 2 pkt 2, który zabrania zamieszczania w reklamie treści zapewniających, że przyjmowanie produktu leczniczego gwarantuje właściwy skutek, nie towarzyszą mu żadne działania niepożądane lub że skutek jest lepszy lub taki sam jak w przypadku innej metody leczenia albo leczenia innym produktem leczniczym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka U. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz o umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm). W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Główny Inspektor Farmaceutyczny decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wbrew twierdzeniom spółki nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego z uwagi na fakt zaprzestania emisji reklamy w dacie wydawania decyzji. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 62 ust. 2 pkt 1 Prawa farmaceutycznego może nakazać zaprzestania ukazywania się lub prowadzenia reklamy, przy czym przepis ten nie dotyczy jedynie działań reklamowych prowadzonych w teraźniejszości. Główny Inspektor Farmaceutyczny nie zgodził się również z zarzutem strony, że dokonując oceny treści przedmiotowej reklamy pod kątem zgodności z przepisami ustawy - Prawo farmaceutyczne nie uwzględnił całości przekazu zawartego w spocie, lecz jedynie odrębne zdania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2008r. o sygn. akt VII SA/Wa 556/08 oddalił skargę U. Sp. z o.o. we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [....] stycznia 2008r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2007r. nr [...] w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy produktu leczniczego. Skargę kasacyjną od niniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła U. Sp. z o.o. we W. i wniosła o uchylenie w całości powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 marca 2009r. sygn. akt II GSK 834/08 uwzględniając skargę kasacyjną uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2008r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Już na wstępie rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż zgodnie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto stosownie do treści art. 153 ww. ustawy ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji powinien był w pierwszej kolejności ustalić co, w świetle przepisów ustawy - Prawo farmaceutyczne, było przedmiotem postępowania prowadzonego przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego - sprawą administracyjną. Ponadto Sąd I instancji błędnie przyjął, że w sprawie brak bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu powołanego wyroku wskazano, iż rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien szczegółowo zbadać okoliczności w zakresie prowadzenia/ nieprowadzenia reklamy produktu leczniczego S. w dacie wydania decyzji, w celu ustalenia co, w świetle przepisów ustawy - Prawo farmaceutyczne, stanowiło przedmiot postępowania administracyjnego, a następnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące zastosowanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 105 kpa. Biorąc pod uwagę wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 25 marca 2009r. stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Reklama produktów leczniczych jako szczególny rodzaj działalności marketingowej podlega ograniczeniom. Może się ona odbywać na zasadach określonych w rozdziale 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne. Ograniczenie swobody w zakresie reklamy wynika ze szczególnego przedmiotu, którego ta reklama dotyczy (produkt leczniczy). Uzasadnione jest to koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa stosowania tych produktów. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest reklama produktu leczniczego S., kierowana do publicznej wiadomości w postaci spotu zawierającego m.in. sformułowanie "[...]", emitowanego w stacjach telewizyjnych. Zgodnie z legalną definicją zawartą w ustawie Prawo farmaceutyczne w artykule 52. 1. reklamą produktu leczniczego jest działalność polegająca na informowaniu lub zachęcaniu do stosowania produktu leczniczego, mająca na celu zwiększenie: liczby przepisywanych recept, dostarczania, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych. 2. Reklama, o której mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności: 1) reklamę produktu leczniczego kierowaną do publicznej wiadomości; reklamę produktu leczniczego kierowaną do osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi; odwiedzanie osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi przez przedstawicieli handlowych lub medycznych; 4) dostarczanie próbek produktów leczniczych; sponsorowanie spotkań promocyjnych dla osób upoważnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi; sponsorowanie konferencji, zjazdów i kongresów naukowych dla osób upoważnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi. Biorąc pod uwagę brzmienie powołanego przepisu stwierdzić należy, iż przedmiotowy spot reklamowy stanowił reklamę produktu leczniczego w rozumieniu ustawy Prawo farmaceutyczne, która może podlegać kontroli organów inspekcji farmaceutycznej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007r. oparto o przepis art. 62 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo farmaceutyczne. Stosownie do jego treści: 1. Główny Inspektor Farmaceutyczny, a w odniesieniu do produktów weterynaryjnych Główny Lekarz Weterynarii, sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy w zakresie reklamy. 2. Organy, o których mowa w ust. 1, mogą w drodze decyzji nakazać: 1) zaprzestania ukazywania się lub prowadzenia reklamy produktów leczniczych sprzecznej z obowiązującymi przepisami; 2) publikację wydanej decyzji w miejscach, w których ukazała się reklama sprzeczna z obowiązującymi przepisami, oraz publikację sprostowania błędnej reklamy; 3) usunięcie stwierdzonych naruszeń. Jak wynika z akt sprawy, organ uznając, iż reklama produktu leczniczego o nazwie S. narusza art. 53 ust. 1, art. 55 ust. 2 pkt 2 i art. 56 pkt 2 ustawy Prawo Farmaceutyczne nakazał U. Sp. z o.o. natychmiastowe zaprzestanie prowadzenia niezgodnej z obowiązującymi przepisami reklamy produktu leczniczego S., kierowanej do publicznej wiadomości w postaci spotu zawierającego m.in. sformułowanie "[....]", emitowanego w stacjach telewizyjnych. Użyty przez ustawodawcę w art. 62 powołanej ustawy zwrot "ukazywania się lub prowadzenia reklamy" odnosi się w ocenie Sądu do czynności, które odbywają się w teraźniejszości, a nie takich, które miały miejsce w przeszłości. Tymczasem organ zakazał prowadzenia reklamy wiedząc, że reklama w dacie wydania decyzji nie była emitowana i nie była prowadzona. Fakt zaprzestania tej czynności potwierdza znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy oświadczenie S. Sp. z o.o. w W. z dnia 4 grudnia 2007r., zgodnie z którym reklama telewizyjna marki S. "Plaża" 30" i "15" była emitowana w telewizji do dnia 26 września 2007r. Kwestię tę przyznaje strona skarżąca jak i sam organ. Z oświadczenia pełnomocnika organu złożonego do protokołu rozprawy (k - 208 akt sądowych), która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 28 lipca 2009r. wynika, iż w dacie wydania decyzji nie był emitowany spot reklamowy, którego dotyczyła decyzja, a obecnie emitowana przez stronę skarżącą reklama nie zawiera elementów zakwestionowanych przez organ. Organ I instancji przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy powinien zbadać, czy nieuprawnione, jego zdaniem, działania, które zamierza powstrzymać, nadal trwają. Tymczasem organ wydał decyzję nakazującą zaprzestania reklamy nie odnosząc się do faktu czy w dacie jej wydania istniała jeszcze podstawa faktyczna wydania nakazu, tj. czy spot reklamowy był nadal rozpowszechniany w stacjach telewizyjnych. Jest bowiem oczywiste, że można nakazać zaprzestania działania, tylko wówczas, kiedy ono trwa. Ponadto organ rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie podzielił stanowiska strony skarżącej, iż prowadzone postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Podkreślić trzeba, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego zadaniem organu II instancji jest ponowne przeprowadzenie postępowania w całości, dokonuje on oceny stanu sprawy z uwzględnieniem jej stanu faktycznego i prawnego ustalonego na dzień wydania swojej decyzji. Mimo to organ, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, również nie dokonał w tym względzie właściwych ustaleń, wskazując jedynie, że fakt zaprzestania emisji reklamy nie przesądza o bezprzedmiotowości postępowania. Takiego stanowiska organu nie można uznać za prawidłowe. Należy mieć na względzie, iż bezprzedmiotowość postępowania będzie miała miejsce, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle lub nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego. Innymi słowy występuje wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. Adamiak, J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" - C. H. Beck, Warszawa 1996 r., str. 462). Wystąpienie takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowałoby, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu), a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo materialne łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej skutkuje bezprzedmiotowością postępowania, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, publ. ONSA 1996/2 poz. 80; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2470/2000, publ. LexPolonica 381582; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2247/98, pub. LexPolonica 382377). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty, ze względu na podniesione powyżej przeszkody, niepozwalające na ukształtowanie stosunku materialnoprawnego, co winno było skutkować umorzeniem postępowania prowadzonego we wskazanym zakresie. W tej sytuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w niniejszym orzeczeniu oraz w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009r. Ujawnione wady mające wpływ na wynik sprawy powodują uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Głównego Inspektora Farmaceutycznego z mocy art. 145 § 1 ust. 1 pkt c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze.zm.). W punkcie II wyroku orzeczono na podstawie art. 152, zaś o kosztach na podstawie art. 200 ww. ustawy.