VII SAB/Wa 114/11

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2011 r. po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. w S. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "[...]" w S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Pismem z dnia 29 sierpnia 2011 r. (data wpływu do Sądu) stowarzyszenie zwykłe "[...]" w S. wystąpiło z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W załączeniu przesłano wypełniony formularz PPPr. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że stowarzyszenie nie posiada jakichkolwiek środków ruchomych lub nieruchomych także finansowych mogących służyć na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Podkreślono, że z powodu trudnej sytuacji materialnej swoich członków zrezygnowano z pobierania składek. Działa na zasadach non profit i pro publico bono. W rubrykach formułach PPPR obejmujących oświadczenie o majątku i dochodach Stowarzyszenia ( rubryki od 6-9) wypełniono poprzez wpisanie słowa " brak". Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 2 września 2011 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - nadesłanie pełnego tekstu Regulaminu Stowarzyszenia, - wskazanie ilu członków posiada Stowarzyszenie, - wskazanie czy Stowarzyszenie pobiera od członków składki na pokrycie bieżącej działalności, jeżeli tak, to należy wskazać w jakiej wysokości i w jakim czasookresie są zbierane, - wskazanie kiedy Stowarzyszenie rozpoczęło działalność, -wskazanie przybliżonych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem Stowarzyszenia. W dniu 26 września 2011 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź na powyższe wraz z pismem informującym o wpisie Stowarzyszenia o ewidencji stowarzyszeń zwykłych od 2005 r. oraz regulaminem działalności Stowarzyszenia. W nadesłanych wyjaśnieniach strona wnioskująca wskazał, że nie prowadzi bieżącej ewidencji ilości członków. Dodała, że w przeważającej większości stowarzyszenia posiada ogromne "rzesze sympatyków". Stowarzyszenie rozpoczęło działalność dnia 15 października 2005 r. Nie mają wydatków związanych z utrzymaniem Stowarzyszenia. Wyjaśniono, że Stowarzyszenie posiada siedzibę w mieszkaniu jednego z członków, który pokrywa z własnych środków koszty działania własnego sprzętu biurowego. Dodano, że ewentualne dodatkowe wydatki wynikające z konieczności nadawania listów poleconych pokrywają podopieczni w sprawach których stowarzyszenie występuje. Inne zaś przesyłki opłacają członkowie będący autorami poszczególnych wystąpień. W niniejszej sprawie zważono co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania bądź w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W niniejszej sprawie wskazać należy, iż stroną wnioskującą jest stowarzyszenie zwykłe, które w myśl przepisu art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach ( Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków, i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Należy mieć na uwadze, że wnioskodawcy w § 8 pkt 2 regulaminu zagwarantowano możliwość pobierania składek. Ustawowe ograniczenia źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia. Członkowie Stowarzyszenia realizując cele powinni w razie trudności w prowadzeniu działalności podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez pobieranie składek członkowskich w odpowiedniej wysokości lub zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych w prawie możliwości zgromadzenia środków finansowych np. w postaci pobierania składek członkowskich, zwiększenia liczby członków to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na państwo, czyli ogół obywateli. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit , nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika, że tego, że pomoc finansowana ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków lub dysponując nimi zaniechały przeznaczania ich na koszty postępowania sądowego. Dodać należy, że Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. Skoro chce zatem aktywnie realizować swoje cele statutowe, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 cytowanej na wstępie ustawy, orzeczono jak w sentencji postanowienia