VII SAB/Wa 114/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Komitetu [...] w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Komitetu [...] w S. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia 29 sierpnia 2011 r. (data wpływu do Sądu) stowarzyszenie zwykłe Komitet [...] w S. wystąpiło z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W załączeniu nadesłało wypełniony formularz PPPr. Wniosek ten został rozpoznany przez referendarza sądowego, który postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Na ww. postanowienie wpłynął sprzeciw, stąd straciło ono moc prawną, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada jakichkolwiek środków ruchomych lub nieruchomych także finansowych mogących służyć na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Podkreśliło, że z powodu trudnej sytuacji materialnej swoich członków zrezygnowało z pobierania składek. Działa na zasadach non profit i pro publico bono. Nie wskazało posiadania jakiegokolwiek majątku, czy środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych. Z uwagi na powyższe, zarządzeniem z dnia 2 września 2011 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - nadesłanie pełnego tekstu Regulaminu Stowarzyszenia, - wskazanie ilu członków posiada Stowarzyszenie, - wskazanie czy Stowarzyszenie pobiera od członków składki na pokrycie bieżącej działalności, jeżeli tak, to należy wskazać w jakiej wysokości i w jakim czasookresie są zbierane, - wskazanie kiedy Stowarzyszenie rozpoczęło działalność, -wskazanie przybliżonych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem Stowarzyszenia. W dniu 26 września 2011 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź na ww. zarządzenie wraz z pismem informującym o wpisie Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych od 2005 r. oraz z regulaminem działalności Stowarzyszenia. Z pisma tego wynika, że Stowarzyszenie nie prowadzi bieżącej ewidencji ilości członków, posiada natomiast ogromne rzesze sympatyków. Stowarzyszenie rozpoczęło działalność dnia 15 października 2005 r. Nie ma bieżących wydatków związanych z utrzymaniem Stowarzyszenia. Stowarzyszenie wyjaśniło, że posiada siedzibę w mieszkaniu jednego z członków, który pokrywa z własnych środków koszty działania własnego sprzętu biurowego. Ewentualne dodatkowe wydatki wynikające z konieczności nadawania listów poleconych pokrywają podopieczni w sprawach, w których Stowarzyszenie występuje. Inne zaś przesyłki opłacają członkowie będący autorami poszczególnych wystąpień. W sprzeciwie Stowarzyszenie zaznaczyło, że możliwość zwiększenia liczby członków, czy wprowadzenia zasady pobierania składek nie jest realnie możliwa, z uwagi na okoliczność, iż od założenia Stowarzyszenia prowadziło ono około kilkaset spraw, które łącznie generowały ogromne koszty (kilkaset tysięcy złotych). Z tego względu nie stać Stowarzyszenie na udźwignięcie takiego finansowego ciężaru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania bądź w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W niniejszej sprawie stroną wnioskującą jest stowarzyszenie zwykłe, które w myśl przepisu art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Należy mieć na uwadze, że wnioskodawcy w § 8 pkt 2 regulaminu zagwarantowano możliwość pobierania składek. Ustawowe ograniczenia źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia. Członkowie Stowarzyszenia realizując cele powinni w razie trudności w prowadzeniu działalności podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez pobieranie składek członkowskich w odpowiedniej wysokości lub zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie wskazać dodatkowo należy, że wniosek Stowarzyszenia nie jest uzasadniony. Przede wszystkim podnieść trzeba, że z treści uzasadnienia sprzeciwu jak i wcześniejszych pism wynika, że Stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek na prowadzenie działalności. Sytuacja taka zdaniem Sądu powoduje, że nie jest zasadnym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sytuacji nie wykorzystania przewidzianych w prawie możliwości zgromadzenia środków finansowych brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na państwo, czyli ogół obywateli. Tym bardziej, że Stowarzyszenie zaznaczyło, że ma rzesze zwolenników. Sytuacja taka sprowadza się do finansowania obrony partykularnych interesów grupy społecznej określonych w statucie danego podmiotu na wszystkich obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Trzeba w tym miejscu podkreślić, iż pomoc finansowana ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków lub dysponując nimi zaniechały przeznaczania ich na koszty postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 cytowanej na wstępie ustawy, orzeczono jak w sentencji postanowienia