VII SAB/Wa 214/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ze skargi P. K. na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia : odmówić P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia 15 maja 2012 r. ( data wpływu do Sądu 21 maja 2012 r.) skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2012 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W złożonym sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że kredyt zaciągnął w celu zapłaty kosztów adwokatowi, który reprezentował go w Sądzie cywilnym. Wnioskodawca zwrócił się o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, gdyż nie stać go na jego ustanowienie. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012r. poz. 270), zwanej dalej jako p.p.s.a.) wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie zaś do treści art. 246 §1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( pkt 1 ), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt 2). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ( por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi –Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005 , s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenie życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Oceniając dane przedstawione w formularzu uznano, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia radcy prawnego. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną i trójką dzieci. Podał, że wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 6.819,00 złotych brutto miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie małżonki oraz dochód uzyskiwany z tytułu wynajmu lokalu. Strona wykazała posiadanie mieszkania o pow. 62 m², nieruchomości rolnej o pow. 2,40 ha przeliczeniowego oraz kamienicy w T. Wnioskodawca nie wykazał posiadania oszczędności, ani innego majątku. Wskazał, że ponosi następujące koszty tj. spłatę komornika 1002 złotych, spłatę kredytu 400,00 złotych, spłatę kredytu zaciągniętego przez żonę 230,00 złotych, podatek od nieruchomości 212,00 złotych, ZUS 400,00 złotych, czynsz za mieszkanie 100,00 złotych, opłatę za gaz 70,00 złotych, zakup paliwa 300,00 złotych, zakup biletu miesięcznego dla syna 70,00 złotych. Zaznaczył, że reszta uzyskiwanego dochodu wystarcza na żywność, odzież i remont budynku. Biorąc pod uwagę powyższe, a zwłaszcza wysokość wykazanych dochodów z których utrzymuje się wnioskodawca wraz z rodziną uznano, że pomimo ponoszonych wydatków jest on w stanie samodzielnie koszty sądowe i ustanowić radcę prawnego. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. Analizując wysokość środków którymi dysponuje wnioskodawca wraz z małżonką uznano, że do takich osób niewątpliwie nie można go zaliczyć. Jak wynika z powyższych danych wnioskodawca wraz z rodziną ma zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość miesięcznego dochodu jaki wspólnie uzyskują w wysokości 6.800,00 złotych. Zatem posiadanie przez wnioskodawcę i jego żonę miesięcznych dochodów w powyższej wysokości wyklucza możliwość uznania go za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika z wyboru. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawca wspólnie z małżonką posiadają niemały miesięczny dochód oraz środki majątkowe. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia kredytu na spłatę adwokata, który wygrał sprawę wnioskodawcy w Sądzie cywilnym. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przez Sądem, wnioskodawca powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Wskazać należy, że wnioskodawca wprawdzie nie wskazał w jakiej wysokości zaciągnął z małżonką kredyty, jednakże należy zauważyć, że cel na jaki zostały zaciągnięte wskazuje, że nie są to kredyty zaciągnięte na kilkanaście lat jak w przypadku kredytów mieszkaniowych. Zatem spłata rat kredytu, jak również spłata komornika jest sytuacją krótkotrwałą, która może wkrótce ulec polepszeniu. Z powyższych względów uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja przedstawiona we wniosku wskazuje, że strona uzyskując wraz z małżonką comiesięczne dochody może samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe i opłacić pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.