VII SAB/Wa 76/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia: odmówić B.D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2015 r. odmówiono B. D. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 października 2015 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw B. D. od ww. postanowienia z dnia 22 września 2015 r. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek B. D. o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na brak zawarcia klauzuli o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt II OZ 130/16, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia B. D., uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 8 stycznia 2016 r., uznając, że wystarczającym było pouczenie skarżącego o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wskutek uchylenia postanowienia z dnia 8 stycznia 2016 r. i wskutek wniesienia sprzeciwu, w oparciu o art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), postanowienie z dnia 22 września 2015 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, posiada dom o powierzchni 88,6 m2 oraz nieruchomość rolną – 20,82 ha. B. D. oświadczył, że utrzymują się wraz z żoną z renty rolniczej skarżącego w wysokości 669, 63 zł netto oraz z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, które wynoszą około 300 zł miesięcznie. Ponadto podał, że aby opłacić rachunki zmuszony jest do pożyczania pieniędzy od rodziny. Z dołączonych do wniosku kserokopii potwierdzeń wynika, że skarżący miesięcznie ponosi następujące wydatki: telefon – ok. 33 zł, zobowiązanie podatkowe do Urzędu Gminy – 24 zł, prąd – 63,21 zł. Za wodę – 36,94 zł (za okres dwóch miesięcy). Załączono także: potwierdzenie dokonania wpłaty podatku II rata - 924 zł (maj 2015 r.), paragon z apteki – 163,84 zł, blankiety wpłaty na KRUS z terminem płatności do 31 lipca 2015 r. na kwotę 462 zł. Zarządzeniem z dnia 30 lipca 2015 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - wskazanie wysokości uzyskiwanych dopłat do posiadanej nieruchomości rolnej, - wskazanie, czy podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.: jeżeli tak, jakiej wielkości dochody uzyskuje z tego tytułu, - wskazanie, czy uzyskuje dochody z dzierżawy nieruchomości rolnej, jeśli tak, w jakiej wysokości. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. B. D. oświadczył, że nie potrafi wskazać wysokości dopłaty za 2015 r., albowiem zasady wyliczenia dopłat zostały zmienione i dopiero gdy będzie wydana decyzja będzie wiedział jaka jest jej wysokość. Zaznaczył także, że nie podejmuje prac dorywczych, ani nie uzyskuje dochodów z tytułu dzierżawy nieruchomości. W złożonym sprzeciwie wnioskodawca zarzucił, iż nie wzięto pod uwagę kosztów związanych z zakupem środków do produkcji rolnej, a oparto się na danych GUS. Ponadto podał, że jak wszystkim wiadomo rok 2015 to rok klęski suszy. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2015 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. ponownie zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie: - czy posiada inwentarz żywy, jeśli tak, należało podać jakie zwierzęta hoduje i w jakiej ilości oraz wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów, - czy uzyskuje dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej, jeśli tak, należy wskazać od kogo, jakiego rodzaju dopłaty i w jakiej wysokości, - w jakiej wysokości miesięcznie bądź rocznie opłaca podatek rolny od posiadanych nieruchomości rolnych, - czy uzyskuje dochody ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców) bądź inwentarza żywego, jeśli tak należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z jakiego jest on uzyskiwany, - jakie poniósł w 2015 r. i jakie ponosi miesięcznie koszty z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - jakie ponosi z żoną miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznaczają (wnioskodawca wraz z żoną) miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki, środki chemiczne itp.), - czy oprócz wskazanego we wniosku ciągnika skarżący posiada inne pojazdy mechaniczne, maszyny rolnicze, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - czy posiada z małżonką kredyty lub zadłużenia, jeśli tak, należało wskazać z jakiego tytułu na jaką kwotę i ile wynosi miesięczna rata spłaty kredytu bądź zadłużenia. W odpowiedzi na powyższe, B. D. w piśmie z dnia 4 grudnia 2015 r. wskazał, że posiada zwierzęta (2 króliki, 14 kurek, 1 kogut, 2 psy, 1 kot). W sprawie podatku rolnego przesłał zarówno decyzję o podatku, jak również załączył już pokwitowania. Zaznaczył, że podał już w jakiej wysokości otrzymał dopłatę za rok 2014, natomiast wysokości dopłaty za 2015 r. jeszcze nie otrzymał. Podkreślił, iż w br. ze względu na klęskę suszy zebrane płody rolne nie pokryły nawet w połowie wydatków na zakup środków do produkcji rolnej. Dodał, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył potwierdzenia opłat – kserokopie rachunków oraz iż nie posiada innych pojazdów mechanicznych a jedynie stary sprzęt rolniczy. Zaś ¼ renty potrąca KRUS. Mając na uwadze powyższe informacje, w rozpoznawanym przypadku, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem przedstawione dane nie pozwalają Sądowi na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Skarżący pobieżnie przedstawił swoją sytuację finansową, skupiając się głównie na czynionych wydatkach i to jeszcze w niepełnym zakresie. Z jednej strony wnioskodawca zarzucił w sprzeciwie, iż nie wzięto pod uwagę kosztów związanych z zakupem środków do produkcji rolnej, z drugiej strony nie podaje, na wyraźne żądanie Sądu jakie ponosi miesięczne koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaznacza także, że w roku 2015 była jak powszechnie wiadomo klęska suszy, jednakże powszechnie także wiadomo, iż nie na każdym terenie. Wnioskodawca nie przedstawił zaś np. protokołu strat sporządzonego przez właściwy organ. Skarżący zignorował zarządzenie z dnia 18 listopada 2015 r. i nie przedstawił pełnych dodatkowych informacji, które urzeczywistniłyby trudną sytuacją majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie kosztów utrzymania własnego i małżonki, czy uzyskuje dochody ze sprzedaży płodów rolnych). Uchylił się także od odpowiedzi w jakiej wysokości otrzymuje dopłatę do przedmiotowej nieruchomości rolnej, wskazując jedynie, że już podał w jakiej otrzymał za rok 2014 r. (z akt sprawy to jednakże nie wynika), oraz iż za rok 2015 r. jeszcze nie ma decyzji. Nie podał również z jakiego tytułu posiada zadłużenia, wskazując jedynie, że ¼ renty potrąca KRUS (z złączonego do formularza wniosku odcinka przekazu pocztowego nie wynika, aby dokonane było jakiekolwiek potrącenie – kwota do wypłaty to 669,63 zł (czerwiec 2015 r.)). Jeszcze raz należy podkreślić, że to strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, wręcz je wykazać. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca czynnie zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tym samym za mało wiarygodne należy uznać oświadczenie o uzyskiwaniu dochodu miesięcznego w wysokości ok. 300 zł. Powyższe wątpliwości są uzasadnione również z uwagi na treść Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, który zgodnie z obwieszczeniem z dnia 23 września 2014 r. wynosił 2.869 zł. Powyższe pozostaje w dużej sprzeczności z danymi podanymi przez skarżącego i czyni mało wiarygodne oświadczenie o uzyskiwaniu dochodu miesięcznego jedynie w wysokości ok. 300 zł. Trudno to jest także zweryfikować bowiem, jak wyżej zaznaczono, skarżący uchylił się od wskazania kosztów związanych z produkcją rolną. Należy zatem stwierdzić, że skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Sąd nie jest upoważniony do prowadzenia szczegółowego dochodzenia w tym zakresie. To stronie powinno zależeć na tym by Sąd rozpatrując wniosek mógł bez przeszkód stwierdzić, że spełnia przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Kiedy wnioskujący uchyla się od tego obowiązku lub czyni to wybiórczo, jak w niniejszej sprawie, Sąd ma prawo odmówić udzielenia prawa pomocy bowiem nie ma podstaw do dokonania rzeczywistej oceny jego sytuacji majątkowej, która jest decydująca przy udzielaniu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.