VII SO/Wa 5/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie , w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z wniosku M. M. o wymierzenie grzywny Prezydentowi [...] postanawia: odmówić M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. M. M. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie grzywny Prezydentowi [...] złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z formularza wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną M. M. i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło i umowy zlecenia oraz czynszu z najmu mieszkania – łącznie 2.500 złotych. Wnioskodawca podał, że posiada dwa mieszkania w W.: jedno o łącznej powierzchni 105 m ² i drugie 39 m ² oraz działkę budowlaną w W. w [...] o powierzchni 384 m². Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, pozostało do spłaty 43 tys. euro. Z uwagi na przekroczony dochód na 1 osobę w rodzinie o 50,00 złotych, nie przysługuje mu pomoc z ośrodka pomocy społecznej. Nadto wnioskodawca podał, że żona jest współwłaścicielem i prezesem "[...] " Sp. z o.o. w W., która to Spółka obecnie jest bankrutem i nie generuje dochodów tylko długi w wysokości ok. 240,00 tys. złotych. Wnioskodawca podkreślił, że od 5 lat jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w dniu 9 września 2009r. Podniósł, że nigdy nie zaoferowano mu zatrudnienia ani nawet szkolenia. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - wskazanie, czy skarżący podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp., jeżeli tak w jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu, - wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z działalności gospodarczej, jeśli tak w jakiej w wysokości, -nadesłanie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych i lokat- z okresu ostatnich trzech miesięcy, -udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło (np. nadesłanie kopii umów), - nadesłanie kopii umowy najmu mieszkania, - złożenie zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania ( np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, czynsz itp.), - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych żony skarżącego za ostatnie dla lata kalendarzowe, - wskazanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu i posiadaniem udziałów w N. Sp. z o. o, - wskazanie, czy żona skarżącego pełni funkcję prezesa zarządu i czy posiada udziały w [...] Sp. z o. o., jeśli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje wynikające z akt sprawy. Pismem z dnia 22 kwietnia 2015r. wnioskodawca udzielił odpowiedzi na powyższe oraz przesłał m.in. kserokopię wyciągów bankowych za okres I 2015r., kserokopię zeznania podatkowego za rok podatkowy 2014r., kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, kserokopię zaświadczenia z urzędu pracy, kserokopię zeznania podatkowego małżonki za rok podatkowy 2013r., kserokopię oświadczenia małżonki z dnia 10 kwietnia 2015r., kserokopię o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 12 lutego 2015r. Postanowieniem z dnia 26 maja 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. M. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowe, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W dniu 8 czerwca 2015r. do Sądu wpłynął sprzeciw wnioskodawcy od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł, że neguje, iż fakt skierowania do banku ING zawiadomienia o wierzytelności miałby świadczyć o posiadaniu przez żonę konta w tym banku. Wnioskodawca oświadczył, że żona nie ma konta bankowego w ING, ani w żadnym innym banku. Nadto wnioskodawca wskazał, że żona nie zawiera umów o dzieło, a jedynym dokumentem potwierdzającym świadczenie "pracy" jest fakt wypłaty gotówki w kasie przedsiębiorstwa. Wnioskodawca podniósł, iż uwagi dotyczące braku jego zatrudnienia uznaje za naigrywanie się z osoby w trudnej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje: Przepisy ustawy p.p.s.a przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego własnego i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Należy jednak pamiętać, że obowiązek wykazania (ciężar udowodnienia istnienia okoliczności), że w danym przypadku spełnione są przesłanki określone w ww. przepisach spoczywa na stronie wnioskującej. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego co zostanie udowodnione przez stronę. Przy tym do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy ocena czy takie przesłanki zachodzą. Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu lub dodatkowych wyjaśnieniach. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i przedłożenie stosownych dokumentów umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie orzekającego wnioskodawca pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 kwietnia 2015r. nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Wskazać należy, iż w piśmie z dnia 22 kwietnia 2015r. wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wykonuje prac dorywczych ani na umowę zlecenie. Podniósł, że rodzaj wykonywanej przez żonę pracy uniemożliwia przedstawienie dokumentu w rodzaju umowy o pracę. Załączył oświadczenie żony z dnia 10 kwietnia 2015r. z którego wynika, że M. M. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu trzech umów o dzieło zawartych z wydawnictwami, dla których wykonuje prace polegające na redakcji tekstów, książek i gazet, a dochody z tego tytułu w ostatnich trzech miesiącach wyniosły łącznie 4.500 złotych netto. Wnioskodawca nadesłał jak wskazano wyżej m.in. umowę najmu mieszkania i wyciąg z własnego rachunku bankowego. Oświadczył, że żona zlikwidowała swoje jedyne konto w zeszłym roku. Podał, że żona jest udziałowcem i prezesem [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. "jednak obie Spółki nie działały w 2014r i nie działają również w tym roku, więc nie ma mowy o dochodach z tego tytułu w zeszłym roku, ani obecnym, ponadto na skutek prezesowania spółce [...] przeciwko żonie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 240 tys. złotych". Podkreślić należy, iż w celu ustalenia wysokości dochodów z których utrzymuje się wnioskodawca z rodziną, a co jest konieczne do stwierdzenia czy wnioskodawca spełnia przesłanki prawa pomocy, wezwano wnioskodawcę do nadesłania kopii umowy najmu mieszkania oraz do udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło (np. nadesłanie kopii umów). Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nadesłał umowę najmu lokalu z której wynika, że czynsz ustalono na kwotę 1600 złotych miesięcznie. Skarżący nie udokumentował jednak wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę z tytułu umów zlecenia i umów o dzieło. W tym zakresie do pisma z dnia 22 kwietnia 2015r. wnioskodawca załączył jedynie oświadczenie żony z dnia 10 kwietnia 2015r. na temat wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu trzech umów o dzieło zawartych z wydawnictwami i podniósł, że rodzaj wykonywanej pracy uniemożliwia przedstawienie dokumentu w rodzaju umowy o pracę". Wyjaśnić należy, że wnioskodawca nie był wzywany do nadesłania umowy o pracę, lecz kopii umów zlecenia lub o dzieło a takimi umowami żona wnioskodawcy zapewne dysponuje. Niezrozumiałym jest oświadczenie wnioskodawcy zawarte w sprzeciwie " iż żona umów o dzieło nie zawiera". Z formularza wniosku wynika, bowiem, że dochód małżonka uzyskuje z tytułu umów zlecenia i o dzieło. Nadto z oświadczenia żony z dnia 10 kwietnia 2015r. wynika również, że " otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umów o dzieło zawartych z trzema spółkami z o.o..". Na skutek nieprzedłożenia przez wnioskodawcę dokumentów pozwalających na bezsporne ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, a tym samym przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto zaznaczyć należy, iż na ocenę czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz będący w ich posiadaniu majątek. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wraz żoną ma znaczny majątek tj. mieszkania w W. – jedno o powierzchni 105 m² w którym mieszkają i drugie o pow. 39 m² z którego uzyskują dochód z tytułu najmu, a także działkę budowlaną w W. o pow. 384 m². Wskazać ponadto należy, iż wnioskodawca nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej choćby dorywczej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone ( vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i jak podnosi nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania. W świetle powyższych rozważań uznano, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że znajduje się wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. 260 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.