VIII SA/Wa 1003/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Stowarzyszenie [...] (dalej: "skarżący") wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1003/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] października 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym [...] października 2014 r.) skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając skarżący wskazał, iż działalność Stowarzyszenia opiera się tylko na społecznej pracy jej członków i nie ma ona charakteru zarobkowego, a ma służyć przede wszystkim zabezpieczeniu interesów społeczności lokalnej. Nadto skarżący podniósł, iż Stowarzyszenie nie zaniechało pozyskiwania środków na jego działalność, a członkowie Stowarzyszenia są na zebraniach wzywani do opłacania składek członkowskich, które mają charakter dobrowolny. Podjęcie ich egzekucji naraziłoby Stowarzyszenie na dodatkowe koszty, których nie jest w stanie ponieść. Konkludując skarżący wskazał, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 15 października 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stanowi o jej częściowym zakresie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Z argumentacji Stowarzyszenia [...] wynika, iż członkowie stowarzyszenia uiszczają składki członkowskie, które mają charakter dobrowolny, w miarę swoich możliwości finansowych. Natomiast organy stowarzyszenia nie wyciągają negatywnych konsekwencji wobec członków, którzy tych składek nie opłacają. Skarżący oświadczył jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga zysków, a wydatki pokrywa jedynie ze składek członkowskich. Jak wynika ze statutu skarżącego Stowarzyszenia (złożonego do spraw zawisłych przed tutejszym Sądem o sygn. akt: VIII SA/Wa 849-850/14) posiada ono osobowość prawną i działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Tym samym w myśl art. 33 ust. 1 ww. ustawy jego majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Wskazać należy, że okoliczność, iż Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku zapewnienia środków na działalność takiego Stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w statucie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło finansowania skarżącego Stowarzyszenia zostało przewidziane w art. 46 pkt a), zakładając, że majątek Stowarzyszenia powstaje między innymi ze składek członkowskich, a członkowie mają obowiązek regularnego ich opłacania (art. 18 pkt c statutu). Realizując zatem cele statutowe, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na ich realizację (np. poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie). Skarżące stowarzyszenie chcąc bowiem realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Biorąc pod uwagę fakt, że Stowarzyszenie [...] nie ustaliło w takiej wysokości obowiązkowych składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, a także nie podejmuje innych dopuszczonych przez prawo działań prowadzących do uzyskania względnie zwiększenia dochodu (np. poprzez pozyskiwanie darowizn, prowadzenie własnej działalności zarobkowej, podejmowanie czynności egzekucyjnych), stwierdzić trzeba, że skarżące Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W sytuacji, gdy członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie są w stanie wygospodarować środków finansowych, niezbędnych do realizacji jego celów lub nie wyrażają woli finansowania jego działalności, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje przewidzianych przepisami powszechnie obowiązującego prawa kroków, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej, to przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za nie zasługujący na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.