VIII SA/Wa 1039/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu [...]czerwca 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]wpłynął wniosek B. D. (dalej wnioskodawczyni, skarżąca, strona) o umorzenie należności na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych za okres [...], w którym składająca powołała się na trudną sytuację finansową, że nie jest w stanie spłacić wskazanej kwoty, ponadto nie musi korzystać z usług NFZ, a Konstytucja zapewnia jej bezpłatne leczenie. Decyzją z dnia [...]sierpnia 2016 r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył odmownie wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek - obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych za okres 02/2009-05/2011 w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016, poz.963 ze zm.), umorzenie zaległych należności z tytułu składek jest możliwe w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności a także pomimo braku tego stanu, gdy zostaną spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003.141.1235). W piśmie z dnia 10 sierpnia 2016 r., nazwanym odwołaniem, skierowanym do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni przedstawiła swoją trudną sytuację finansową. Rozpoznając wniosek strony o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]października 2016 r. Nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2016 r. Przede wszystkim organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, (z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy czym decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek, o których mowa w ww. przepisach nie stwarza po stronie organu obowiązku umorzenia zadłużenia. Dokonując ponownej analizy sprawy i oceniając zgromadzony materiał dowodowy, potwierdzono ustalony wcześniej stan faktyczny oraz uznano wskazane dowody: w okresie od 1 lutego 2009 r. – 2 marca 2012 r. wnioskująca prowadziła działalność gospodarczą: Sprzedaż detaliczna żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, na straganach i targowiskach (dowód: ustalenia własne Zakładu na podstawie KSI i wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), obecnie strona pobiera świadczenie ZUS w wysokości [...]zł. (dowód: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, ustalenia własne Zakładu), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wykazując koszty utrzymania w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie (dowód: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym), wg informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]skarżąca figuruje w rejestrze podatników, prowadzonym przez tutejszy urząd i posiada Numer Identyfikacji Podatkowej NIP: [...]. W zeznaniach podatkowych PIT-40A za lata 2013-2015 wykazano przychów/dochód: za 2013 r. w kwocie [...]zł, za 2014 r. w kwocie [...]zł, za 2015 r. w kwocie [...]zł. Brak zaległości podatkowych, (dowód: odpowiedź Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]z dnia [...]czerwca 2016 r.), strona jest podatnikiem podatku od nieruchomości z powierzchni gruntów 593,00 m² nr, podatku od nieruchomości z budynków: budynki mieszkalne -109,00 m² , pozostałe budynki - 15,00 m², ponadto figuruje w ewidencji gruntów jako właściciel działki nr [...]o powierzchni 0,0593 ha ujawnionej w [...]w m. [...], wg oświadczenia posiada dom o powierzchni 102 m² w [...]oraz gospodarstwo rolne powierzchni 9999 m² w [...] (dowód: oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, odpowiedź Starostwa Powiatowego w [...], odpowiedź Urzędu Miejskiego w [...], ustalenia własne), wnioskodawczyni nie figuruje w ewidencji podatku od środków transportowych, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej nie figuruje w rejestrze osób korzystających ze świadczeń rodzinnych oraz świadczeń funduszu alimentacyjnego. W dalszej części uzasadnienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że umorzenie należności na podstawie przesłanek art. 28 ust. 3 jest możliwe m.in. w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Jak ustalił organ, skarżąca wykreśliła działalność gospodarczą, jednakże w sprawie nie został stwierdzony fakt całkowitej nieściągalności z uwagi na posiadanie przez nią majątku, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia zadłużenia nadto pobiera świadczenie emerytalne. Również należności objęte postępowaniem egzekucyjnym nie są przedawnione. Wobec powyższego jak stwierdził Zakład, nie można jednoznacznie stwierdzić, iż oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego w ocenie organu w sprawie wnioskodawczyni, nie wyczerpano przesłanek do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśniając w dalszej kolejności przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, organ podał, że umorzenie należności może nastąpić z uwagi na indywidualną sytuację osoby zobowiązanej, po spełnieniu przesłanek przytoczonych w artykule 28 ust. 3a, które zasadne jest, gdy osoba ubiegająca się o nie, znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej, zaś spłata zadłużenia spowodować znaczne pogorszenie sytuacji takiej osoby i jej rodziny pozbawiając środków do życia i w konsekwencji ubieganie się o pomoc państwa. Oceniając powyższe przesłanki Zakład, uwzględniając zgromadzoną dokumentację pod kątem przesłanek do umorzenia należności na podstawie ust. 3a, zauważył, że nie wystąpiły zdarzenia losowe, wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można by przewidzieć i klęski żywiołowe, których wystąpienie spowodowałoby pogorszenie sytuacji finansowej strony. Jednocześnie organ nie zanegował trudnej sytuacji finansowej skarżącej ze względu na jedyny dochód jakim jest świadczenie emerytalne z ZUS, niemniej uznał, że nie wykazała ona innych zobowiązań. Stwierdził zatem, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma innych osób na utrzymaniu. Również podpisała umowę dzierżawy w dniu 21 sierpnia 2013 r. na okres do 31 lipca 2019 r. na nieruchomość położoną w [...], której przedmiotem jest uprawa rolna gruntu. Organ odniósł się pobieranej opłaty za dzierżawę, zapisanej w umowie. Ustalony stan faktyczny w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy pozwala uznać jak wywiódł organ, że skarżąca nie pozostaje w ubóstwie, nadto osiąga stały miesięczny dochód, nie korzystając z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że rozpoczynając działalność gospodarczą skarżąca jako przedsiębiorca podjęła ją na własny rachunek i ryzyko, z czym wiąże się odpowiedzialność za sposób jej prowadzenia i jej finanse. Podkreślił, że ubezpieczenie zdrowotne jest oparte w szczególności na zasadach równego traktowania solidarności społecznej oraz zapewnienia ubezpieczonemu równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej. Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in.: osoby spełniające warunki objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast fakt nie korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej nie zwalnia z obowiązku należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie wywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń zasadę równego traktowania ubezpieczonych. W podsumowaniu Zakład dodał, że oceniając zgromadzoną dokumentację uznano, iż sytuacja finansowa wnioskującej nie wyczerpuje przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, określając przy tym umorzenie należności składkowych jako instytucję nadzwyczajną. Organ zaznaczył możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w układzie ratalnym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona skarżąca podniosła swoją trudną sytuację materialną, zaznaczając fakt niekorzystania z opieki zdrowotnej. Przedstawiła koszty utrzymania, wydatki niezbędne na życie, przyznając jednocześnie, że pobiera emeryturę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując wcześniej prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując w rozpoznawanej sprawie oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia - Sąd stanął na stanowisku, iż organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. Problematykę umorzenia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej u.s.u.s.), a konkretnie art. 28 powołanej ustawy oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie ; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek z powodu stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zakład rozpatrzył wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne także pod kątem możliwości zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W myśl powołanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych." W § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Należą do nich między innymi sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) oraz gdy z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zobowiązany jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przytoczonych unormowań wynika, że warunkiem wstępnym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest wykazanie (udowodnienie) przez zobowiązanego jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, uzasadniających przyjęcie wystąpienia materialnoprawnych przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W związku z takim ukształtowaniem obowiązków wnioskodawcy, zadania ZUS w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone. Organ ma za zadanie ocenę, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego. W oparciu o dokumenty przedłożone przy wniosku oraz podane w nim przez skarżącego okoliczności, organ prawidłowo uznał, że umorzenie wobec B. D.składek na ubezpieczenia społeczne nie jest zasadne, albowiem skarżąca dysponuje środkami na utrzymanie rodziny, a także spłaca inne obciążające zobowiązania finansowe związane z kosztami utrzymania. Organ uwzględnił w swym rozstrzygnięciu, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, skarżąca posiada środki finansowe z których może regulować zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W takim wypadku organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym należy, że wybór ten nie może być dowolny i musi wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. We wskazanych aktach prawnych wymienione są precyzyjnie okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. W tej sytuacji jest oczywiste, że przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd kontrolując decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji (patrz: wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2013r., sygn. akt II GSK 1568/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ZUS dysponował określonym materiałem dowodowym wskazanym przez skarżącą. W ocenie Sądu organ stwierdzając, że w wypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego. Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącej. Strona uzasadniała żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, problemami natury finansowej oraz faktem braku korzystania z opieki zdrowotnej. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i dokonał ich oceny. Sąd mając na uwadze ustalenia dokonane w sprawie przez ZUS - zauważa, że pomimo akcentowanej przez skarżącą trudnej sytuacji finansowej, nie ma ona zobowiązań wobec innych podmiotów. Oznacza to, że skarżąca powinna w taki sposób gospodarować swoimi zasobami pieniężnymi aby uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem Sądu brak jest zatem racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne jej zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec ZUS. Sąd nie stwierdził ponadto, iż organy administracji w niniejszej sprawie prowadziły postępowanie z obrazą przepisów postępowania administracyjnego, gdyż prawidłowe stosowanie obowiązujących przepisów prawa nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone decyzje Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organy administracji w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu. Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.