VIII SA/Wa 105/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: 1) przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi powyżej kwoty [...] zł, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W związku z otrzymanym wezwaniem do uiszczenia wpisu w wysokości [...] zł od skargi na decyzję w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości skarżąca B. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzone z mężem oraz pełnoletnim synem utrzymywane jest z dochodów z tytułu emerytury ([...] zł dochód skarżącej, [...] zł dochód męża skarżącej). Wnioskodawczyni oświadczyła, że oprócz domu o pow. 100 m2 (współwłasność) nie posiada żadnego majątku oraz ze ponosi stałe wydatki na opłaty za media, leczenie, podatek od nieruchomości. Na sądowe wezwanie strona przedstawiła dokumenty ujawniające wysokość pobieranych emerytur (emerytura skarżącej do wypłaty od 1 marca 2018 r. w wysokości [...] oraz świadczenie jej męża – [...] zł), zaświadczenie z urzędu pracy na okoliczność zarejestrowania syna jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (od 5 lutego 2018 r.), oświadczenie o nieposiadaniu rachunków bankowych oraz lokat, a także kserokopie wpłat należności z tytułu usług telekomunikacyjnych, opłat za media, podatków, zawierające zastrzeżenie, że do tych wydatków należy doliczyć wydatki na leki. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 p.p.s.a.), co przy stosowaniu tej instytucji należy mieć na uwadze. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Opierając się na powyższych założeniach, po dokonaniu analizy oświadczeń skarżącej oraz przedłożonych przez nią dokumentów referendarz sądowy stwierdził, że wniosek B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie, tj. poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów w części. Ustalenia przyjęte na podstawie oświadczeń złożonych w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy nie dają podstawy do uznania, że skarżąca wykazała, iż poniesienie przez nią pełnych kosztów sądowych związanych z wszczętym postępowaniem sądowym wiązać się będzie z uszczerbkiem, o którym stanowi powołany powyżej przepis. W odniesieniu do zawartego w rozpoznawanym wniosku żądania zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w pierwszym rzędzie wskazania wymaga, że na obecnym etapie postępowania jedyną wymaganą opłatą sądową jest wpis od skargi ustalony w wysokości [...] zł. Żadna z ewentualnych przyszłych opłat sądowych nie przewyższy kwoty wpisu, bowiem opłaty te zasadniczo ustanowione będą w wysokości [...] zł (wpisy od zażaleń, opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie wyroku oddalającego skargę) i jedynie ewentualne postępowanie kasacyjne wiązać się będzie w koniecznością uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości odpowiadającej połowie wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2003 r., Nr 221 poz. 2193). Oceniając przez pryzmat przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. możliwość partycypowania przez skarżącą w oszacowanych powyżej koszach postępowania sądowego referendarz sądowy na podstawie deklaracji złożonych w przedstawionym mu do rozpoznania wniosku o prawo pomocy oraz wynikających z załączonych do niego materiału źródłowego stwierdza, że trzyosobowe gospodarstwo domowe skarżącej utrzymywane jest ze środków w wysokości ok. [...] zł pochodzących z dochodów dwóch jego członków z tytułu emerytur. Środki ze sprzedaży nieruchomości przy ul. W. w P. w wysokości [...] zł, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, strona w całości rozdysponowała ([...] na zakup udziału (1/2) części nieruchomości, [...] zł spłatę zachowku oraz ok. [...] na remont budynku mieszkalnego –wg faktur załączonych do akt sprawy). W świetle przesłanych materiałów uzupełniających (dowody wpłat za usługi telekomunikacyjne, media, podatki) należało jednakże jednocześnie przyjąć, że skarżąca wykazała zarazem, że jej gospodarstwo domowe generuje miesięcznie wydatki w wysokości [...] zł (marzec 2018 r.) – [...] zł (kwiecień 2018 r.). W tych warunkach i w nawiązaniu do wysokości uzyskiwanych dochodów, uwzględniając nawet, że ustalone powyżej kwoty utrzymania koniecznego powiększają wydatki na żywność nie można uznać, że okoliczności te są równoważne wykazaniu, iż skarżąca aktualnie nie posiada żadnych wolnych środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego należy uznać, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżąca będzie w stanie ze środków własnych uiścić kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi (co stanowi 1/3 wpisu należnego), a także ewentualne przyszłe koszty tego postępowania, które mają charakter potencjalny (tj. mogą, lecz nie muszą wystąpić) i w odniesieniu do których przyjąć należało, że skoro obowiązek ich poniesienia oddalony jest w czasie, to należy oczekiwać, że skarżąca, posiadająca wraz z mężem stałe źródło dochodów oraz zabezpieczone potrzeby bytowe, środki na ich pokrycie wygospodaruje z bieżących dochodów. W judykaturze przyjmuje się jednolicie, że od strona inicjującej postępowanie sądowe należy wymagać partycypowania w kosztach procesu poprzez poczynienie oszczędności we własnych wydatkach oraz wykorzystanie wszystkich możliwości w celu zdobycia niezbędnych środków zarówno na pokrycie kosztów utrzymania siebie i rodziny, jak i na spłatę swoich zobowiązań. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi wydatkami obciążającymi wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z 8 marca 2016 r., II FZ 56/16). Rozstrzygając o częściowym zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych organ sądowy miał ponadto na uwadze, że na potrzeby rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy skarżąca nie tylko nie dostarczyła organowi sądowemu żadnych dowodów, pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, dokumentujących wydatki na leczenie, ale nawet nie podała ich szacunkowej wysokości. W związku z tym przyjąć należało, że B. P. nie wykazała, iż wydatki na leczenie znacząco obciążają jej budżet domowy i uprawniają wzięcie ich pod uwagę jako czynnika znacząco wpływającego na jej kondycję finansową, tj. w sposób uniemożliwiający wnioskodawczyni partycypowanie w kosztach sądowych w jakimkolwiek zakresie. Przyjęta niniejszym postanowieniem ocena odnosząca się do możliwości oraz ich granic partycypowania przez stronę w kosztach postępowania odnoszonych do kosztów sądowych uwzględniała również okoliczność pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą oraz jej mężem ich pełnoletniego syna, obecnie nieczynnego zawodowo. Odnosząc się do tego aspektu sprawy dostrzec jednak trzeba po pierwsze to, że przedstawione referendarzowi sądowemu zaświadczenie z dnia 30 kwietnia 2018 r. wskazuje na stosunkowo niedawno nabyty status syna skarżącej jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, tj. od dnia 5 lutego 2018 r., a więc uzyskany po dacie wniesienia skargi i niespełna dwa miesiące przed złożeniem wniosku o prawo pomocy. Na podstawie tego zaświadczenia nie można więc w sposób kategoryczny stwierdzić, że ww. domownik skarżącej jest osobą długotrwale bezrobotną i niepobierającą zasiłku, a zarazem nieposiadającą w związku z tym żadnego majątku własnego, np. oszczędności. Po drugie, organ sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w całości podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, w świetle którego brak uzyskiwania dochodów przez pełnoletniego członka rodziny osoby występującej z wnioskiem o prawo pomocy – w sytuacji gdy nie zostały wykazane obiektywnie okoliczności wyłączające daną osobę z grona podmiotów zdolnych zarobkowo, m.in. z powodu choroby czy niepełnosprawności, rozumiany jako stały model nieprzyczyniania się do zaspokajania przez tę osobę potrzeb finansowych rodziny - nie może być rozważany jako okoliczność, która ma oddziaływać na możność partycypowania przez wnioskodawcę w przyszłych kosztach postępowania. Każda osoba, gdy czynniki medyczne nie wyłączają jej z grona osób mogących pracować, jest w stanie, nawet w niewielkim stopniu poprzez pracę dorywczą lub sezonową przyczyniać się do zaspokajania potrzeb finansowych rodziny (postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r., VIII SA/Wa 147/18). Ocenę tę odnosić należy w szczególności do osoby w wieku syna skarżącej (ur. 1983 r.) Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.