VIII SA/Wa 1052/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2009 r. do grudnia 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu M. F. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako: "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że wspólnie z dwójką dzieci i konkubentem utrzymuje się z dochodu w łącznej wysokości [...] zł. Oświadczyła, że w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym w całości zajęty został jej majątek nieruchomy (dom, działki rolne i lokal użytkowy) oraz ruchomy (pojazdy ciężarowe i osobowe), a także rachunek bankowy. Do wniosku załączyła kopię zeznania podatkowego za 2014 r. Pismami z [...] lutego 2016 r. oraz [...] marca 2016 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia wymienionych dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "uppsa"). Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie przedłożyła kopie dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, w tym wydruki z wyciągów bankowych. Postanowieniem z 26 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż jej sytuacja finansowa nie odbiega zasadniczo od tej, która była przedmiotem oceny Sądu dokonanej w uzasadnieniu postanowienia Sądu z 6 lutego 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Podtrzymała dotychczasową argumentację. Oświadczyła, że jej przychód z działalności gospodarczej w całości przekazywany jest do organów podatkowych i nie wpływa na ocenę jej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 260 uppsa (w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, w wyniku których utraciła majątek zgromadzony w trakcie wykonywania działalności gospodarczej o znacznych rozmiarach, na co wskazuje choćby wartość przedmiotu sporu ([...] zł). Wskazać należy, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest kolejnym jaki skarżąca składa w tej sprawie powołując się na te same okoliczności. Skarżąca posiada znaczny majątek składający się z ruchomości (w tym samochodów osobowych i ciężarowych), a także nieruchomości (w tym gospodarstwo rolne). Nie wyjaśniła, z jakich względów nie wykorzystuje posiadanego majątku w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Zdaniem Sądu, zajęcie egzekucyjne poszczególnych składników majątku nie stanowi przeszkody do ich wykorzystywania w celach zarobkowych. Skarżąca nie wyjaśniła nadto różnic pomiędzy stanem majątkowym ujawnionym we wniosku, a stanem majątkowym wynikającym z przedłożonych dokumentów, w tym decyzji o łącznym zobowiązaniu pieniężnym, z której treści wynika, że do skarżącej należy ponad [...] ha gruntów rolnych (zob. k. 145 akt sądowych), budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, w tym związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca wykorzystuje swoje znaczne doświadczenie zawodowe w przedsiębiorstwie osoby prawnej (sp. z o. o.), której siedziba mieści się na terenie nieruchomości należącej do skarżącej, na rzecz której zbyła w marcu 2014 r. majątek o wartości ok. [...] zł. W tym czasie skarżąca posiadała wiedzę o istnieniu znacznych zaległości podatkowych z decyzji Naczelnika US wydanej dla skarżącej w grudniu 2013 r. (decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Dyrektora US). Dodać warto, że z załączonego sprawozdania finansowego na dzień [...] grudnia 2014 r. wynika, że skarżąca nie osiąga przychodów z tytułu najmu. Nie wyjaśniła, na jakich zasadach należące do niej nieruchomości (w tym grunty zabudowane budynkiem związanym z działalnością gospodarczą o powierzchni [...] m2), pomijając pojazdy, wykorzystuje [...] sp. z o. o., w której skarżąca jest zatrudniona (zob. s. 128 i 129 akt sądowych). Wskazane okoliczności budzą w ocenie Sądu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej i jej zdolności finansowych. Wątpliwości tych skarżąca nie rozwiała, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Dodać należy, że skarżąca pomimo wskazywanych okoliczności uiściła wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł w związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 2015 r. (I FZ 106/15) oddalającym zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z 6 lutego 2015 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (VIII SA/Wa 1052/14; wskazane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie "CBOSA"). Uznać zatem należało, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, skarżąca w szczególności posiada zdolności finansowe pozwalające na uiszczenie należnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł, co też uczyniła (zob. t. III k. 491 akt sądowych). Bez potrzeby kontynuowania postępowania celem wyjaśnienia wciąż występujących sprzeczności w wyjaśnieniach skarżącej dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 w związku z art. 255 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.