VIII SA/Wa 1093/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [..] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę co do wniosku o przyznanie prawa pomocy; w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić H. O. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi H. O. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podała m.in., iż prowadzi samodzielne gospodarstwo, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł netto, wydatkując znaczne kwoty na leczenie i rehabilitację. Nadto wskazała, iż jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1093/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 7 marca 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając powtórzyła, iż dużą część emerytury skarżącej pochłaniają wydatki na leki (ok. [...] zł) oraz rehabilitację (ok. [...] zł). Podniosła, iż jest wdową, która samodzielnie ponosi koszty eksploatacji mieszkania wynoszące ok. [...] zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała, iż [...] marca 2014 r. wróciła z leczenia sanatoryjnego, które obciążyło ją dodatkowymi kosztami tj. przejazd do [...] [...] zł, opłata za pobyt w sanatorium z dodatkiem klimatycznym [...] zł, dodatkowe zabiegi rehabilitacyjne [...] zł i uzupełnienie diety sanatoryjnej ok. [...] zł. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 7 lutego 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika zawodowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że skarżąca – według jego oświadczenia – prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci emerytury w kwocie [...] zł netto. Z kolei opisane przez skarżącą wydatki związane z eksploatacją mieszkania nie są wydatkami nadzwyczajnymi, gdyż utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać fakt ponoszenia znacznych wydatków na leczenie i rehabilitację, tym bardziej, że skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała tychże kosztów. Nadto Sąd zauważa, iż skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności, skoro – jak oświadczyła – poniosła dodatkowe koszty związane z odbytym leczeniem sanatoryjnym na łączną kwotę ok. [...] zł. Analizując niniejszą sprawę – w ocenie Sądu – nie można zatem uznać, że skarżąca jest osobą nieposiadającą środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku. Sytuacji majątkowej skarżącej nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (w tym przypadku także ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.