VIII SA/Wa 1184/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "R. i E." z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "R. i E." z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2014 r., znak [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 20 października 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie "R. i E." z siedzibą w K. (skarżący, stowarzyszenie) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest stowarzyszeniem zwykłym – organizacją społeczno - ekologiczną, jego celem jest zachowanie walorów przyrodniczych, krajobrazowych i zasobów historyczno- kulturowych na terenie gminy I. Stowarzyszenie nie posiada środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania, ponieważ nie dysponuje majątkiem w postaci środków pieniężnych pochodzących z dobrowolnych składek członkowskich. Przynależność do stowarzyszenia na dzień złożenia wniosku zadeklarowało 9 osób, składki są dobrowolne i do chwili obecnej nie pobrano takich składek. Poza tym stowarzyszenie nie posiada rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. Skarżący podał, iż nie zgadza się z argumentami postanowienia, iż odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia fakt zaniechania pozyskiwania przez stowarzyszenie jakichkolwiek środków. Wyjaśnił w tym zakresie, że członkowie podejmują działania, opierając się przede wszystkim na pracy społecznej swoich członków i ich osobistym zaangażowaniu. Składki członkowskie mają charakter dobrowolny. Podjęcie egzekucji składek naraziłoby stowarzyszenie na dodatkowe koszty, których nie jest w stanie ponieść, a przede wszystkim zniechęciłoby członków do aktywności społecznej. Skarżący podał, że składki członkowskie stanowią dla jego członków dodatkowe obciążenie finansowe, które dla mieszkańców gminy Iłża jest obciążeniem istotnym. Stowarzyszenie nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowań sądowych, w których bierze udział. Działa dla dobra społeczności lokalnej, która wyraziła swój sprzeciw dla budowy elektrowni wiatrowych na terenie gminy I. Nadto działalność stowarzyszenia nie ma charakteru zarobkowego, a ma służyć przede wszystkim zabezpieczeniu interesów społeczności lokalnej przed organami administracji państwowej i samorządowej. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z dnia 16 grudnia 2014 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa, będąca przedmiotem sprzeciwu, podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia, podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Z argumentacji stowarzyszenia wynika, iż członkowie stowarzyszenia uiszczają składki członkowskie, które mają charakter dobrowolny, w miarę swoich możliwości finansowych i do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy składek nie pobrano. Skarżący oświadczył jednocześnie, iż jako stowarzyszenie zwykłe środki finansowe może pozyskiwać wyłącznie ze składek członkowskich. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej. Tym samym w myśl art. 42 ust. 2 tego aktu, nie może ono prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Jego majątek powstaje ze składek członkowskich. Zdaniem Sądu okoliczność, iż stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów, a jego działalność finansowana jest z dobrowolnych składek jego członków (pkt 6 pkt 2 regulaminu stowarzyszenia) nie oznacza, że członkowie tego podmiotu mogą tych składek nie uiszczać. Realizując zatem cele statutowe, członkowie stowarzyszenia, oprócz pracy społecznej jego członków, powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na realizację celów stowarzyszenia (np. przez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie i ich pobór). Skarżące stowarzyszenie, chcąc realizować swą statutową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie II OZ 1433/06, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Biorąc pod uwagę fakt, że stowarzyszenie nie ustaliło przynajmniej minimalnej kwoty składek oraz w ogóle nie dokonało poboru składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, stwierdzić trzeba, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn od siebie niezależnych, nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Reasumując stwierdzić należy, że stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po jego stronie i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. .