VIII SA/Wa 120/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie określenia należności celnych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. U. K. (dalej jako wnioskodawczyni lub skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód około [...] zł brutto miesięcznie, zaś jej mąż w chwili obecnej nigdzie nie pracuje. Z ww. dochodu skarżąca ponosi koszty utrzymania siebie i męża oraz domu syna, w którym mieszkają. W załączonym do wniosku druku formularza PPF skarżąca nie wymieniła żadnego majątku, ani oszczędności. Uiszczenie żądanej kwoty ([...] zł) znacznie pogorszyłoby sytuację finansową jej rodziny. W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącej, pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: 1. nadesłanie zeznania podatkowego skarżącej za 2008 i 2009 r., 2. nadesłanie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez męża skarżącej i wskazania obiektywnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie przez niego pracy (choroba itp.), 3. nadesłanie wyciągów bankowych skarżącej i jej męża za ostatnie sześć miesięcy (osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), 4. wskazanie wszystkich okoliczności uniemożliwiających opłacenie wpisu od skargi w wysokości [...] złotych. W odpowiedzi na wezwanie (pismo z [...] maja 2010 r.) skarżąca oświadczyła, że w chwili obecnej na rachunkach bankowych brak jest jakichkolwiek operacji i nie posiada aktualnych wyciągów bankowych. Mąż skarżącej nie posiada zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej (został wyrejestrowany) i chwili obecnej pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto załączono kopie zeznań podatkowych za 2008 r. i 2009 r. skarżącej (dochód roczny w 2008 r. – [...] zł przy przychodach [...] zł, w 2009 r. – [...] zł przy przychodach [...] zł), kopie wyciągu z rachunku bankowego z [...] stycznia 2009 r., historię rachunku na dzień [...] grudnia 2008 r. Skarżąca przedstawiła spis wydatków miesięcznych: za ogrzewanie ([...] zł), za wodę ([...] zł), za energię elektryczną ([...] zł), za gaz ([...] zł), za telefon stacjonarny ([...] zł), za telefon komórkowy ([...] zł), wyżywienie ([...] zł). Postanowieniem z 19 maja 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] czerwca 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż skarżąca jest w stanie uiścić opłatę sądową od złożonej skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Podniosła, iż powoływanie się przez referendarza sądowego na akta innych spraw z jej skarg i na wynikający z nich fakt dokonywania w poprzednich latach darowizn nieruchomości nie może stanowić przeszkody w pozytywnym rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zgodziła się z twierdzeniem, że miarodajną dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej jako przedsiębiorcy jest kwota przychodu uzyskiwanego w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wyjaśniła, że do akt zostały złożone posiadane przez stronę wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, a na kontach widnieje debet w wysokości ponad [...] zł w związku z zajęciem rachunków przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R.. Dodatkowo wyjaśniła, że koszty utrzymania rodziny przekraczają osiągany przez nią dochód, jednak różnice pokrywa ona z niewielkich oszczędności poczynionych w poprzednich miesiącach, gdyż osiągany przez nią dochód w poszczególnych miesiącach jest różny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącej dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] złotych. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (np. wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy). Skarżąca dołączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego oraz historie operacji jednak na dzień [...] grudnia 2008 r., a więc sprzed półtora roku, czym uniemożliwiła ocenę jej obecnej sytuacji majątkowej. Podnosząc kwestię zajęcia rachunków bankowych w żaden sposób tego nie wykazała, ani nie udowodniła, nie załączyła jakiegokolwiek dokumentu na tę okoliczność, czy to z Urzędu Skarbowego, czy też z banku. Kwestii debetu na rachunku bankowym również w żaden sposób nie udowodniła. Nie wykazała, iż zajęcie to, czy debet na rachunku mają wpływ na niemożność uiszczenia przez nią wpisu sądowego od skargi. O tym, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej świadczyć może również porównanie wykazywanego dochodu miesięcznego i miesięcznych wydatków, częściowo pokrywanych z oszczędności, których skarżąca w formularzu nie wykazała. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.