VIII SA/Wa 1215/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Madalińska – Urbaniak Sędzia WSA Barbara Mleczko – Jabłońska Protokolant Specjalista Ilona Obara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] P. J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] im. [...] w R. z dnia [...]maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nadającej tytuł zawodowy licencjata 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt: [...] Rektor Uniwersytetu [...] (dalej: "organ", "Rektor Uniwersytetu") na podstawie art. 193 w związku z art. 207 ust. 1 i 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 572; dalej: "p.s.w.") oraz art. 156 § 1 pkt 7, art. 157 § 2, art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a.") orzekł o stwierdzeniu nieważności prawomocnej decyzji Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. nadającej tytuł zawodowy licencjata R B - nr albumu studenta [...], na podstawie której wydano dyplom licencjata Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż podstawę wszczęcia postępowania stanowił wyrok Sądu Rejonowego w R II Wydział Karny z dnia 28 stycznia 2013 r. (II K 526/12). Wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R V Wydział Karny odwoławczy z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt V KA 494/13. Rozstrzygnięciem tym Sąd uznał R B za winnego popełnienia przestępstwa z art. 272 k.k., poprzez podstępne wprowadzenie w błąd członków komisji egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki R w ten sposób, że podczas egzaminu dyplomowego posłużył się jako swoją pracą przygotowaną i wykonaną przez inną osobę, wyłudzając w ten sposób poświadczenie nieprawdy w postaci przyznania tytułu zawodowego licencjata. Organ wskazał, iż jest związany ustaleniami sądu karnego. Z powyższego wywiódł, że została spełniona dyspozycja art. 193 p.s.w., gdyż strona przypisała sobie autorstwo cudzego utworu i jako własną przedstawiła pracę dyplomową wykonaną przez inną osobę. Konkludując Rektor Uniwersytetu uznał, że decyzja przyznająca stronie tytuł zawodowy licencjata, której podstawę wydania stanowiła przedmiotowa praca, zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Zdaniem organu spełniona została przesłanka z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od powyższej decyzji Rektora Uniwersytetu wniósł Prokurator Okręgowy w R. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu. Zarzucił naruszenie art. 193 p.s.w. oraz art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. polegające na niezasadnym przyjęciu, że przepis art. 193 p.s.w. upoważnia organ uczelni do stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie nadania tytułu zawodowego licencjata, podczas gdy przepis ten, w sytuacji gdy w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu, organ jest zobligowany do stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego, a nadto na niezasadnym przyjęciu, że w przytoczonej sytuacji, to jest w sytuacji przypisania sobie autorstwa cudzego utworu znajduje zastosowanie przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji przywidziana w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., mimo że wskazany przepis art. 193 p.s.w. winien stanowić samodzielną przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego. W uzasadnieniu skargi Prokurator Okręgowy wskazał, iż ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, które weszła w życie w dniu 1 września 2005 r. wprowadziła nową instytucję stwierdzenia nieważności postępowania. Przepis art. 193 p.s.w. nakłada na organ uczelni obowiązek stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego, a nie samej decyzji, będącej wynikiem tego postępowania. Prokurator Okręgowy podniósł także, iż ta sama ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym w art. 251 pkt 9 wprowadziła do ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r. Nr 65 poz. 595) art. 29 a w brzmieniu: "1. Rada właściwej jednostki organizacyjnej lub odpowiednio Centralna Komisja, w drodze decyzji, stwierdza nieważność postępowania w sprawie nadania tytułu lub stopnia, jeżeli w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu lub stopnia osoba ubiegająca się o tytuł lub stopień przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego. 2. Decyzje, o których mowa w ust. 1, nie wyłączają odpowiedzialności dyscyplinarnej, karnej i cywilnoprawnej." Prokurator Okręgowy wskazał, iż stwierdzenie nieważności następuje ze skutkiem wstecznym (ex tunc). O ile decyzja w sprawie nadania tytułu zawodowego licencjata jest jednorazowym aktem władczym organu uczelni, to postępowanie w sprawie nadania tytułu zawodowego jest zespołem czynności przed organami uczelni związanych choćby z przygotowaniem i przedłożeniem pracy licencjackiej. Zdaniem Prokuratora, jeżeli przyjąć, że stwierdzenie nieważności w oparciu o przepis art. 193 p.s.w. ogranicza się jedynie do decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego, to w mocy pozostają pozostałe czynności postępowania, a taki rezultat stosowania prawa pozostawałby w sprzeczności z ratio legis. W formule normatywnej wskazanego przepisu przewidziano zatem stwierdzenie nieważności nie tylko samej decyzji nadającej tytułu zawodowy, ale całego postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego. Nadto podniósł, iż posłużenie się podczas egzaminu dyplomowego jako własną, pracą przygotowaną przez inną osobę odpowiada hipotezie art. 193 p.s.w., a przepis ten obliguje organ do stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego licencjata. Zdaniem Prokuratora brak było podstaw do zastosowania art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., o ile bowiem ten ostatni przepis dotyczy wyłącznie nieważności decyzji administracyjnej, to art. 193 p.s.w. przewiduje całkowicie odmienną instytucję stwierdzenia nieważności postępowania. W odpowiedzi na skargę Prokuratora Okręgowego w R organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje instytucji stwierdzenia nieważności postępowania, natomiast decyzję nadającą tytuł zawodowy wydaje komisja egzaminacyjna powołana przez dziekana, wobec której nie występuje organ wyższego stopnia, co nie pozwala zastosować art. 157 § 1 k.p.a. Tymczasem art. 207 ust. 3 p.s.w. wskazuje rektora, jako organ właściwy, ale wyłącznie do wznowienia postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego i wydania dyplomu oraz stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego i wydania dyplomu. Organ za nieuprawiony uznał pogląd skarżącego wyrażony w stwierdzeniu, że nie ma przeszkód prawnych, aby organem stwierdzającym nieważność postępowania mógł być rektor. W jego ocenie, nie ma podstaw do zastosowania przez analogię cytowanego wyżej artykułu, który - jako przepis szczególny - nie podlega interpretacji rozszerzającej. Ponadto podkreślił, że kształcenie prowadzone jest na wydziałach, które mają w tym zakresie autonomię, a ich gospodarzami są dziekani. W takiej sytuacji można by przyjąć, że do dziekana należy stwierdzenie nieważności postępowania jako do przełożonego nauczycieli prowadzących czynności poprzedzające egzamin dyplomowy lub jako osoby, która powołuje komisję egzaminacyjną. Zdaniem organu, gdyby zamiarem racjonalnego ustawodawcy było, aby organem właściwym do stwierdzenia nieważności postępowania, o którym mowa w art. 193 p.s.w. był rektor, przypisałby tę czynność rektorowi w art. 207 ust. 3 tej ustawy lub zamiast sformułowania właściwy organ, wskazałby rektora. Reasumując Rektor Uniwersytetu podniósł, iż zarówno ustawa prawo o szkolnictwie wyższym, jak i kodeks postępowania administracyjnego nie wskazują organu, który byłby uprawniony do stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego, kiedy autor pracy dyplomowej dopuścił się plagiatu, ani trybu prowadzenia takiego postępowania. W ustawie tej nie występuje pojęcie postępowania o przyznanie tytułu zawodowego, które zawierałoby katalog składających się na nie czynności. Zdaniem organu, w konstrukcji art. 193 i art. 207 ust. 3 p.s.w. zabrakło precyzji i konsekwencji ustawodawcy i w tej sytuacji należy odejść od wykładni językowej. Dlatego też organ zastosował wykładnię celowością. Nadto wskazał, iż przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z mocy prawa przewiduje art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. i dlatego na tej podstawie organ przeprowadził postępowanie, uznając taki tryb działania za najbardziej racjonalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 czerwca 2014 r., stwierdzającą nieważność prawomocnej decyzji Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. nadającej tytuł zawodowy licencjata, na podstawie której wydano R B dyplom licencjata Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] nr [...] z [..] lipca 2004r. Jako podstawę prawną Rektor Uniwersytetu wskazał w zaskarżonej decyzji przepis art. 193 w związku z art. 207 ust. 3 p.s.w. oraz art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Jak wynika z dyspozycji art. 193 p.s.w. właściwy organ, w drodze decyzji, stwierdza nieważność postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego, jeżeli w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego. Stwierdzenie nieważności postępowania, wobec wynikającego z art. 193 p.s.w. nakazu wydania decyzji w tym przedmiocie, w przypadku ziszczenia się przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie wskazuje, na obligatoryjność rozstrzygnięcia organu. Zatem kontrolowana decyzja stwierdzająca nieważność prawomocnej decyzji Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki R z [...] czerwca 2004 r. nadającej uczestnikowi postępowania tytuł zawodowy licencjata jest wadliwa, bo nie mogła być wydana w oparciu o wskazaną w nim podstawę prawną tj. w oparciu o przepis przewidujący stwierdzenie nieważności postępowania. W ocenie Sądu także przywołany w decyzji wydanej w trybie nadzorczym przepis art. 156 § 1 pkt 7 kpa nie mógł być podstawą wydania kontrolowanej decyzji. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten stanowi odesłanie do pozakodeksowych przepisów, które przewidują sankcję nieważności decyzji – por. wyrok NSA z 21.01.1988 r. (IV SA 941/87, ONSA 1988, Nr 1, poz. 30): "Przepis art. 156 § 1 pkt 7 kpa może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jedynie wtedy, gdy przepis prawa materialnego wyraźnie stanowi, że określona w nim wadliwość decyzji powoduje jej nieważność". Tymczasem w stanie faktycznym sprawy niniejszej brak takiego przepisu, a powołany przepis art. 193 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przewiduje przy plagiacie sankcję nieważności postępowania, a nie nieważności decyzji. Zatem, w ocenie Sądu, stwierdzenie nieważności decyzji o nadaniu R B tytułu zawodowego licencjata z pominięciem rozstrzygnięcia o postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji, mimo powołania się w decyzji na okoliczności wskazane w art. 193 p.s.w., obligatoryjność rozstrzygnięcia organu i przywołania tego przepisu jako podstawy prawnej, nastąpiło z naruszeniem art. 193 p.s.w. W tych okolicznościach skargę Prokuratora, działającego zgodnie z kompetencjami przyznanymi przez art. 8 § 1 p.p.s.a. w zakresie ochrony praworządności należało uwzględnić. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że art. 193 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie konkretyzuje jaki organ jest zobowiązany do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności postępowania, używa bowiem terminu "organ właściwy". Posłużenie się tym terminem w ocenie Sądu nawiązuje do treści art. 60 p.s.w., wskazującego w ust. 1 i 6 na (odpowiednio) organy kolegialne uczelni publicznej, to jest senat i rady podstawowych jednostek organizacyjnych oraz organy jednoosobowe uczelni jakimi są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, przy czym kierownikiem wydziału jest dziekan. Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia faktu, że kompetencje organów uczelni określają nie tylko przepisy ustawy p.s.w., ale także jej statut (art. 62 ust. 1 – dot. senatu, art. 68 ust. 1 i 2 – dot. rady podstawowej jednostki organizacyjnej, art. 66 – dot. rektora, art. 70 ust. 1 – dot. kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej). Zapisy art. 60 ust. 1 i 6 wskazują, że organy kolegialne i jednoosobowe uczelni są organami w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 w zw. z art. 1 pkt 2 k.p.a. w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w trybie k.p.a. (por. komentarz autorstwa Pawła Orzeszko do art. 60 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym – LEX, ze wskazaniem LEX pochodzenia z publikacji: Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz., Walerian Sanetra (red.), Marek Wierzbowski (red.), Monika Kubiak, Barbara Kudrycka, Andrzej Kurkiewicz, Mariusz Lenard, Michał Miąskiewicz, Paweł Orzeszko, Joanna Róg, Ewa Sieczek, Patrycja Joanna Suwaj, Anna Szymańska, Elżbieta Ura, Paweł Wajda, Aleksandra Wiktorowska, Grzegorz Winiarz, WKP 2013; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1735/09 (dostępny w Internecie)). W tych okolicznościach wobec braku precyzyjnego wskazania w ustawie organu kompetentnego do wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności postępowania i użyciu w art. 193 p.s.w. terminu "organ właściwy" uprawnione jest stwierdzenie, że wskazanie organu właściwego do stwierdzenia nieważności postępowania może mieć miejsce w statucie uczelni w ramach określenia w taki sposób kompetencji danego organu. Tym samym, o ile takie będą regulacje statutu, organem właściwym może być zarówno kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, jak i rektor. Pogląd, z którego wynika, iż decyzja o stwierdzeniu nieważności postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego jest decyzją administracyjną, od której przysługuje odwołanie w terminie czternastu dni od daty jej doręczenia osobie, której dotyczy z reguły studentowi - art. 167 ust. 2 do rektora, jeżeli decyzję podejmuje kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, lub o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli była to decyzja rektora, a następnie skarga do sądu administracyjnego właściwego dla siedziby organu, który ją podjął znalazł miejsce w komentarzu do art. 193 p.s.w. autorstwa Huberta Izdebskiego, Jana Zielińskiego (Komentarz do art. 193 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym – LEX, z przywołaniem publikacji LEX 2013 pt. Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz.; autorstwa ww.). W przypadku braku stosownej regulacji w statucie uczelni, uprawniony jest pogląd, iż organem właściwym do wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności postępowania jest rektor, który zgodnie z art. 207 ust. 3 p.s.w. jest organem właściwym do wznowienia postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego i wydania dyplomu oraz do stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego i wydaniu dyplomu. Jeżeli bowiem rektor jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego, to jest także właściwy do stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie nadania tego tytułu, poprzedzającego wydanie decyzji w tym przedmiocie (por. komentarz autorstwa Pawła Orzeszko do art. 193 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym – LEX, ze wskazaniem LEX pochodzenia z publikacji: Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz., Walerian Sanetra (red.), Marek Wierzbowski (red.), Monika Kubiak, Barbara Kudrycka, Andrzej Kurkiewicz, Mariusz Lenard, Michał Miąskiewicz, Paweł Orzeszko, Joanna Róg, Ewa Sieczek, Patrycja Joanna Suwaj, Anna Szymańska, Elżbieta Ura, Paweł Wajda, Aleksandra Wiktorowska, Grzegorz Winiarz; WKP 2013). Ze względów wskazanych wyżej nie można podzielić stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, z którego wynika, iż brak precyzyjnego wskazania w ustawie organu właściwego do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 193 p.s.w. i nie wprowadzenie szczegółowego trybu postępowania sprawia, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Faktem jest, iż brak precyzji ustawodawcy we wprowadzonej regulacji utrudnia stosowanie prawa i skłania, jak to czyni organ, do dopatrywania się luki prawnej. Nie ulega jednak wątpliwości, że tego rodzaju trudności nie mogą prowadzić do uczynienia przepisu martwym. Przeciwnie, należy w takiej sytuacji poszukiwać odpowiednich reguł wykładni, aby przepis był stosowany zgodnie z wolą ustawodawcy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania oraz przedstawioną wykładnię, a rozstrzygając sprawę ustalić jakie elementy postępowania prowadzącego do uzyskania tytułu licencjata winny być objęte sankcją nieważności z art. 193 p.s.w. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie z punktu 2 wyroku znajduje oparcie w treści art. 152 p.p.s.a.