I OSK 1735/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. NSA Grażyna Radzicka Protokolant Ewelina Ryszka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 471/09 w sprawie ze skargi P.B. na postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych U.W.M. w O. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku Energetyka - stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2. zasądza od Dziekana Wydziału Nauk Technicznych U.W.M. w O. na rzecz P. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 471/09, po rozpoznaniu skargi P.B. na postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 6 marca 2009 r., nr 06-0100/8/40-e, w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku Energetyka – stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia, zasądził od Dziekana Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie na rzecz skarżącego kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego i orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Prodziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko - Mazurskiego w Olsztynie, zwanego dalej Uniwersytetem, działając z upoważnienia Dziekana, decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) oraz § 28 regulaminu Studiów Uniwersytetu, skreślił z dniem 9 grudnia 2008 r. P.B. z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych w roku akademickim 2008/2009, na kierunku energetyka. W uzasadnieniu podał, że student nie uczestniczył w obowiązkowych zajęciach dydaktycznych. Na skutek złożonego do tej decyzji przez P.B. odwołania, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., działając na podstawie art. 104 i art. 132 § 1 K.p.a., uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. Od powyższej decyzji P.B. wniósł odwołanie, w którym podniósł, iż zaskarżona decyzja nie kształtuje trwale stosunków prawnych, albowiem na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Rektor w każdym czasie może ją uchylić ze względu na ważny interes uczelni. Zażądał, aby Rektor orzekł o odmowie skreślenia go z listy studentów, bo tylko takie rozstrzygnięcie będzie dla niego korzystniejsze. Dziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., działając na podstawie art. 65 § 1 kpa, przekazał odwołanie skarżącego Rektorowi Uniwersytetu jako organowi właściwemu do jego rozpoznania. W postanowieniu tym zawarto pouczenie o prawie do wniesienia zażalenia do Rektora Uniwersytetu w terminie 7 dni od daty jego otrzymania. Następnie, P.B. złożył wniosek o sprostowanie w tym postanowieniu pouczenia, albowiem nie wskazano w nim organu, za pośrednictwem którego należy wnieść odwołanie. Uwzględniając powyższy wniosek, Dziekan Wydziału Nauk Technicznych postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., wydanym w trybie art. 111 K.p.a., uzupełnił pouczenie zawarte w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2009 r. o słowa: "za pośrednictwem Dziekana Wydziału Nauk Technicznych". W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że wniosek dotyczył uzupełnienia, a nie sprostowania pouczenia. Na powyższe postanowienie P.B. wniósł zażalenie, w którym podniósł zarzut niewłaściwej interpretacji art. 111 § 1 Kpa. W jego ocenie orzeczenie o uzupełnieniu postanowienia zamiast o jego sprostowaniu było niedopuszczalne. Dziekan Wydziału Nauk Technicznych postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. stwierdził niedopuszczalność w/w zażalenia. Postanowienie to stało się przedmiotem skargi P.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniósł o stwierdzenie jego nieważności. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż dziekan nie jest władny oceniać dopuszczalności zażalenia na swoje postanowienie, a tym samym nie posiada kompetencji do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia. Rektor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Przyznał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości i w związku z tym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. stwierdził jego nieważność. Skoro zatem zaskarżone postanowienie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, to postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie jest bezprzedmiotowe i winno zostać umorzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że postanowieniem tego Sądu z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 657/09, stwierdzono nieważność postanowienia Rektora Uniwersytetu z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana, wobec wydania ich z rażącym naruszeniem art. 126 w zw. z art. 134 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu skargi uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, iż stosownie do art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Z cytowanego przepisu wynika, że postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania wydaje wyłącznie organ odwoławczy. Wprawdzie powyższy przepis dotyczy odwołań wniesionych od decyzji organu, zaś sama regulacja zamieszczona została w rozdziale dotyczącym odwołań (rozdział 10 działu II K.p.a.), jednakże na mocy art. 144 K.p.a. w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Zatem, do zażaleń na postanowienia zastosowanie ma także art. 134 K.p.a. W tej sytuacji, Sąd pierwszej instancji uznał, iż postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. z uwagi na naruszenie art. 134 K.p.a. w zakresie właściwości organu. Organem uprawnionym do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia jest bowiem wyłącznie organ odwoławczy, którym w tej sprawie jest Rektor Uniwersytetu. Dodatkowo , Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że działający w tej sprawie Dziekan Wydziału Nauk Technicznych nie jest organem administracji publicznej, o którym mowa w art. 1 K.p.a. Jednakże art. 60 ust. 6 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.) stanowi, że organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych. Kierownikiem wydziału jest dziekan. Natomiast z treści art. 207 ust. 1 tej ustawy wynika natomiast, że do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Stosownie do art. 70 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej służy odwołanie do rektora. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że dziekan będący kierownikiem podstawowej jednostki organizacyjnej, pełni w postępowaniach administracyjnych, o których mowa w art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, funkcje organu pierwszej instancji, natomiast organem odwoławczym jest rektor uczelni. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."), stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia, orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego P.B., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania: a) art. 32 P.p.s.a. poprzez toczenie postępowania z udziałem podmiotu (Rektora), niebędącego organem, którego działanie było przedmiotem skargi. Skoro zaskarżono akt Dziekana Wydziału Nauk Technicznych , to przyjęcie przez Sąd odpowiedzi na skargę wystosowanej przez Rektora Uniwersytetu oraz przyjęcie pełnomocnictwa od osoby posługującej się wyłącznie pełnomocnictwem udzielonym jej przez Rektora, oznacza w istocie, że Sąd toczył postępowanie z udziałem także — jeśli nie wyłącznie — innego organu, który stroną nie był. Jeśli w związku z wniesioną skargą w/w Dziekan nie podjął żadnych czynności w sprawie, a podjął je za niego Rektor Uczelni, przyjmując jednocześnie na siebie (przypisując sobie) kompetencję do bycia stroną tego postępowania sądowego, to sankcjonowanie takiej sytuacji przez Sąd oznacza, że przyjął on Rektora jako "dodatkową" stronę tego postępowania, czego skutkiem jest nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 2 ab initio P.p.s.a., gdyż taki podmiot nie miał tutaj zdolności postulacyjnej. b) art. 54 § 2 P.p.s.a. poprzez prowadzenie postępowania sądowego, mimo braku przekazania przez uprawniony (zaskarżony) organ odpowiedzi na skargę wraz z aktami sprawy administracyjnej. Nie można toczyć postępowania dopóki organ, którego działanie jest przedmiotem skargi (Dziekan), nie wypełni obowiązku z art. 54 § 2 P.p.s.a.; albo dopóty nie wymierzy się mu grzywny za naruszenie tego obowiązku i nie uzyska wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na podstawie nadesłanego odpisu skargi. Dopełnienie tego obowiązku przez inny organ (Rektora) jest bezskuteczne i nie rodziło żadnych skutków prawnych, czyniąc wydanie orzeczenia sądowego przedwczesnym. c) art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - po pierwsze w takim zakresie, w jakim brak było w tym postępowaniu po stronie Rektora zdolności procesowej; a po drugie w takim zakresie w jakim pełnomocnik organu wypowiadał się co do zaskarżonego aktu Dziekana, przypisując sobie uprawnienie - bez należytego umocowania - do składania oświadczeń w tym zakresie, które wszak mogła składać wyłącznie osoba posługująca sie pełnomocnictwem Dziekana. Przyjmując te oświadczenia w stosunku do przedmiotu sprawy, którym była kontrola aktu Dziekana, Sąd przyjął nienależycie umocowanego pełnomocnika, co skutkuje nieważnością postępowania. Przy czym założyć trzeba, że sam Dziekan posiada zdolność sądową i procesową, gdyż z mocy ustawy została przyznana mu kompetencja do władczego działania w zakresie indywidualnych spraw studenckich — rozstrzyganych decyzją administracyjną. W sprawie tej stroną nie mogła być zatem osoba prawna — Uniwersytet, działająca przez Rektora, ale wyłącznie organ, którego działanie władcze (w ramach imperium) było przedmiotem skargi — czyli Dziekan Wydziału, działający osobiście lub przez upoważnionego przez siebie pełnomocnika; Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że stosownie do art. 60 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym: organami uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych; kierownikiem wydziału jest dziekan. Oznacza to, że w uczelni funkcjonują dwa organy monokratyczne i aczkolwiek nie są one organami administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym, to jednak pełnią funkcję organów przy załatwianiu indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej. Nie można zatem podzielić poglądu Sądu pierwszej instancji, że dziekan jedynie "pełni funkcję organu pierwszej instancji w postępowaniach administracyjnych (...), natomiast organem jest rektor uczelni". W ocenie autora skargi kasacyjnej, zarówno dziekan jak i rektor są organami w znaczeniu funkcjonalnym poprzez pełnienie funkcji organu administracji publicznej (odpowiednio pierwszej i drugiej instancji) przy załatwianiu sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 K.p.a. Ponadto, uzasadniając zarzut naruszenia art. 32 P.p.s.a., skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie zaskarżony został akt Dziekana Wydziału Nauk Technicznych, a zatem tylko on jest stroną tego postępowania, nie zaś Rektor, bądź Uczelnia. Tym samym, to na nim spoczywał określony w art. 54 § 2 P.p.s.a. obowiązek wystosowania odpowiedzi na skargę i przekazania skargi wraz z aktami. W ocenie skarżącego również upoważnienie do działania w tej sprawie mógł wydać Dziekan, a nie Rektor. Autor skargi kasacyjnej podał, że wprawdzie art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje, iż rektor reprezentuje uczelnię na zewnątrz, to jednak chodzi tutaj najczęściej o reprezentację osoby prawnej w stosunkach cywilnych. Ta reprezentacja dotyczy więc uczelni jako osoby prawnej. Gdyby to uczelnia wydawała akt z zakresu administracji publicznej poprzez swoją jednostkę organizacyjną, to wówczas rektor byłyby uprawniony występować w tej sprawie przed sądem lub umocować pełnomocnika, gdyż wtedy stroną, w rozumieniu art. 32 P.p.s.a., byłaby uczelnia - Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie W tej sytuacji, zdaniem kasatora, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wbrew art. 32 P.p.s.a., przyjął odpowiedź rektora - organu, który nie był stroną tego postępowania, uznał niewłaściwe pełnomocnictwo do działania w sprawie i bezzasadnie uznał rektora za organ, którego działania skarga mogłaby w jakikolwiek sposób dotyczyć. Rektor nie był organem, przez który można było dokonywać czynności w postępowaniu, gdyż akt nie był wydany przez uczelnię - osobę prawną, ale przez organ administracji w znaczeniu funkcjonalnym - dziekana. Ta wada skutkowała nieważnością postępowania. Naruszenia art. 54 § 2 P.p.s.a. skarżący upatruje w rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji sprawy mimo, że organ, którego skarga dotyczyła nie wykonał obowiązku określonego w tym przepisie, tj. nie przekazał skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy, co w jego ocenie czyni wyrok istotnie wadliwym. Podnosząc zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. skarżący wskazał, że jeśli rektor występował jako organ osoby prawnej – Uniwersytetu, to brak było po jego stronie zdolności postulacyjnej. . Zaskarżony akt nie był bowiem aktem osoby prawnej - Uniwersytetu, ale był aktem dziekana wydziału, który działał jak organ administracji publicznej. Dziekan nie wydawał tutaj aktu jako organ, czy reprezentant osoby prawnej — Uniwersytetu, ale jako piastun organu administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Z drugiej strony, uznanie że "pełnomocnik organu" występował w niniejszej sprawie w imieniu dziekana ("za organ stawił się") i składał oświadczenia w imieniu dziekana, powoduje, że był pełnomocnikiem niewłaściwie umocowanym, gdyż nie uzyskał pełnomocnictwa od dziekana. Przy czym konwalidacja niewłaściwego umocowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym może nastąpić wyłącznie przed sądem pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 307/08, niepubl.). Ponadto, z ostrożności procesowej skarżący podniósł zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 49 § 1 w zw. z art. 29 P.p.s.a. wobec zaniechania wezwania do usunięcia przez pełnomocnika organu braków formalnych, poprzez załączenie pełnomocnictwa Dziekana. Wada taka miała niewątpliwie wpływ na wynik sprawy, gdyż skoro Sąd nie wezwał pełnomocnika organu do usunięcia braków formalnych, to nie mógł dalej procedować, zanim nie wdrożył wpierw postępowania naprawczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Wskazać należy, iż najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej, a zasługującym na uwzględnienie jest zarzut nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Przez zdolność sądową należy rozumieć zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona. Zdolność sądowa jest zatem przymiotem danej jednostki, zezwalającym jej na bycie stroną postępowania sądowoadministracyjnego, tj. zgodnie z art. 32 P.p.s.a - organem lub skarżącym. W judykaturze przyjmuje się, że zdolność sądowa stanowi przymiot danej jednostki i jest niezbędnym warunkiem przeprowadzenia skutecznego i ważnego postępowania. Podkreślenia również wymaga, iż w odniesieniu do podmiotów, których działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, z punktu oceny zdolności sądowej istotne jest, czy są one organami uprawnionymi do władczego działania lub jednostkami, które z mocy prawa lub na podstawie porozumień mogą, tak jak organy, załatwiać sprawy z zakresu prawa publicznego (tak m. in. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 89). W przedmiotowej sprawie organem, który wydał zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] jest Dziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. W myśl art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), dziekan jest jednoosobowym organem uczelni. Wydaje on decyzje w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego jako organ pierwszej instancji. W tych sprawach organem odwoławczym jest natomiast rektor. Skarżący trafnie zauważa, że skoro ustawodawca w sprawach studenckich wprowadził postępowanie dwuinstancyjne, to przyjąć należy, iż zarówno dziekan, jak i rektor są w postępowaniu administracyjnym autonomicznymi organami i w przypadkach przewidzianych w ustawie w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzyskują zdolność sądową. Skoro zatem przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, wydane na skutek złożonego przez P.B. zażalenia, to stosownie do art. 32 P.p.s.a stronami tego postępowania jest skarżący oraz Dziekan - jako organ. Natomiast, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż jest nim Rektor Uczelni. W tej sytuacji, autor skargi kasacyjnej zasadnie podniósł, że określony w art. 54 § 2 P.p.s.a obowiązek przesłania akt wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę spoczywał na Dziekanie, gdyż posiada on przymiot strony postępowania, a zatem i zdolność sądową do występowania w tej sprawie. W rozpoznawanej sprawie doszło zatem do sytuacji, że w charakterze strony dopuszczono do udziału w postępowaniu podmiot nie posiadający w tej sprawie zdolności sądowej. Zaistniała zatem określona w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka nieważności postępowania. Obligowała ona Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 i art. 186 P.p.s.a. i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 203 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, koszty te sprowadzają się do uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz kosztów zastępstwa prawnego pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości określonej w § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), tj. w kwocie 180 zł.