II SA/Ol 657/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku - stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Rektora Uniwersytetu oraz utrzymanego nim w mocy własnego postanowienia z dnia "[...]", nr "[...]"; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego P. B. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 9 grudnia 2008 r. Prodziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu "[...]", zwanego dalej Uniwersytetem, działając z upoważnienia Dziekana, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., dalej jako K.p.a.), art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) oraz § 28 regulaminu Studiów Uniwersytetu, skreślił z dniem 9 grudnia 2008 r. P.B. z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych w roku akademickim 2008/2009, na kierunku energetyka. W uzasadnieniu podał, że student nie uczestniczył w obowiązkowych zajęciach dydaktycznych. W złożonym odwołaniu P.B. zarzucił, że organ administracji nie wskazał podstawy prawnej orzekania, czym naruszył art. 107 § 1 K.p.a. oraz nie wskazał uchwalonych po 2000 r. zmian do K.p.a., co również stanowi wadę decyzji. Podniósł ponadto, że zaskarżona decyzja została wydana "z zaskoczenia". Organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 23 grudnia 2008 r., działając na podstawie art. 104 i art. 132 § 1 K.p.a., uchylił w całości własną decyzję z dnia 9 grudnia 2008 r. Dziekan stwierdził w uzasadnieniu, że uznając zarzuty strony, w szczególności wydanie decyzji z pominięciem postępowania wyjaśniającego, należało uchylić kwestionowaną decyzję. W złożonym odwołaniu P.B. żądał uchylenia powyższej decyzji i orzeczenia o odmowie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji nie kształtuje trwale stosunków prawnych, gdyż Rektor w każdym czasie może ją uchylić ze względu na ważny interes uczelni na podstawie art. 70 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym. Zażądał, aby Rektor orzekł o odmowie skreślenia z listy studentów, bo tylko takie rozstrzygniecie będzie korzystniejsze od tego, które jest przedmiotem odwołania. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r., działając na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., przekazał powyższe odwołanie Rektorowi Uniwersytetu, jako organowi właściwemu do jego rozpoznania. W postanowieniu zawarto pouczenie o prawie do wniesienia zażalenia do Rektora Uniwersytetu w terminie 7 dni od daty jego otrzymania. P.B. złożył wniosek o sprostowanie pouczenia w tym postanowieniu, gdyż nie wskazano w nim organu, za pośrednictwem którego należy wnieść odwołanie. Uwzględniając powyższy wniosek, Dziekan Wydziału Nauk Technicznych postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009 r., wydanym w trybie art. 111 K.p.a., uzupełnił pouczenie zawarte w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2009 r. o słowa: "za pośrednictwem Dziekana Wydziału Nauk Technicznych". Stwierdził w uzasadnieniu, że wniosek dotyczył uzupełnienia, a nie sprostowania pouczenia. W złożonym zażaleniu P.B. zarzucił powyższemu postanowieniu istotną wadliwość polegającą na niewłaściwej interpretacji art. 111 § 1 K.p.a. Wywiódł, że przepis ten odróżnia instytucję uzupełnienia co do prawa odwołania, od instytucji sprostowania zamieszczonego w akcie pouczenia co do prawa odwołania. Zdaniem strony niedopuszczalne było orzeczenie o uzupełnieniu postanowienia, zamiast o jego sprostowaniu. Postanowieniem z dnia 6 marca 2009 r. Dziekan Wydziału Nauk Technicznych stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Wskazał, że na postanowienie wydane w trybie art. 111 § 2 K.p.a. nie przysługuje zażalenie. Organ administracji pouczył jednocześnie stronę o prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Rozpoznając skargę P.B. na powyższe postanowienie, postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Rektor Uniwersytetu stwierdził, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., nieważność postanowienia Dziekan Wydziału Nauk Technicznych z dnia 6 marca 2009 r. W uzasadnieniu Rektor podał, że organ pierwszej instancji wydał przedmiotowe postanowienie z naruszeniem przepisów o właściwości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P.B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania. Zarzucił, że niezgodnie z prawem Rektor usunął przedmiot zaskarżenia do sądu administracyjnego. Działanie takie jest sprzeczne z porządkiem prawnym i narusza konstytucyjne prawo do sądu. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 28 kwietnia 2009 r. Rektor podtrzymał w uzasadnieniu swoje stanowisko zawarte w zakwestionowanym postanowieniu. Stwierdził, że skoro Dziekan Wydziału Nauk Technicznych wydając postanowienie z dnia 6 marca 2009 r. naruszył art. 134 K.p.a., to prawidłowo stwierdzono nieważność tego postanowienia. W złożonej skardze P.B. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł, że postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Rektor stwierdził nieważność postanowienia Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z dnia 6 marca 2009 r., nie zważając na właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który rozpoznawał już skargę na to postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem Rektor dopuścił się rażącego naruszenia prawa, gdyż nie usunął z obrotu prawnego własnego postanowienia z 28 kwietnia 2009 r. obarczonego wadą nieważności. Toczące się postępowanie kontrolne w sądzie administracyjnym stanowi bowiem ujemną przesłankę przedmiotową do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w stosunku do aktu, który jest przedmiotem kontroli sądu. Zdaniem skarżącego, stwierdzenie przez organ administracji nieważności aktu, którego legalność jest poddawana kontroli sądowej, następuje z naruszeniem właściwości sądu, co powoduje, że akt administracyjny jest nieważny w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wywiódł, że prawidłowo usunął z obrotu prawnego postanowienie dotknięte wadą nieważności. Zaznaczył ponadto, że nie było możliwe stwierdzenie nieważności przedmiotowego postanowienia w trybie art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż przepis ten przewiduje możliwość uwzględnienia skargi tylko przez organ właściwy do weryfikacji decyzji. W przedmiotowej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Dziekana Wydziału Nauk Technicznych. Wobec czego organ odwoławczy, z uwagi na brak wniosku strony o stwierdzenie nieważności postanowienia, wszczął postępowanie z urzędu i wyeliminował wadliwe postanowienie z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) obligowało Sąd do uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności postanowienia w całości, gdyż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Rektora Uniwersytetu z dnia 15 czerwca 2009 r., utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia 28 kwietnia 2009 r., którym Rektor Uniwersytetu stwierdził, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., nieważność postanowienia Dziekan Wydziału Nauk Technicznych z dnia 6 marca 2009 r. z uwagi na wydanie przez organ pierwszej instancji przedmiotowego postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone zostały w art. 156 § 1 K.p.a. W pkt 1 tego przepisu przewidziano, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145 - 152 oraz art. 156 - 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienia. Przy czym, jak wynika z art. 141 § 1 K.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zatem, weryfikacja w trybie nadzwyczajnym decyzji administracyjnych ma odpowiednie zastosowanie jedynie do postanowień, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Z cytowanego przepisu wynika w sposób niewątpliwy, że postanowienie wydane w tym trybie - jako ostateczne - nie jest zaskarżalne. Wobec powyższego, zgodnie z art. 126 w związku z art. 134 K.p.a., niedopuszczalna jest weryfikacja postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania (zażalenia), gdyż postanowienie to jest ostateczne, wobec czego nie służy na nie zażalenie (a tylko takie postanowienia mogą być weryfikowane m.in. w trybie stwierdzenia nieważności). Brak zaskarżalności takiego postanowienia wynika z faktu, że postanowienie to jest wydawane przez organ odwoławczy, a wobec tego akt ten jest rozstrzygnięciem na skutek rozpoznania wcześniejszego środka zaskarżenia. Postanowienie Dziekana z dnia 6 marca 2009 r., którego nieważność stwierdził Rektor zaskarżonym postanowieniem, wydane zostało w trybie art. 134 K.p.a. Oznacza to - pozostawiając poza rozpoznaniem kwestię możliwości prawnej podjęcia takiego postanowienia, gdyż jest to przedmiotem skargi skierowanej do tut. Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 471/09 - że postanowienie w tym przedmiocie nie jest zaskarżalne, a wobec treści art. 126 K.p.a. do weryfikacji takiego postanowienia nie mogą być stosowane tryby przewidziane w art. 145 i art. 156 K.p.a. Wobec powyższego, zaskarżone postanowienie Rektora Uniwersytetu oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 6 marca 2009 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 126 w zw. z art. 134 K.p.a. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, zobligowany był zatem stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., do stwierdzenia nieważności tego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, gdyż zaistniały przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Na marginesie należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Rektor podjął działanie zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia w trybie nadzwyczajnego postępowania, po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na wadliwy akt. Wprawdzie w art. 56 p.p.s.a. ustawodawca wskazał, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu, to jednakże taka zasada może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy skarga zostanie wniesiona po wszczęciu postępowania w sprawie wyeliminowania wadliwego aktu w trybie postępowania nadzwyczajnego. Brak jest natomiast regulacji, która określałaby sposób postępowania, w sytuacji gdy takie postępowanie administracyjne jest wszczynane dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, tak jak miało to miejsce w kontrolowanej sprawie. Sąd podziela pogląd przedstawiany w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w takim przypadku po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego niedopuszczalne jest wszczynanie postępowań mających na celu weryfikację zaskarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 236, L. Żukowski, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 1353/98, OSP 2000, z. 5, s. 265-270, uchwała NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, s. 130 - 131, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2005 r. sygn. VII SA/Wa 348/05, niepubl., wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1138/05, niepubl.). Mając na uwadze powyższe naruszenie prawa procesowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonego postanowienia Rektora Uniwersytetu oraz utrzymanego nim w mocy własnego postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r. Z mocy art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.