VIII SA/Wa 152/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Starszy referent Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] października 2018 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...]grudnia 2018 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także jako: "organ odwoławczy, "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. B. (dalej także jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") z [...]października 2018 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na O. N.. Decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. W dniu [...]sierpnia 2018 r. D. B. – opiekun prawny małoletniej O.N. – złożył w organie I instancji wniosek o ustalenie na okres świadczeniowy 2018/2019 prawa do świadczenia wychowawczego na ww. O. N.. Decyzją z [...]października 2018 r. organ I instancji na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ust. 1 i 2, art. 13, art. 18 ust. 2-6, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 28 oraz art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.; dalej także jako "u.p.p.w.d.") odmówił skarżącemu świadczenia wychowawczego wnioskowanego na O. N.. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że powodem odmowy był fakt, iż wnioskodawca - opiekun prawny dziecka (wnuczki) jest osobą samotnie wychowującą dziecko, lecz dziecko nie posiada zasądzonych od swojej matki alimentów. W takiej zaś sytuacji, zdaniem organu I instancji, zgodnie z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze nie może być przyznane. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił organowi I instancji nieprawidłowe rozpatrzenie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, skutkujące odmową przyznania świadczenia wychowawczego oraz brak szczegółowego wyjaśnienia podstaw odmowy przyznania świadczenia. Nadto zarzucił sprzeczną z zasadami współżycia społecznego odmowę przyznania świadczenia wychowawczego, bez uwzględnienia okoliczności, iż dziecko pozostaje w pieczy zastępczej sprawowanej obecnie przez skarżącego (dziadka), wychowywane jest samotnie przez skarżącego. Wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości. Rozpoznając sprawę, organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...]grudnia 2018 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając przytoczył brzmienie art. 2 pkt 13, art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. Nadto wyjaśnił, że art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. określa pięć sytuacji i zaistnienie choćby jednej z nich powoduje, że osoba samotnie wychowująca dziecko będzie posiadać prawo do świadczenia wychowawczego (o ile spełni inne wymagania ustawowe) pomimo, że nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców. Natomiast jeżeli nie wystąpi żadna z sytuacji określonych art. 8 ust. 2 w punktach od "1" do "5", to osobie samotnie wychowującej dziecko, nie mającej zasądzonego lub zatwierdzonego (przez Sąd) świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie wychowawcze nie przysługuje. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie bezsporne jest, iż alimenty na rzecz dziecka zasądzone zostały jedynie od ojca dziecka, natomiast nie zostały one zasądzone od matki dziecka. W tej sytuacji skarżącemu jako osobie samotnie wychowującej dziecko - wnuczkę O., brak zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka od jej matki, uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko. Nadto Kolegium podniosło, że żaden przepis ustawy nie stanowi, że określony w art. 8 ust. 2 wymóg ustalenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od jego rodzica (w niniejszym przypadku matki), nie ma zastosowania w sytuacji, gdy z wnioskiem o świadczenie wychowawcze występuje opiekun prawny dziecka. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję SKO z dnia [...]grudnia 2018 r. skarżący zarzucił: 1) nieprawidłowe rozpatrzenie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy polegające na błędnym przyjęciu, że skarżącemu jako osobie samotnie wychowującej dziecko, brak zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka od jej matki, uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko; 2) sprzeczną z zasadami współżycia społecznego odmowę przyznania świadczenia wychowawczego, bez uwzględnienia okoliczności, że dziecko pozostaje w pieczy zastępczej sprawowanej obecnie przez skarżącego (dziadka), wychowywane jest samotnie przez skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji jej poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z [...]grudnia 2018 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]z [...]października 2018 r., odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego przez skarżącego na O. N. na okres 2018/2019. W tym miejscu wskazać należy, że stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania objętego skargą dotychczasowego przebiegu postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia. Spór koncentruje się wokół uznania, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły skarżącemu (będącego opiekunem prawnym) przyznania wnioskowanego przez niego świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej O. N. (wnuczki). Organy orzekające uznały bowiem, że skarżącemu, jako osobie samotnie wychowującej dziecko - wnuczkę O., brak zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka od jej matki, uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko. W ocenie Sądu przedstawiona powyżej argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2017 r., poz.1851 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Sąd zauważa, że ww. ustawa nie zawiera definicji legalnej pojęcia opiekuna prawnego. W tej sytuacji za całkowicie naturalne należy uznać odwołanie się w tym zakresie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy czym należy zauważyć, że pojęcie "opieka" nie zostało w ustawie zdefiniowane. Opieka, o której mowa w tytule III k.r.o. jest pojęciem prawnym i odnosi się do osób małoletnich, nad którymi rodzice nie sprawują władzy rodzicielskiej (dział I), a także osób całkowicie ubezwłasnowolnionych (dział II). Należy podzielić pogląd, że opieka nie jest instytucją z zakresu prawa rodzinnego, gdyż nie znajduje oparcia ani w małżeństwie, ani w pokrewieństwie. Jest instytucją z zakresu osobowego prawa cywilnego, którą ustawodawca z uwagi na jej funkcję uregulował w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Ustawodawca wyróżnia opiekę nad małoletnim oraz nad całkowicie ubezwłasnowolnionym. W sposób kompleksowy została uregulowana opieka nad małoletnim. Małoletnim jest osoba, która nie ukończyła lat 18 (por. art. 10 § 1 k.c.) oraz nie uzyskała pełnoletności przez zawarcie małżeństwa (por. art. 10 § 2 k.c.). Zgodnie z art. 94 § 3 k.r.o. dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli - żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo - jeżeli rodzice są nieznani. Podstawowy zakres praw i obowiązków opiekuna oraz praw i obowiązków rodziców posiadających władzę rodzicielską pokrywają się ze sobą. Zgodnie z art. 155 § 1 k.r.o. opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką. Na podstawie art. 95 § 1 k.r.o. władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw. W art. 155 § 1 k.r.o. ustawodawca, wskazując treść praw i obowiązków składających się na opiekę, pominął prawo i obowiązek wychowania dziecka. Nie oznacza to jednak, że powyższe prawa i obowiązki pozostają poza zakresem opieki. W art. 155 § 2 k.r.o. ustawodawca zawarł odesłanie do odpowiedniego stosowania do sprawowania opieki przepisów o władzy rodzicielskiej. To, czy zakres opieki zbliży się maksymalnie do władzy rodzicielskiej, obejmując obowiązek zarówno wychowania dziecka, jak i kierowania nim (art. 96 § 1 k.r.o.), zależy od tego, czy opiekun sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem, które mieszka u niego. Powyższa sytuacja jako modelowa, co do zasady pozostaje w zgodzie z dobrem dziecka. Sąd zauważa, że z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy wynika, iż Sąd Rejonowy w [...][...]Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z [...]września 2011 r. sygn. akt [...]orzekł o ustanowieniu opieki prawnej dla małoletniej O. N., którą powierzył m.in. skarżącemu. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że skarżący jest w niniejszej sprawie osobą uprawnioną, w świetle przytoczonego powyżej art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. do przyznania świadczenia wychowawczego. Powyższy przepis nie może rodzić problemów interpretacyjnych. Ustawodawca wskazał w nim wprost, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Od zasady przyznawania świadczenia wychowawczego ustalonej w przepisie art. 4 ust. 3 u.p.p.w.d., że świadczenie to przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia, ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków. Jest to reguła bezwzględnie obowiązująca. Dalej zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej O. N. jest uzależnione jedynie od spełnienia kryterium dochodowego. Brak jest podstaw do zastosowania w stosunku do skarżącego art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. Należy bowiem wyjaśnić, że wprowadzenie zmian w przepisie art. 8 u.p.p.w.d. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uzasadniło realizacją rekomendacji zawartych w "Przeglądzie systemu wsparcia rodzin" mających na celu likwidację nielicznych, aczkolwiek niepożądanych zjawisk. Jednym z nich było deklarowanie niezgodnie ze stanem faktycznym samotnego wychowywania dziecka. Zgodnie z nowymi przepisami, prawo do świadczenia wychowawczego w stosunku do dziecka wychowywanego samotnie przez jednego z rodziców uzależniono od ustalenia na rzecz tego dziecka świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica. W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe wskazania Sądu. Rozpoznając wniosek skarżącego uwzględni, że dotyczy on okresu zasiłkowego 2018/2019, a zatem ustalając dochód rodziny uwzględni przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku 2017, czyli w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.