VIII SA/Wa 157/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu J. B. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 157/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z [...] marca 2016 r. (data nadania formularza) J. B. (zwany dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podał, iż uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,47 ha fizycznych, tj. 1,30 ha przeliczeniowych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności; jako majątek nieruchomy podał ½ części domu rodzinnego o powierzchni 150 m2 oraz współwłasność w ½ części nieruchomości rolnej o powierzchni 8,11 ha, z której nie czerpie dochodu z powodu konfliktu w rodzinie. Utrzymuje się z pracy w rolnictwie, ale gospodarstwo przynosi niskie dochody; w gospodarstwie prowadzi tylko produkcję roślinną. Nadto podał, iż przewlekle choruje oraz pomaga finansowo swoim niepełnosprawnym dzieciom. Na leczenie wydaje około [...] zł miesięcznie, a na utrzymanie mieszkania około [...] zł miesięcznie. Pismem z [...] kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w tym wysokości dopłat do posiadanych gruntów za 2014 r. i 2015 r.; 2) wyjaśnienie, skąd skarżący czerpie środki na pomoc niepełnosprawnym dzieciom, w jakiej wysokości jest ta pomoc i czy jest ona jedynym źródłem ich utrzymania, 3) złożenie zaświadczenia z właściwej jednostki ds. opieki społecznej o sytuacji materialnej rodziny; 4) wskazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż jest producentem rolnym, utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa o niskich dochodach, które w 2015 r. dotknęła klęska żywiołowa – susza. Wskutek tej sytuacji znalazł się w tragicznej sytuacji materialnej, bez środków do życia. Podał, iż wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego wynosi według hektarów przeliczeniowych. Postanowieniem z 17 maja 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 157/16 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] maja 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy. W treści pisma przytoczył okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, które wskazywał we wniosku i odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Nadto podał, że przyznane dopłaty rolne przeznacza na zakup paliwa koniecznego do wykonania prac w gospodarstwie rolnym oraz na ponoszone opłaty (podatki, składki na ubezpieczenie, opłata za polisę, bieżące utrzymanie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący, pomimo wezwania Sądu, nie wyjaśnił, jakie dochody osiąga z gospodarstwa rolnego (nie wynika to z załączonych do wniosku dokumentów, w szczególności decyzji o ustaleniu podatku rolnego), co uniemożliwia zestawienie tego dochodu z deklarowaną wysokością bieżących wydatków oraz wysokością kosztów do jakich jest zobowiązany ([...] zł wpisu od skargi). Nie wykazał, by korzystał z pomocy opieki społecznej, mimo że na takową powoływał się we wniosku, nie określił wysokości dopłat rolnych uzyskiwanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ani też wydatków jakie ponosi na rzecz swoich dzieci. W sytuacji, gdy skarżący nie określił klarownie swej sytuacji finansowej, niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.