VIII SA/Wa 16/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, /sprawozdawca/, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za korzystanie ze środowiska oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Marszałek Województwa [...] (dalej: "Marszałek", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm., zwanej dalej "Prawo ochrony środowiska") w związku z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., zwanej dalej "Ordynacja podatkowa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "Kpa"), orzekł o odmowie umorzenia zaległości w kwocie [...] zł tytułem opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za okres od II półrocza 2006 r. do I półrocza 2011 r. oraz należnych odsetek za zwłokę. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem R. W. (dalej "skarżący"), prowadzącego działalność pn. [...], z dnia [...] stycznia 2012 r. "o umorzenie [...] zadłużenia" za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za okres od II półrocza 2006 r. do I półrocza 2011 r. Jako podstawę powyższego skarżący wskazał m. in. swoją trudną sytuację finansową, spowodowaną w ostatnim czasie znaczącym spadkiem dochodów z prowadzenia [...]. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez doprecyzowanie żądania, zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz jednoznaczne wskazanie rodzaju i okresu korzystania ze środowiska, a także przedstawienie dodatkowych informacji i dokumentów potrzebnych do jego rozpatrzenia, tj.: informacji o korzystaniu w ciągu ostatnich trzech lat z pomocy publicznej dla przedsiębiorców i o wysokości tej pomocy (dotacji), ulg, zwolnień, umorzeń, odroczeń podatkowych itp., uzasadnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego w sprawie, przedłożenie dowodów istnienia takiego interesu, dokumentów finansowych sporządzonych za lata 2009, 2010, 2011, zgodnie z dyspozycjami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009r. Nr 152, poz. 1223 ze zm.) oraz dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację finansową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, że w ciągu ostatnich trzech lat nie korzystał z pomocy publicznej i nie uchylał się od uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska, a powstała zaległość została spowodowana innym sposobem naliczania opłat. Ponadto podniósł, że aktualnie ma liczne zaległości w płatnościach za [...], usługi [...], gaz, spłatę kredytów, dlatego uiszczenie żądanej opłaty za korzystanie ze środowiska zwiększyłoby jego problemy i utrudniłoby prowadzenie firmy. W wyniku weryfikacji wykazów zawierających informacje o zakresie korzystania przez skarżącego ze środowiska oraz wysokości należnych opłat za okres od II półrocza 2006 r. do I półrocza 2011 r., Marszałek stwierdził, że zadłużenie wymiaru opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza wynosi: II półrocze 2006 r. – [...] zł (wymiar [...] zł), I półrocze 2007 r. – [...] zł (wymiar [...] zł), II półrocze 2007 r. - [...] zł (wymiar [...] zł), I półrocze 2008 r. - [...] zł (wymiar [...] zł), II półrocze 2008 r. - [...] zł, (wymiar [...] zł), I półrocze 2009 r. - [...] zł, (wymiar [...] zł), II półrocze 2009 r. - [...] zł, (wymiar [...] zł), I półrocze 2010 r. – [...] zł (wymiar [...] zł), II półrocze 2010 r. – [...] zł (wymiar [...] zł), I półrocze 2011 r. – [...] zł (wymiar [...] zł), co stanowi łącznie kwotę [...] zł plus należne od tej kwoty odsetki za zwłokę, naliczane zgodnie z art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej. Powyższa kwota jest zgodna z upomnieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. wzywającym skarżącego do uregulowania należności z tytułu korzystania ze środowiska za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za okresy od II półrocza 2006 r. do I półrocza 2011 r. Organ I instancji wskazał, iż umorzenie opłat za korzystanie ze środowiska uzależnione jest od spełnienia co najmniej jednej z dwóch ustawowych przesłanek, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj.: - ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika może uzasadniać trudna sytuacja finansowa ubiegającego się o ulgę podmiotu, przy czym nie mogą to być trudności przejściowe, ale takie, które mogą na przykład doprowadzić do całkowitego zaniechania działalności gospodarczej. Udzielenie ulgi jest także uzasadnione, jeżeli niezawinione pogorszenie sytuacji podatnika (np. wskutek kradzieży, pożaru, klęski żywiołowej) miałoby doprowadzić podatnika do korzystania z pomocy państwa. Rozpatrując natomiast przesłankę ważnego interesu publicznego należy mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, czy też sprawiedliwość działania aparatu państwowego. Ponieważ udzielenie ulgi ma charakter uznaniowy, stąd ocena występowania w rozpatrywanej sprawie okoliczności mieszczących się w kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego należy do organu podatkowego. Przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej organ ma więc przywilej swobodnego uznania, jednak nie oznacza to dowolności rozstrzygnięcia. Zadaniem organów umocowanych do udzielenia ulgi jest wnikliwe ustalenie sytuacji gospodarczej podmiotu wnioskującego o ulgę, a także ocena, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające przesłankom udzielenia ulgi. Organ I instancji, analizując wniosek skarżącego według powyższych reguł, uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowej należności. Wskazywana przez skarżącego obecna trudna sytuacja płatnicza, spowodowana spadkiem dochodów z prowadzenia [...], w ocenie organu nie może stanowić podstawy umorzenia, zgodnej z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Okoliczności podawane przez skarżącego nie zostały potwierdzone żadnymi dowodami, nie odnoszą się także bezpośrednio do sytuacji finansowej skarżącego i nie odzwierciedlają przesłanek, dla których taka ulga mogłaby być przyznana. Ponadto każdy podatnik, prowadząc działalność gospodarczą, ponosi ryzyko z nią związane, a zdarzenia, takie jak niskie zyski i niewielka opłacalność, nie są nadzwyczajną okolicznością, która uzasadnia umorzenie zaległości; są to normalne sytuacje związane z prowadzeniem jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Również argumenty dotyczące posiadania licznych zaległości w płatnościach: za [...], usługi [...], gaz, spłatę kredytów nie dają podstaw do umorzenia zaległości za korzystanie ze środowiska, dotyczą bowiem również innych podatników. W odwołaniu wniesionym na powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł o zmianę decyzji. Wskazał, że Marszałek w zaskarżonej decyzji uwzględnił jedynie interes publiczny, a nie wziął pod uwagę okoliczności, że winę za zaistniałą sytuację w dużej mierze ponosi organ. Skarżący podniósł, że od 2006 r. uiszczał opłaty za korzystanie ze środowiska według stawek "literaturowych" i przez okres sześciu lat, pomimo przeprowadzanych licznych kontroli obliczeń, nikt nie stwierdził błędów w sposobie liczenia tych opłat. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Kolegium wskazało, iż do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, udzielenie pomocy wymienionej w niniejszym przepisie może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Uznaniowy charakter podejmowanych w tym zakresie decyzji oznacza, że od woli organu podatkowego zależy, czy zaległość podatkowa za zwłokę zostanie umorzona w całości lub w części. Uprawnienie do wydania decyzji uznaniowej nie zwalnia jednak organu administracji z obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie, czy w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku podatnika, a jeżeli tak, to w jakim zakresie, zgodnie z ogólną zasadą poszanowania egzystencji podatnika, a w szczególności czy w przedmiotowej sprawie wystąpił tzw. ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej. Kolegium wskazało, że o przesłance uzasadnionego ważnego interesu dłużnika można mówić w razie znacznego obniżenia jego zdolności płatniczych, spowodowanych zdarzeniem losowym (powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe). Z ważnym interesem możemy mieć do czynienia również wówczas, gdy dłużnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub której nie mógł zapobiec. Natomiast przez pojęcie interesu publicznego należy rozumieć pewną potrzebę (dobro), której zaspokajanie powinno służyć zbiorowości lokalnej (mieszkańcom miasta) lub całemu społeczeństwu. W ocenie Kolegium skarżący, wnioskując o umorzenie zaległości, wprawdzie powoływał się na trudną sytuację finansową, ale nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, że niepowodzenia, czy trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane tożsamo z wyjątkową sytuacją, jaką jest przesłanka ważnego interesu podatnika. Kolegium podkreśliło także, iż od osób prowadzących działalność gospodarczą wymaga się szczególnej staranności w podejmowanych działaniach. Przedsiębiorcy, jako profesjonaliści, prowadząc działalność gospodarczą muszą liczyć się z ryzykiem z tym związanym i tak planować swoje działania, aby w przypadku zaistnienia złej koniunktury na rynku, na co między innymi wskazuje skarżący, móc regulować swe zobowiązania wynikające bezpośrednio z prowadzonej przez siebie działalności. Jak słusznie wskazał organ I instancji, opłaty za korzystanie ze środowiska wynikają z ustawowego obowiązku i muszą być uwzględniane przy planowaniu działalności. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, przemawiające za istnieniem przesłanki ważnego interesu podatnika, czy też interesu publicznego. Ponadto powoływanie się na trudności finansowe nie może stanowić wystarczającej podstawy do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności i odsetek. W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że w roku 2004 – 2005 weszły w życie przepisy dotyczące opłat za korzystanie ze środowiska. Wówczas w Starostwie Powiatowym w B. przeprowadzane były przez pracowników Urzędu Marszałkowskiego zebrania, w trakcie których tłumaczono, w jaki sposób należy naliczać opłaty za wprowadzanie gazów i pyłów do środowiska. Skarżący stosował się do tych wytycznych i wnosił opłaty według stawek "literaturowych". Ponadto co pół roku przeprowadzane były u niego bardzo szczegółowe kontrole, sprawdzano wszystkie dokumenty i nikt nie stwierdzał nieprawidłowości w tym zakresie. W 2011 r. pracownica Wydziału Środowiska Urzędu Marszałkowskiego poleciła mu sporządzić wykazy za odprowadzanie gazów i pyłów do środowiska, według innych stawek za okres pięciu lat wstecz. Zalecenie to wykonał nie przypuszczając, że będzie musiał regulować zaległości za korzystanie ze środowiska za powyższy okres. Skarżący podniósł, że gdyby wcześniej wiedział o innym naliczaniu kwoty opłaty, regulował by je na bieżąco. Obecna sytuacja powstała nie z jego winy i nie powinien ponosić opłaty z niesłusznie naliczonymi odsetkami. Odpowiadając na skargę, Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 273 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór wód oraz składowanie odpadów. Podmiot korzystający ze środowiska jest zobowiązany do ponoszenia tych opłat, których wysokość ustala sam we własnym zakresie i wnosi je na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (art. 275, art. 277 ust.1 i art. 284 ust. 1 ww. ustawy). Opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce i wnosi do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza (art. 285 w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2005 r.). Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska (art. 281 ust. 1 ww. ustawy). Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Jak z powyższego wynika, regułą jest ponoszenie przez podatnika ciężarów publicznych, a tylko w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest zrezygnowanie przez organ administracyjny z należnego świadczenia. Wydawane w trybie ww. przepisu decyzje o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia zobowiązań publicznoprawnych są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że do organu administracji publicznej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Należy jednak zaznaczyć, że występowanie jednego z interesów wskazanych w ww. przepisie (ważny interes podatnika lub interes publiczny) jedynie uprawnia, a nie obliguje organ do pozytywnego załatwienia wniosku strony. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak zupełnej dowolności w sposobie rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zobowiązania publicznoprawnego. Rozstrzygnięcie takie powinno być należycie uzasadnione i poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00, PP 2001, nr 45, s.14, wyrok NSA z 26 września 2003 r., III SA 2457/02, LEX nr 145036). Kognicja Sądu nie wkracza więc w zakres uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy szczegółowo przedstawił interpretację przepisu art. 67 a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, po czym poddał analizie okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy w kontekście ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. W świetle treści uzasadnienia zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, brak jest podstaw do przyjęcia, iż rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest oparte na wadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, albo wykracza poza zakres przyznanego uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy dokonały właściwej oceny powołanych przez skarżącego okoliczności w kontekście ustawowych przesłanek umożliwiających zastosowanie ulgi w uregulowaniu opłaty za korzystanie ze środowiska. Przeprowadzona w tym zakresie analiza sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego uwarunkowana była przedstawionymi przez niego dokumentami. Skarżący został wezwany przez organ I instancji do uzupełnienia wniosku o umorzenie opłaty przez udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej, na którą się powoływał, ale pomimo tego nie przedstawił żadnych dokumentów, które uzasadniałyby umorzenie przedmiotowej należności. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, takie jak: zaległości w płatnościach za [...], usługi [...], gaz, spłata kredytów dotyczyły ogólnej sytuacji finansowej związanej z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i nie mogły stanowić podstawy do umorzenia zaległej opłaty za korzystanie ze środowiska. Dlatego organy prawidłowo uznały, że wskazywane przez skarżącego okoliczności, mające stanowić podstawę zastosowania ulgi, nie zostały przez niego udowodnione. Organy wskazały ponadto, że skarżący, jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, winien liczyć się z ewentualnymi trudnościami z tym związanymi. Takie zdarzenia, jak: niskie zyski, czy niewielka opłacalność nie są nadzwyczajną okolicznością, która uzasadnia umorzenie zaległości, gdyż są to normalne sytuacje związane z prowadzeniem jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę również nie znalazł podstaw do kwestionowania ustaleń organów i podważenia zasadności zaskarżonej decyzji. Przytaczane w skardze okoliczności, zdaniem Sądu, nie mają wpływu na merytoryczną treść podjętych przez organy rozstrzygnięć. Obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska powstaje z mocy samego prawa, bez konieczności wydawania przez organ administracji decyzji określającej wysokość zobowiązania z tego tytułu. Podmiot korzystający ze środowiska musi we własnym zakresie czuwać nad terminowością naliczania opłat w odpowiedniej wysokości i uiszczania ich na konto właściwego urzędu marszałkowskiego. W przedmiotowej sprawie tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie wykazu, zawierającego informacje o wysokości należnych opłat, sporządzonego przez skarżącego, co nie jest kwestionowane. Skarżący nie podważa również wysokości kwot należnych z tego tytułu. Jednak uważa, że nie powinien płacić tych należności, wyliczonych za 5 lat wstecz, bo sytuacja powstała bez jego winy (miał inne informacje odnośnie sposobu liczenia opłat za korzystanie ze środowiska). Takie tłumaczenie skarżącego nie spełnia przynajmniej jednej z przesłanek wymienionej w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Kwestionowanie wysokości opłat za korzystanie ze środowiska może mieć jedynie miejsce w sytuacji, kiedy podmiot we właściwym czasie nie ustali samodzielnie i nie uiści tej opłaty, a marszałek województwa wyda decyzję administracyjną w tym zakresie. W konkluzji należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zbadały istnienie przesłanek, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęta decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, zaś w jej uzasadnieniu wyczerpująco umotywowano odmowę uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.