VIII SA/Wa 17/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych S. S. wyjaśnił, że od 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na straty jakie przynosiła. Aktualnie jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z konkubiną i dwiema córkami (20 i 5 lat). Konkubina nie osiąga dochodów ponieważ jest na bezpłatnym urlopie wychowawczym. Oświadczył, że posiada wydatki w postaci alimentów na byłą żonę – [...] zł, opłat za media – [...] zł, i spłaca kredyt wynoszący [...] zł. Poza tym posiada dom o wartości [...] zł oraz dwie nieruchomości rolne o wartości [...] zł. Konkubina jest właścicielką samochodu osobowego [...] z 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący złożył wyciągi z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe za 2017 r. oraz kserokopię skierowania do poradni [...] i wynik badania. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Z akt sprawy wynika wprawdzie, że skarżący jest osobą bezrobotną, jednakże pozostałe wyjaśnienia budzą istotne wątpliwości, w szczególności w jaki sposób skarżący utrzymuje czteroosobową rodzinę wyłącznie z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, ponosząc jednocześnie wydatki na spłatę kredytu, alimenty na byłą żonę – [...] zł oraz bieżące opłaty – [...] zł. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że osoba, która jak twierdzi nie dysponuje środkami na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, a wydaje środki pieniężne większe niż faktyczne jej dochody, to zasadnym pozostaje pytanie o faktyczne źródło finansowania tych dodatkowych dochodów, które posłużyły na pokrycie tych wydatków. Stwierdzić należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych kosztów wydatków (ponad faktycznie uzyskiwane dochody) w ramach swojego gospodarstwa domowego jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem. W ocenie referendarza, przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi, a przedmiotowe ustalenie nie może pozostać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trudnej sytuacji finansowej skarżącego w żadnym razie nie potwierdza analiza operacji za ostatnie dwanaście miesięcy na rachunku bankowym. I tak np. w dniach 10 – 11 maja 2017 r. skarżący dokonał wypłat z bankomatu w wysokości [...] zł, w dniu 8 maja 2017 r. wypłacił kwotę [...] zł w dniach 5 – 7 maja 2017 r. kwotę [...] zł. Również w dniu 5 maja 2017 r. dokonał przelewu w wysokości [...] zł tytułem "jednorazowa wpłata na wychowanie i kształcenie córki J. S.". Należy zauważyć, że z rachunku tego skarżący nie opłaca żadnych bieżących wydatków związanych z utrzymaniem. Istotną w sprawie okolicznością jest również to, że skarżący uchylił się od obowiązku (pismo z wezwaniem do uzupełnienia wniosku z dnia 23 stycznia 2018 r.) złożenia zeznania podatkowego za 2016 r., które pozwoliłoby ocenić jakich rozmiarów działalność gospodarczą faktycznie prowadził. Reasumując, brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.