VIII SA/Wa 186/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Przedsiębiorstwa Wielobranżowego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z 20 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z 20 kwietnia 2016 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 5 maja 2016 r. Przedsiębiorstwo Wielobranżowe [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej "skarżąca" lub "Spółka"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła sprzeciw od powołanego wyżej postanowienia starszego referendarza sądowego (dalej "referendarz") z 20 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza, w przypadku Spółki nie wystąpiły przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka nadal prowadzi bowiem działalność gospodarczą i brak jest danych wskazujących na utratę przez nią płynności finansowej. Posiada też majątek, którego wartość wielokrotnie przewyższa opłatę sądową w sprawie. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, gdyż Naczelnik US w [...] w 2013 r. dokonał zabezpieczenia na majątku Spółki na poczet jej przyszłych zobowiązań podatkowych. Skarżąca pozbawiona została zatem możliwości swobodnego dysponowania tym majątkiem. W szczególności nie może dokonać jego zbycia w celu pozyskania ewentualnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dodatkowo wobec Spółki prowadzona jest egzekucyjna administracyjna przez i na rzecz Naczelnika US w [...], w której dochodzona należność wraz z odsetkami stanowi kwotę ponad [...] mln. W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych zajęto również rachunki bankowe skarżącej (na których Spółka posiada zadłużenie w kwocie ok. [...] zł). Nadto Spółka faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast jej obecna sytuacja ekonomiczna uzasadniała wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości (w załączeniu kopia wniosku 24 lutego 2016 r. o ogłoszenie upadłości wraz z wnioskiem o zawieszenie egzekucji administracyjnej przez Naczelnika US w [...] oraz uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych skarżącej). Spółka utraciła bowiem płynność finansową, tj. nie wykonuje swoich bieżących zobowiązań. W tym względzie pełnomocnik skarżącej powołał, że postępowanie z ww. wniosku Spółki zostało zarejestrowane w Sądzie Gospodarczym w [...],[...] Wydziale Gospodarczym pod sygn. akt [...]. Postanowieniem z [...] marca 2016 r. Sąd wydał zaś postanowienie o zabezpieczeniu majątku Spółki przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, w tej sytuacji nie sposób przyjąć, że Spółka dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania przed Sądem. Każda bowiem pozyskana kwota jest przekazywana na rzecz wierzyciela. Wskutek dokonanych zabezpieczeń na majątku oraz wszczęcia postępowania o ogłoszenie upadłości nie ma też możliwości zgodnego z prawem dokonania sprzedaży swojego majątku w celu uzyskania kwoty koniecznej na kontynuowanie postępowania sądowego. Pełnomocnik skarżącej zwrócił nadto uwagę na fakt, że dotychczas nie został rozpoznany skierowany do tutejszego Sądu wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej w sprawie decyzji. Natomiast brak rozpoznania wniosku o upadłość Spółki nie uzasadnia przyjęcia, że wniosek ten jest bezzasadny. Reasumując, zdaniem pełnomocnika skarżąca wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, o czym świadczy między innymi fakt, że od ponad 4 lat nie może prowadzić działalności w pełnym zakresie. Zabezpieczone zostały nie tylko posiadane przez nią nieruchomości, ale również majątek ruchomy oraz środki zgromadzone na jej rachunkach bankowych, w tym zabezpieczono zwrot podatku VAT, co w związku z działalnością Spółki było szczególnie dotkliwe dla możliwości kontynuowania działalności gospodarczej. Takie stanowisko w ocenie pełnomocnika przemawia za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest zasadne także w świetle poglądów prawnych zaprezentowanych w postanowieniu NSA z 6 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 1199/07, przywołanych także przez referendarza. Do sprzeciwu pełnomocnik skarżącej załączył między innymi: aktualny wykaz majątku skarżącej z szacunkową wyceną jego składników według stanu na dzień 24 lutego 2016 r., listę dokonanych zabezpieczeń na tym majątku, informację o innych prowadzonych wobec Spółki postępowaniach, kopie 20 tytułów wykonawczych z [...] lutego 2016 r. wystawionych wobec Spółki przez Naczelnika US w [...] wraz z zawiadomieniami z 10 lutego 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej w sprawie decyzji Dyrektora IS z [...] grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, w szczególności w zakresie braku wykazania przez spółkę braku środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – jeśli wnioskodawca wykaże brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Stosownie zaś do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Dodać również należy, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Przypomnieć także trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl powołanego wyżej art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/05). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania stanowią wpis od skargi w kwocie [...]zł. Zdaniem Sądu przemawiają za tym okoliczności, o których mowa we wniesionym sprzeciwie oraz wymienionych wyżej załączonych do sprzeciwu dowodach. Wynika z nich, że wskutek dokonanych zabezpieczeń na majątku Spółki (przez Naczelnika US w [...]) oraz w toku postępowania upadłościowego (ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego) skarżąca pozbawiona została realnych możliwości swobodnego dysponowania swoim majątkiem celem pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Dodatkowo w wyniku prowadzonej egzekucji przez organ podatkowy dokonano zajęcia jej rachunków bankowych. Przyjąć zatem należy, że w przypadku skarżącej spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie dysponuje ona bowiem dostatecznymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych, w tym z uwagi na toczące się postępowanie o ogłoszenie upadłości nie ma realnych możliwości ich pozyskania. W ocenie Sądu wykazała zatem, że na obecnym etapie postępowania nie była w stanie zgromadzić rezerw na partycypowanie w kosztach sądowych, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nawet bowiem gdyby utworzono rezerwę na przyszłe koszty sądowe to i tak środki te uległy by zajęciu w ramach postępowań zabezpieczających czy też egzekucyjnych. Wskazać również warto, że zgodnie z treścią art. 38a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 233) dłużnik po ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego jest uprawniony do dokonywania czynności zwykłego zarządu. Na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu jest wymagana zgoda tymczasowego nadzorcy sądowego pod rygorem nieważności. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że aktualna sytuacja majątkowa strony uzasadnia wniosek, że skarżąca spełniła przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dokonując takiej oceny Sąd miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Na marginesie dodać należy, że na obecnym etapie postępowania wbrew twierdzeniom pełnomocnika brak było możliwości rozpoznania skierowanego do tutejszego Sądu wniosku Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż w świetle art. 220 p.p.s.a. dopóki otwartą pozostaje kwestia kosztów postępowania sądowego, Sąd pozbawiony jest takiej możliwości. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z 246 § 2 pkt 2 orzekł, jak w sentencji postanowienia.