VIII SA/Wa 188/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 stycznia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku zagranicznego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. znak: [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 141 w związku z art. 58 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia J. K. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Mazowieckiego (dalej: Wojewoda, organ II instancji, organ odwoławczy) z 10 listopada 2022 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku zagranicznego. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: Właściwa niemiecka instytucja łącznikowa przesłała do Wojewody, pełniącego funkcję właściwą w związku z udziałem Polski w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wniosek skarżącego z 29 października 2018 r. o ustalenie świadczeń rodzinnych, który jest odpowiednikiem polskiego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Pismem z 3 marca 2022 r. Wojewoda wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych powyższego wniosku zagranicznego poprzez prawidłowe skompletowanie polskiego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 (od 1 lipca 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r.) wraz z dokumentacją, w celu jego rozpatrzenia przez instytucję polską, w terminie 21 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone dorosłemu domownikowi 8 marca 2022 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych. Wobec nieuzupełnienia wniosku zawiadomieniem z 4 maja 2022 r. Wojewoda pozostawił wniosek skarżącego bez rozpatrzenia. Korespondencja zawierająca powyższe zawiadomienie została przesłana na adres skarżącego i odebrana przez jego żonę 12 maja 2022 r. (dowód doręczenia w aktach administracyjnych). Pismem z 14 czerwca 2022 r. wnioskodawca zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu na złożenie dokumentów wymaganych pismem z 3 marca 2022r. Do pisma dołączył wypełniony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazał, że wezwanie do uzupełnienia braków odebrała jego żona, a on w tym czasie przebywał w Niemczech. Treść pisma znał pobieżnie z relacji żony, ale mylnie wywnioskował, że sprawa nie dotyczy jego osoby. Postanowieniem z 15 lipca 2022 r. Nr [...] Wojewoda odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku z 29 października 2018 r. z uwagi na brak należytej staranności ze strony skarżącego, który nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Następnie pismem z 28 lipca 2022 r. skarżący ponownie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na okres 2019/2021 wskazując, że na zaistnienie w jego domu wyjątkowych okoliczności, uniemożliwiających wywiązanie się z terminu zakreślonego pismem z 3 marca 2022 r. (przyjęcie 3-osobowej rodziny z Ukrainy w związku z wybuchem wojny między Rosją a Ukrainą). Pismem z 12 sierpnia 2022 r. został wezwany przez Wojewodę do sprecyzowania swojego żądania, tj. do wskazania, czy jest to kolejny wniosek o przywrócenie terminu, czy też zażalenie na postanowienie Wojewody z 15 lipca 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu. Pismem z 23 sierpnia 2022 r. skarżący potwierdził, że pismo z 28 lipca 2022 r. stanowi wniosek o przywrócenie terminu z uwagi na przebywanie w jego domu ukraińskiej rodziny w okresie od 5 marca 2022 r. do 22 marca 2022 r., związane z tym zamieszanie oraz trudności logistyczne i emocjonalne wywołane tą niecodzienną sytuacją. Postanowieniem z 10 listopada 2022 r. Nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 59 § 1 w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku złożonego 29 października 2018 r. w instytucji niemieckiej w postaci złożenia polskiego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że termin do uzupełnienia wniosku skarżącego upłynął 29 marca 2022 r., a w sprawie nie zachodzą okoliczności do przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku złożonego w instytucji niemieckiej w postaci złożenia polskiego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021. Skarżący nie uprawdopodobnił bowiem, że dochował należytej staranności i uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Nie uprawdopodobniono występowania niedających się przezwyciężyć okoliczności uniemożliwiających dopełnienie czynności w określonym terminie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie, podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Podkreślił, że wybuch wojny między Rosją a Ukrainą oraz przyjęcie przez żonę rodziny z Ukrainy są okolicznościami, które powinny doprowadzić do przywrócenia terminu. Ponadto wyjaśnił, że w czasie kiedy rodzina z Ukrainy przebywała w jego domu, on był za granicą. Jego żona miała na głowie całe to zamieszanie, strach i obcych ludzi. Wskazanym na wstępie postanowieniem z 4 stycznia 2024 r., znak: [...], Minister utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, powołując się na utrwalony w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnym pogląd wskazał, że skarżący powinien wykazać, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała przez cały czas biegu terminu. Oceniając zatem brak winy, organ powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy zastosowaniu tego miernika przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Następnie Minister odniósł się do argumentów wnioskodawcy zawartych w zażaleniu, wskazując, że fakt obciążenia jego żony innymi obowiązkami, które na niej spoczywały w tym czasie, nie uniemożliwił mu uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie, bowiem to skarżący jest stroną w tym postępowaniu. W skardze wniesionej na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł, że wybuch wojny między Rosją a Ukrainą i przyjęcie przez Jego żonę rodziny z Ukrainy są okolicznościami, które powinny doprowadzić do przywrócenia terminu. Według strony była to sytuacja wyjątkowa pod względem psychologicznym. Skarżący wskazał, że w owym czasie przebywał za granicą, a jego żona miała na głowie całe to zamieszanie, strach i obcych ludzi. Po wyjeździe gości z Ukrainy 23 marca 2022 r. nie minęły emocje, strach, niepewność i rosnące ceny. Rodzina skarżącego potrzebowała czasu, żeby spojrzeć z dystansu na tę sytuację. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację powołaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra znak: [...] z 4 stycznia 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Nr [...] z 10 listopada 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku złożonego w instytucji niemieckiej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz uzupełnił dokumenty, do przesłania których był wezwany pismem z 3 marca 2022 r., dopiero po otrzymaniu zawiadomienia z 4 maja 2022 r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia jego wniosku z 29 października 2018 r. Wojewoda wystąpił do strony o uzupełnienie wniosku w trybie art. 19 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: ustawa 500+). Zatem niezastosowanie się do wezwania, zgodnie z treścią tego przepisu, skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Uzupełnienie braków powinno nastąpić do 29 marca 2022 r. (21 dni od daty doręczenia wezwania), bowiem strona otrzymała wezwanie w tym zakresie 8 marca 2022 r. (odebrała żona – dorosły domownik). Na skutek wniosku z 14 czerwca 2022 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku zagranicznego Wojewoda wydał postanowienie odmowne w tym zakresie, podnosząc brak przesłanki uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu powstało bez winy skarżącego. Na to postanowienie wnioskodawca nie złożył zażalenia w ustawowym terminie (7 dni od doręczenia postanowienia, tj. do 28 lipca 2022 r.), tylko ponowny wniosek o przywrócenie terminu z 28 lipca 2022 r. (data stempla pocztowego). Zdaniem Sądu organ I instancji zasadnie wezwał stronę do sprecyzowania, czy pismo z 28 lipca 2022 r. stanowi zażalenie na postanowienie Wojewody z 15 lipca 2022 r., czy kolejny wniosek o przywrócenie terminu. Wówczas skarżący wyraźnie wskazał w piśmie z 23 sierpnia 2022 r., że złożył nowy wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku zagranicznego. Treść pisma z 28 lipca 2022 r. nie pozwalała na jednoznaczne ustalenie przez organ, jakie jest rzeczywiste żądanie strony, a w konsekwencji, jaki organ jest właściwy do jego rozpoznania, czy Minister (jeśli jest to zażalenie), czy też Wojewoda (jeśli jest to nowy wniosek o przywrócenie terminu). Po ustaleniu treści żądania strony zawartego w piśmie z 28 lipca 2022 r. organy obu instancji, zdaniem Sądu, prawidłowo oceniły zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu. Termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 19 ust. 2 ustawy 500+, jest terminem procesowym, który podlega przywróceniu w trybie art. 58 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 507/17, publ. Lex nr 2346573, wyrok WSA w Poznaniu z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 785/17, publ. Lex nr 2417814). Z treści art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: 1. strona złoży wniosek o przywrócenie terminu, 2. strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, 3. wniosek o przywrócenie terminu zostanie złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 4. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona dopełni czynności, dla której określony był termin. Sąd podziela stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że zgodnie z utrwalonym w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por.: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2011, ss. 281-285), w celu uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu strona powinna wykazać, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas biegu terminu. Na uwagę zasługuje również fakt, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach z 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/06, stwierdzono, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa; a contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Oceniając zatem brak winy, organ powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy zastosowaniu tego miernika, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Skarżący we wniosku z 28 lipca 2022 r. wskazał, że w okresie od 5 marca do 22 marca 2022 r. gościł w swoim domu rodzinę z Ukrainy, co wiązało się z chaosem i trudnościami logistycznymi, a w konsekwencji wpłynęło na uchybienie terminu, który minął 29 marca 2022 r., przy czym skarżący złożył wypełniony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 przy piśmie z 14 czerwca 2022 r. Sąd stoi na stanowisku tożsamym, co Minister w zaskarżonym postanowieniu, wskazując, że strona nie wykazała, że uchybiła terminowi bez swojej winy, ponieważ termin 21 dni na uzupełnienie wniosku minął tydzień po tym, jak rodzina uchodźcza opuściła dom skarżącego. Tak więc okoliczność, na którą się powołuje strona, ustała przed zakończeniem terminu do usunięcia braków formalnych. Należy więc uznać, że wnioskodawca zaniedbał swoje obowiązki i wykazał się brakiem należytej staranności w wykonaniu koniecznych czynności w zakreślonym terminie. Nie zaistniała też przesłanka niemożności wykonania wezwania z 3 marca 2022 r. z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (siły wyższej). Nie sposób tym samym uznać, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w wymaganym terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, jednak ta okoliczność nie ma już znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem nie została ewidentnie spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy strony, a do przywrócenia terminu konieczne jest łączne spełnienie wszystkich przesłanek z art. 58 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.