VIII SA/Wa 192/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu D. J. D. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 192/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. J. . na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z 3 listopada 2016 r. (data złożenia formularza na biurze podawczym Sądu) D. J. D. (zwany dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Wskazał, iż dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, na którą składają się dopłaty bezpośrednie w kwocie ok. [...] zł z czego organ (ARiMR) zabrał ok. [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał dom o powierzchni ok. [...] m2 (we współwłasności z siostrą), dwie działki rolne o powierzchni [...] ha i [...] ha (obie obciążone kredytami na łączną kwotę [...] zł) oraz budynki gospodarcze (stodoła, obora, wiata, spichlerz, magazyn). W skład gospodarstwa rolnego wchodzi także działka rolna o powierzchni [...] ha, którą skarżący dzierżawi od siostry. Jako majątek ruchomy podał ciągniki rolnicze i maszyny uprawowe (częściowo w kredycie). Wskazał także, iż posiada zobowiązania z tytułu kredytów: inwestycyjnego w kwocie [...] + odsetki [...] zł; klęskowego w kwocie [...] zł (rata [...] rocznie); klęskowego w kwocie [...] zł (spłata za 3 lata); gotówkowego w kwocie [...] zł (rata [...] zł miesięcznie); gotówkowego w kwocie [...] zł (rata [...] zł miesięcznie); nawozowego w kwocie [...] zł (spłata w marcu 2017 r.); gotówkowego w kwocie [...] zł (spłata po [...] zł); na karcie debetowej na kwotę [...] zł. Pismem z 4 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) wyjaśnienie, czy jego dorosły syn pozostaje na utrzymaniu skarżącego, czy też uczy się, bądź z innych przyczyn nie jest w stanie podjąć pracy; 2) złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 12 miesięcy; 3) precyzyjne wskazanie wysokości miesięcznego dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego; 4) udokumentowanie zobowiązań kredytowych wraz z wysokością spłacanych rat; 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył 15 listopada 2016 r. (bezpośrednio na biurze podawczym Sądu): zeznanie podatkowe za 2014 i 2015 r. określające jego przychód z działalności gospodarczej, dokumenty potwierdzające jego zobowiązania kredytowe, wyciągi z rachunku bankowego oraz umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 192/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 22 grudnia 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podał, iż uzasadnieniem dla przyznania mu prawa pomocy jest jego trudna sytuacja majątkowa. Jego majątek wykorzystywany w działalności rolniczej jest obciążony wieloma zobowiązaniami kredytowymi na łączną kwotę ponad [...] zł. Zatem pokrycie należności sądowych ze sprzedaży tego majątku byłoby trudne. Jego sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, gdyż jego działalność rolnicza nie przynosi zamierzonych efektów finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wbrew wezwaniu Sądu skarżący nie określił jaki jest jego miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego, nie podał także czy jego syn, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskuje jakiś dochód, w ogóle nie określił jego sytuacji. Ponadto, co wynika ze złożonych zeznań podatkowych skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, a jego przychód za 2015 r. wyniósł [...] zł. Skarżący prowadzi także działalność rolniczą, z której uzyskuje dochody i otrzymuje dopłaty rolnicze. Jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. W ocenie Sądu skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie wykazał swej sytuacji finansowej, co niemożliwym czyni weryfikację jego twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.