VIII SA/Wa 22/10

WyrokWSA w Warszawie2010-03-25

Skład orzekający: Marek Wroczyński, Iwona Owsińska-Gwiazda, Sławomir Fularski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nabywca nieruchomości, który stał się jej wieczystoksięgowym właścicielem po 31 grudnia 1998 r., ale przed ujawnieniem w księdze wieczystej przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jest uprawniony do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nabywcy nieruchomości, którzy stali się jej wieczystoksięgowymi właścicielami po 31 grudnia 1998 r., ale przed ujawnieniem w księdze wieczystej przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, są uprawnieni do złożenia wniosku o odszkodowanie. Przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. nie wyklucza możliwości nabycia przez nowych właścicieli roszczenia o odszkodowanie, jeśli legitymowali się formalnoprawnym tytułem do żądania odszkodowania w dacie złożenia wniosku i wydania decyzji przez wojewodę, a prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze ujawnione w księdze wieczystej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Prezydent Miasta R. odmówił ustalenia odszkodowania, ponieważ wnioskodawcy (A. i J. K.) nabyli nieruchomość po 31 grudnia 1998 r., podczas gdy prawo własności przeszło z mocy prawa na miasto z dniem 1 stycznia 1999 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, argumentując, że odszkodowanie przysługuje wyłącznie właścicielowi na dzień 31 grudnia 1998 r. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów materialnych, w tym art. 73 ustawy - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, oraz przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących przejścia praw związanych z nieruchomością.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, i zasądził od Wojewody na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi A.K., J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących A. i J. małżonków K. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją znak [...] z dnia [...] kwietnia 2008r. Prezydent Miasta R. działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną po rozpatrzeniu wniosku J.K. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w R. przy ulicy G., oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] m kw., obręb [...], arkusz [...], zajętą pod drogę publiczną. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] maja 2005r. J.K. wystąpił do Prezydenta Miasta R. o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] m kw. położoną w R. przy ul. G., zajętą pod drogę publiczną. Podał, iż decyzją nr [...] znak: [...] z dnia [...] stycznia 2005r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez miasto na prawach powiatu – R., z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę powiatową ulicę G., oznaczonej na mapie sytuacyjnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w R. w dniu [...] grudnia 2003r., pod nr [...] jednostka ewidencyjna m. R., obręb G. ([...]), arkusz [...] jako działka nr [...] o pow. [...] m kw., uregulowanej w księdze wieczystej nr KW Nr [...]. Powołując treść art. 73 ust. 1 i 4 ustawy - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, stwierdził, że nieruchomości zajęte pod drogi publiczne stają się własnością Skarbu Państwa lub innych jednostek samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999r. za odszkodowaniem. Odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości ustala się i wypłaca - według zasad i trybu określonych w stosownych przepisach - na wniosek jej dotychczasowego właściciela. Za dotychczasowego właściciela należy uznać osoby wpisane w księdze wieczystej, zbiorze dokumentów lub gdy tytuł własności wynika z innych dokumentów - na dzień 31 grudnia 1998r. Organ pierwszoinstancyjny ustalił, iż zgodnie z mapą projektu podziału nr [...] z dnia [...] maja 2000r. działka nr [...] o pow. [...] m kw. powstała z części działek nr [...],[...] i [...], które posiadały uregulowany stan prawny, zgodnie z KW Nr [...] na rzecz M. i M. małżonków J.. Z księgi wieczystej KW Nr [...] wynika, że właścicielami działki nr [...] w dniu 31 grudnia 1998r. byli M. i M. J.. Przedmiotowa nieruchomość została przez małżonków J. zbyta na rzecz A. i J. małżonków K. umową notarialną Rep. "A" [...] z dnia [...] maja 2000r.,a więc już po dniu 31 grudnia 1998r. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008r., Wojewoda [...] biorąc za podstawę przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w związku z art. 73 ustawy - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną po rozpatrzeniu odwołania skarżących orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy dotychczasowy przestawił przebieg postępowania w sprawie. Powołując przepis art. 73 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, powtórzył za organem I Instancji, iż odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, przysługuje dotychczasowemu właścicielowi to jest właścicielowi na dzień 31 grudnia 1998r. na jego wniosek złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Stwierdził, iż jak wynika z księgi wieczystej KW nr [...] (odpis z dnia [...] stycznia 2000r.) oraz wykazu zmian gruntowych sporządzonym w kwietniu 2000r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] m2 (obręb [...], ark. [...]) położona w R., zajęta pod drogę publiczną, w dniu 31 grudnia 1998r. nie stanowiła własności A. i J. K.. Pozostawała natomiast we własności M. i M. J. (na podstawie umowy o dział spadku i darowizny z [...].02.1998r. - rep. [...]). Grunt ten skarżący na podstawie umowy sprzedaży nabyli w dniu [...] maja 2000r. Wobec powyższego za prawidłowe uznał ustalenie przez organ I instancji, iż wnioskodawcy postępowania nie spełnili ustawowych warunków do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczony pod drogę publiczną grunt. Odnosząc się do argumentu skarżących, iż odszkodowanie przysługuje obecnym właścicielom nieruchomości, a nie poprzednim, powołał odmienne od przedstawionego w odwołaniu stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2007r. sygn. akt I SA/Wa 1158/07, zgodnie z którym stanowiący materialnoprawną podstawę wydania decyzji art. 73 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną zawiera normę o charakterze wywłaszczeniowym. Podstawowym przepisem determinującym wykładnię pojęcia wywłaszczenia w polskim systemie prawnym jest art. 21 ust. 2 Konstytucji RP mówiący, że wywłaszczenie może nastąpić wyłącznie na cele publiczne i tylko za słusznym odszkodowaniem. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego przyjęte zostało szerokie rozumienie pojęcia wywłaszczenia. Skoro wywłaszczenie w sensie konstytucyjnym zostało dokonane z dniem 1 stycznia 1999r., to osobom wywłaszczonym należy się odszkodowanie, a nie tym, które nabyły grunt po tej dacie. Tym samym, do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądań o odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne w trybie art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.10.1998r. jak wynika to z ust. 4 art. 73 powołanej ustawy, należy zaliczyć wyłącznie właścicieli nieruchomości na dzień 31.12.1998r., względnie ich spadkobierców. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli A. i J. małżonkowie K. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji i przyznanie odszkodowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie rozpoznania sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 73 w/w ustawy poprzez brak ustalenia oraz wypłaty należnego za wywłaszczenie odszkodowania oraz art. 509, art. 50 i art. 47 kodeksu cywilnego poprzez nie uwzględnienie faktu, iż w przypadku sprzedaży nieruchomości, na nabywcę przechodzą w drodze cesji także związane z nią prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący przywołując treść art. 73 cyt. ustawy wskazali, iż zastosowanie w sprawie mają więc przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którymi księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1), domniemywa się także, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie ze stanem prawnym a prawo wykreślone nie istnieje (art. 3). Natomiast w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną nabył własność lub inne prawo rzeczowe (art. 5). Z przepisów tych wynika, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie zostanie ujawnione przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, możliwe jest zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej. Właścicielowi nieruchomości, w miejsce którego Skarb Państwa stał się właścicielem, którego prawo własności zostało ujawnione w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną zostanie ustalone i wypłacone odszkodowanie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7.10. 2005r., sygn. I SA/Wa 1319/04, wyrok WSA z Gliwic z dnia 8 listopada 2007r. II SA/GI 467/07). Stanowisko takie zgodne jest z obowiązującymi przepisami kodeksu cywilnego. W myśl art. 509 kc istotą instytucji przelewu wierzytelności jest to, że zbywca przestaje być wierzycielem, a uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia przechodzi na nabywcę wierzytelności. Zgodnie z wyrokiem z dnia 19.04. 2007r. I SA/Wa 441/07 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dla wyjaśnienia, czy zmiana wierzyciela, jakim jest właściciel działki przejętej pod drogi publiczne w myśl art. 73 ust 4 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną pozostają w sprzeczności z prawem, w tym ze szczególną normą art. 73 tej ustawy, konieczna może się okazać ocena treści umów łączących nabywcę ze zbywcami wierzytelności i ich ważności w świetle treści art. 510 kc, a także dochowanie odpowiedniej formy (art. 511 kc). Umowa sprzedaży przedmiotowej działki zawarta w przepisanej prawem formie stanowi wyraz spełnienia przesłanek koniecznych do nabycia prawa do odszkodowania. Dodatkowo art. 50 kc stanowi, że częściami składowymi nieruchomości są również prawa z nią związane, a które w myśl art. 47 kc nie mogą stanowić odrębnego przedmiotu własności. Zaznaczyć również należy, że odszkodowanie przysługuje tylko tym podmiotom, które posiadają właściwą legitymację do tego, a więc właścicielom działki, a przyznanie odszkodowania poprzednim właścicielom działki doprowadziłoby w konsekwencji do bezpodstawnego wzbogacenia po ich stronie. Wskazali nadto, iż oprócz oparcia wywłaszczenia o art. 21 ust. 2 Konstytucji RP organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę także konstytucyjną zasadę ochrony własności obywateli oraz przyznawania słusznego odszkodowania należnego za wywłaszczenie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2009 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie niniejszej na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a ) w związku z zagadnieniem prawnym przekazanym do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów, zarejestrowanym pod sygnaturą I OPS 3/09: czy osobą uprawnioną do złożenia wniosku o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. jest wyłącznie osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1.01.1999 r. czy także osoba, która po dniu 1.01.1999 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust.4 tej ustawy nabyła taką nieruchomość w drodze umowy w formie aktu notarialnego i została wpisana jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej, w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej jest przepis art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998r. Nr 133, poz. 872 ze zm., zwana dalej ustawą - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną), który stanowi, iż nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, za odszkodowaniem. W myśl ust. 2 tego art. odszkodowanie ustala się i wypłaca na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o której mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Odszkodowanie zaś za tak przejęte nieruchomości zajęte pod drogi ustalane jest i wypłacane przez właściwego starostę na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku, po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Przepis ten przewiduje szczególny rodzaj wywłaszczenia. Zatem odjęcie prawa własności na podstawie tego przepisu powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem ustalonym i wypłaconym na rzecz osoby, która de facto doznała tego uszczerbku. Do ustalania i wypłaty odszkodowania za drogi publiczne stosuje się przepisy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości – to jest przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami z odmiennościami wynikającymi z ust. 4 i 5 art. 73. Co do zasady podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia odszkodowawczego jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 roku utraciła własność nieruchomości. Z wywłaszczeniem, które nastąpiło w tej dacie, ustawa powiązała powstanie roszczenia odszkodowawczego, wynikającego z utraty prawa, z tym tylko zastrzeżeniem, że realizacja tego roszczenia została odroczona i ograniczona w czasie oraz uzależniona od złożenia wniosku w ustawowym terminie do dnia 31 grudnia 2005 roku. W art. 73 ust. 4 ustawy w związku z ust.1 tego art. Niewątpliwie, co do zasady chodzi o właściciela nieruchomości z dnia 31 grudnia 1998 roku. Jednakże nie powinno budzić wątpliwości, że tym występującym o odszkodowanie właścicielem nieruchomości będą np. także jego spadkobiercy, w razie otwarcia spadku przed dniem 31 grudnia 2005 roku i złożenia przez nich wniosku przed tą datą, bowiem w obowiązującym systemie prawnym nie ma żadnej normy prawnej, która wykluczałaby prawo do odszkodowania czy żądania prawa do jego ustalenia i wypłacenia z masy spadkowej. Jest to niewątpliwie prawo majątkowe także w rozumieniu prawa cywilnego, w tym spadkowego, choć bezpośrednio związane z prawem publicznym i jako takie mające postać żądania administracyjnoprawnego dochodzonego na drodze administracyjnej. Zatem przez właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 oraz w związku z przepisami kodeksu cywilnego o spadkobraniu niewątpliwie rozumieć należy także spadkobierców osoby, która utraciła własność nieruchomości, jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed datą wygaśnięcia tego prawa. Nie jest więc zawsze tak, że z uwagi na treść przepisu art. 73 ust. 4 tylko osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 roku jest legitymowana do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania. Ponadto w niektórych sytuacjach byli właściciele nieruchomości zajętych pod drogi publiczne nie mieli świadomości, że dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i dokonywali obrotu tymi nieruchomościami legitymując się w tej dacie wpisem prawa własności do księgi wieczystej tej nieruchomości. Nowi nabywcy wpisywani byli do ksiąg wieczystych, gdyż prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze wówczas ujawnione. Zatem dopóki nie doszło do stwierdzenia nieważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym przez sąd powszechny lub nie został wykreślony z ksiąg wieczystych wpis prawa własności, nie można pozbawić tych "nowych wieczystoksięgowych właścicieli" to jest osób ujawnionych w księdze wieczystej jako ich właściciele, jeszcze przed wydaniem decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przymiotu właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy to jest podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie – wystąpienia z żądaniem ustalenia i wypłaty odszkodowania. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej należy przypomnieć, że z księgi wieczystej KW Nr [...] wynika, że właścicielami działki nr [...] w dniu 31 grudnia 1998r. byli M. i M. J.. Przedmiotowa nieruchomość została przez małżonków J. zbyta na rzecz A. i J. małżonków K. umową notarialną Rep. "A" [...] z dnia [...] maja 2000r.,a więc już po dniu 31 grudnia 1998r. decyzją nr [...] znak: [...] z dnia [...] stycznia 2005r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez miasto na prawach powiatu – R., z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę powiatową ulicę G.. Wnioskiem z dnia [...] maja 2005r. J.K. wystąpił do Prezydenta Miasta R. o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] m kw. położoną w R. przy ul. G., zajętą pod drogę publiczną. Okoliczność zawarcia notarialnej umowy kupna - sprzedaży po dniu 31 grudnia 1998 roku jest w sprawie bezsporna tak samo jak okoliczność, że w dacie wydania decyzji z [...] stycznia 2005 roku stwierdzającej nabycie własności przedmiotowej nieruchomości oraz do daty złożenia wniosku o odszkodowanie w księdze wieczystej nie została ujawniona własność miasta na prawach powiatu R.. Nie budzi wątpliwości fakt, że małżonkowie J. będący właścicielami nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 roku nie złożyli do dnia 31 grudnia 2005 roku wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania o jakim mowa w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, lecz w terminie tym wniosek złożył skarżący J.K. powołując się na notarialną umowę kupna – sprzedaży. Zwrócić uwagę należy, iż pomiędzy datą wydania decyzji wojewody potwierdzającą przejście nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego upłynął okres ponad 5 lat. W księdze wieczystej nadal figurowali byli właściciele nieruchomości. Związane jest z tym domniemanie prawne zgodności ujawnionego wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Skutkiem instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostało ujawnione jej przejście na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, dopóty możliwe było formalnoprawne zawarcie umowy przeniesienia własności takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale drugim księgi wieczystej oraz wpisanie w jego miejsce osoby, która zawarła z nim taką umowę jako nabywca nieruchomości. Taka właśnie sytuacja na miejsce w sprawie niniejszej. Zagadnienie rzeczywistego skutku prawnego umowy zawartej w powyższych okolicznościach i mocy prawnej wpisu prawa własności w księdze wieczystej dokonanego w takich okolicznościach – co do nabycia prawa własności takiej nieruchomości nie może być rozstrzygane w sprawach administracyjnych regulowanych na podstawie art. 73 ustawy, bowiem przepis ten reguluje sytuację z zakresu prawa publicznego – administracyjnego, a nie prawa prywatnego – cywilnego. Spory w tym przedmiocie mogą być rozpoznawane tylko na drodze cywilnoprawnej. W zakresie objętym regulacją art. 73 ustawy istotne znaczenie ma konstytucyjna zasada, że za odjęcie własności należy się słuszne odszkodowanie, że został złożony wniosek w tym przedmiocie w ustawowym terminie, oraz że wniosek ten złożyła osoba uprawniona do odszkodowania. Osobą tą jest były właściciel to jest właściciel sprzed 1 stycznia 1999 r., co nie oznacza, że nie może nią być osoba, która legitymowała się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania zarówno w dacie złożenia w ustawowym terminie wniosku w tym przedmiocie jak i w dacie wydania przez wojewodę decyzji o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z tym zastrzeżeniem, że ustalenie i wypłata odszkodowania tj. wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 73 ust. 4 ustawy może nastąpić dopiero po wpisaniu do księgi wieczystej prawa własności do danej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego – por. wyrok z dnia 11 stycznia 2010 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie I OSP 3/09 lex nr 534304. W rozpoznawanej sprawie prawo własności jeszcze na dzień [...] stycznia 2007 roku figurowało w księdze wieczystej na rzecz małżonków K.. Reasumując, zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie, skarżący w dacie złożenia wniosku odszkodowawczego byli osobami uprawnionymi do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na swoją rzecz jako wieczystoksięgowi właściciele przedmiotowej nieruchomości, objęci zatem byli pojęciowym zakresem właścicieli nieruchomości w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy. Na podstawie dokonanej czynności prawnej umowy kupna – sprzedaży na nabywców przeszły wszelkie roszczenia przysługujące zbywcom, małżonkom J., w chwili zawarcia umowy, w tym roszczenie uzyskania odszkodowania za przejęcie nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 litera a ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia a na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania. ----------------------- 8

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło