VIII SA/Wa 246/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2012 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. (dalej: "skarżąca", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołała się na wydane dla Spółki decyzje wymiarowe organów celnych za lata 2012 – 2013 dotyczące jej zobowiązań (zaległości) w podatku akcyzowym, skutkujące koniecznością zakończenia dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej (od [...] października 2016 r.) i rozpoczęcia procesu jej likwidacji. Podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Od 2013 r. Spółka nie sporządza bilansów, ani też rachunków zysków i strat, gdyż całość jej dokumentacji została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową w B. (dalej: "Prokuratura"). Dyrektor Izby Celnej w S. po otwarciu likwidacji zgłosił nadto wierzytelność na kwotę ponad [...] mln zł. Skarżąca do wniosku załączyła wyciąg z postanowienia Prokuratury o dowodach rzeczowych, z którego w jej ocenie wynika, że zabezpieczone środki pieniężne ([...] zł i [...] Euro) stanowią jedyne środki, które Spółka posiada. Oświadczyła, że w wyniku działań organów podatkowych jej sytuacja majątkowa stała się na tyle zła (olbrzymie zobowiązania), że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe. Pismem z [...] maja 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa") Spółka została wezwana przez starszego referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) wyjaśnienie, czy spółka prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, 2) wskazanie etapu postępowania likwidacyjnego, a także nadesłanie istotnych dokumentów dotyczących likwidacji – bilansu otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora, 3) nadesłanie jej zeznań podatkowych za 2016 r. oraz sprawozdania finansowego za ten okres, 4) udokumentowanie aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, 5) nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, 6) wyjaśnienie, czy z majątku spółki prowadzona jest egzekucja i z jakim skutkiem. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że sprawozdanie finansowe za rok 2016 r. nie zostało sporządzone, gdyż w tym roku Spółka nie prowadziła żadnej działalności. Z uwagi na zabezpieczenie całości dokumentacji przez Prokuraturę nie dysponuje również sprawozdaniami finansowymi za wcześniejsze lata. Dodała, że choć Prokuratura wyraziła wolę udostępnienia kopii wskazanych przez Spółkę dokumentów, w praktyce jest to niemożliwe, gdyż zabezpieczenie dokumentów odbyło się bez prawidłowego ich skatalogowania i opisania i "nie wiadomo w których segregatorach się one znajdują". Podała, że nie ma dostępu do rachunków bankowych. Prowadzone wobec Spółki egzekucje są zaś nieskuteczne z powodu braku majątku. Postanowieniem z 2 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, że nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego z jej skargi. Nie przedstawiła dowodów, pomimo stosownej inicjatywy ze strony Sądu, dotyczących jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Wnosząc o jego zmianę, postawiła zarzut niewłaściwej oceny jej wniosku, który zasługiwał na uwzględnienie. Wykazała bowiem, iż nie jest w stanie wygenerować środków na poczet kosztów postępowania sądowego. Postawiła przy tym zarzuty naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 uppsa oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy, a tym samym uniemożliwienie jej skorzystania z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 uppsa). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 uppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. W szczególności uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nie przedstawiła bowiem żadnych dowodów dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Zabezpieczyła środki finansowe celem zapłaty "z góry" za usługi prawnicze świadczone przez jej pełnomocnika, ale nie zabezpieczyła – jak twierdzi – żadnych środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Nie wykazała nadto, że podjęła jakiekolwiek starania w celu przedstawienia dowodów, o których mowa w wezwaniu wystosowanym do niej w trybie art. 255 uppsa. Nie wykazała także, iż nie posiada możliwości uzyskania dopłat ze strony wspólników. Nie przedstawiła okoliczności towarzyszących utracie zgromadzonego w przeszłości majątku. Sądowi z urzędu wiadome zaś jest, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Zarówno liczba wszczętych przez Spółkę procesów sądowych, jak i łączna kwota zobowiązań (zaległości) podatkowych z tytułu podatku akcyzowego, nie stanowią automatycznie podstawy do przyznanie Spółce prawa pomocy. Pełnomocnik Spółki zdaje się nie dostrzegać, że w świetle powołanych wyżej przepisów, to wnioskujący obowiązany jest wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu nie jest zaś poszukiwanie za Spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Pomimo tego, że kwota ciążących na skarżącej zobowiązań jest niewątpliwie znaczna (wielomilionowa), to nie przesądza okoliczność ta automatycznie o tym, że należy przyznać jej prawo pomocy. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego co do tego, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, iż nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 uppsa i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma bowiem charakteru absolutnego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.