VIII SA/Wa 246/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lipca 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: SKO, organ odwoławczy, Kolegium) z [...] stycznia 2021 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy: W dniu [...] września 2020 r. (data wpływu pisma) K. J. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany, dłużnik, wnioskodawca) zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych na jego dzieci: P., N. i W. (dalej: osoby uprawnione) świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku postępowania Wójt Gminy C. (dalej: organ I instancji, Wójt) ustalił, że strona od [...] czerwca 2021 r. do [...] października 2021 r. odbywa karę pozbawienia wolności. W zakładzie karnym nie pracuje, nie posiada także środków finansowych na rachunku. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z [...] października 2020 r. ogólny stan zdrowia strony jest dobry. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. (dalej: GOPS) w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] października 2020 r. wypłacił osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem niewywiązywania się przez stronę z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustalonego wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...], zasądzającego od strony alimenty w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Z uzyskanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. informacji z [...] listopada 2020 r. wynikało, że w okresie od daty wszczęcia egzekucji, czyli od [...] września 2011 r., do [...] listopada 2020 r. skarżący jedynie trzykrotnie dokonał wpłat na poczet alimentów w łącznej kwocie [...] zł. Decyzją z [...] listopada 2020 r. znak: [...] organ I instancji, działając na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm., dalej: ustawa), odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym za okres od [...] lutego 2012 r. do [...] października 2020 r. w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia spłaty. Zdaniem Wójta sam fakt przebywania strony w zakładzie karnym nie czyni jego sytuacji dochodowej szczególnie trudnej. Przeciwnie, skarżący ma zapewnione przez Państwo darmowe utrzymanie i opiekę lekarską. Ponadto może się starać o zdobycie nowych kwalifikacji, dzięki którym po wyjściu z zakładu karnego może uzyskać zatrudnienie. W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi I instancji ustalenie nieprawdy odnośnie do stanu jego zdrowia, możliwości zdobywania kwalifikacji oraz określenia, jakoby on, znajdując się w zakładzie karnym, był w dobrej sytuacji. Decyzją z [...] stycznia 2021 r. znak: [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z dokonanych przez organ odwoławczy ustaleń wynikało, że skarżący - lat [...], aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w Ż., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności od [...] czerwca 2020 r. do [...] października 2021 r. W zakładzie karnym nie jest zatrudniony i obecnie nie jest możliwe stwierdzenie, czy osadzony może zostać zatrudniony odpłatnie w trakcie odbywania kary. Z zaświadczenia lekarskiego z [...] września 2020 r. z kolei wynika, że zobowiązany był konsultowany przez lekarza neurologa z powodu zgłaszanych dolegliwości bólowych i otrzymał objawowe leczenie farmakologiczne, po którym dolegliwości ustąpiły. Strona była konsultowana również kardiologicznie. Lekarz stwierdził, że obecnie ogólny stan pacjenta jest dobry, jest wydolny krążeniowo i oddechowo, parametry życiowe w normie. Organ odwoławczy wskazał także, że skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości, wobec których z wniosku GOPS (wierzyciela) toczy się postępowanie egzekucyjne. Mając powyższe na uwadze SKO uznało, że w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły szczególne, nadzwyczajne okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Skarżący zgłaszał problemy zdrowotne, lecz nie ograniczało to w żaden sposób podejmowania przez niego zatrudnienia. Co prawda w chwili obecnej jest to utrudnione z uwagi na przebywanie strony w zakładzie karnym, jednak możliwość taka powróci po zakończeniu odbywania kary. Nadto wiek skarżącego, a także stan jego zdrowia pozwala na aktywność zawodową po zakończeniu odbywania kary, a tym samym na poprawę sytuacji finansowej. Nie można było zatem uznać, że nie istnieje możliwość spłaty zobowiązań alimentacyjnych wypłaconych w zamian za niego z funduszu alimentacyjnego bądź to z zatrudnienia, bądź też z egzekucji komorniczej należących do strony nieruchomości. Zwolnienie skarżącego z obowiązku alimentacyjnego poprzez umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jego dzieciom byłoby niezgodne z interesem społecznym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił, że w zaskarżonej decyzji jest wiele brakujących merytorycznych formalności i dokumentacji, bez której niemożliwe jest wydanie prawidłowej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 ustawy). Z treści zacytowanego przepisu wynika, że decyzje o umorzeniu nie mają charakteru związanego. Są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracyjny nie ma nakazu wydania decyzji o określonej treści. Właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on jednak takiego obowiązku. Taka decyzja nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Obejmuje ona jedynie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Innymi słowy Sąd bada, czy organ administracji publicznej uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Podkreślić należy i to, że zwrot należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu. Wskazuje się, że - co do zasady - każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd bądź ustalonych w ramach ugody alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (por. wyroki NSA: z 14 lipca 2020 r., I OSK 2861/19 oraz z 15 maja 2018 r., I OSK 2670/17, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu organy orzekające prawidłowo ustaliły, że w niniejszej sprawie nie znajdował zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy. Z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z [...] listopada 2020 r. wynikało, że egzekucja prowadzona wobec dłużnika od [...] września 2011 r. jest obecnie bezskuteczna. Od początku jej prowadzenia zostały dokonane jedynie trzy wpłaty. Oznacza to, że żaden z punktów art. 30 ust. 1 ustawy nie znalazł zastosowania w sprawie. Przesłankami, które organy brały pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, były więc te wskazane w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Sąd zauważył, że jakkolwiek przepis ten nie został powołany przez organ I instancji w komparycji decyzji, jednakże nie miało to wpływu na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji wynikało bowiem, że organ ten rozważył przesłanki umorzenia należności zarówno w oparciu o ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy. Ugruntowane jest zaś stanowisko doktryny oraz orzecznictwa, że nawet brak wskazania podstawy prawnej lub błędne powołanie podstawy prawnej w decyzji organu administracji publicznej w okolicznościach, w których podstawa taka obiektywnie istnieje w przepisach prawa, a nadto przesłanki do jej zastosowania w danej sprawie zostały spełnione nie daje podstawy do uznania, że takie uchybienie ma przymiot wady, o której mowa w art. 156 § pkt 2 k.p.a. Nie jest to również takie uchybienie przepisu art. 107 § 1 k.p.a., które miałoby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2005, str. 723 i nast.; wyrok NSA z 13 czerwca 2013 r., I OSK 117/12, publ. CBOSA). W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organy poczyniły w sprawie niezbędne ustalenia faktyczne, w związku z czym sprostały zasadom ogólnym gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Przypomnieć należy, że wniosek skarżącego o umorzenie należności ograniczył się do powołania art. 30 ustawy. Brak w nim było wskazania konkretnych okoliczności, które by choć uprawdopodabniały spełnienie przesłanek w nim wskazanym. Organ I instancji, czyniąc zadość art. 7 i art. 77 k.p.a., zgromadził materiał dowodowy, m.in. poprzez zwrócenie się do Zakładu Karnego w Ż. oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. o udostępnienie danych osobowych ze zbioru danych. W ten sposób ustalił, jaka jest sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego, w tym stan zadłużenia i przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego, czy wreszcie stan zdrowia skarżącego. Na tej podstawie organ I instancji doszedł do wniosku, że sytuacja skarżącego nie uprawnia go do umorzenia należności. Organ odwoławczy ocenę tę podzielił podkreślając, że jakkolwiek sytuacja jest trudna, to jednak nie wystąpiły w życiu skarżącego szczególne, nadzwyczajne okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi. Zgłaszane przez skarżącego problemy zdrowotne nie uniemożliwiają mu podjęcia pracy zarobkowej, a odbywana przez niego kara pozbawienia wolności nie jest długotrwała. W ustalonych okolicznościach faktycznych, które Sąd aprobuje, organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i dokonały prawidłowej wykładni zarówno art. 30 ust. 1 jak i art. 30 ust. 2 ustawy. Skarżący nie wykazał, by organy pominęły jakiekolwiek istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności, a powołane przez niego w skardze uchybienia zostały sformułowane w sposób lakoniczny i pozostały gołosłowne. Nie mogą zatem odnieść zamierzonego przez niego skutku. Zasada prawdy obiektywnej nie nakłada bowiem na organ nieograniczonego i bezwzględnego obowiązku poszukiwania dowodów mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych, a co więcej - strona kwestionująca owe ustalenia nie dysponuje materiałem dowodowym potwierdzającym jej twierdzenia. Powtórzyć należy za organami, że liczący lat [...] skarżący, jakkolwiek w chwili orzekania ma ograniczone możliwości zarobkowe z powodu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, to jednak sytuacja ta ma charakter przejściowy. Koniec wykonania kary przypada bowiem na październik 2021 r. i po tej dacie skarżący odzyska możliwości zarobkowe. Pomimo niewątpliwych trudności na rynku pracy, posiada perspektywy podjęcia zatrudnienia, choćby dorywczego, bo jest osobą zdrową, w wieku aktywności zawodowej. Ponadto skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości, których wartość oszacowano na kwoty: [...]zł, [...]zł oraz [...] zł (k. 7 akt administracyjnych), zatem istnieje możliwości spłaty zadłużenia. Podkreślenia wymaga i to, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z art. 30 ust. 2 ustawy, podkreślić należy, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 lutego 2021 r., III SA/Gd 862/20 i wyroki tam powołane, publ. CBOSA). W ocenie Sądu organy zebrały materiał dowodowy pozwalający na ocenę sytuacji skarżącego, nie naruszając przy tym przepisów prawa materialnego i procesowego, a wydane decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Motywy działania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji, zarówno organu I instancji, jak też w decyzji organu odwoławczego, nie pozwalają uznać wydanego rozstrzygnięcia za dowolne, pozbawione oparcia w zebranym materiale dowodowym. Skarga zaś, poza polemiką z prawidłowymi ustaleniami dokonanymi przez organ odwoławczy, nie zawiera żadnych przekonujących argumentów, uzasadniających zaprezentowane w niej stanowisko. Dlatego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.