VIII SA/Wa 278/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł ([...] złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy R. J. podał, że nie posiada żadnego majątku, wspólnie z żoną i bezrobotnym synem utrzymuje się z dochodu z działalności gospodarczej – [...] zł oraz renty żony [...] zł. Do wniosku załączył zeznanie podatkowe za 2015 r. z ujawnionym przychodem – [...] zł, kosztami uzyskania przychodu – [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł oraz decyzję o wysokości renty żony. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, kserokopie rachunków za energię i wodę. Oświadczył ponadto, że syn od kwietnia 2016 r. podjął pracę i nie pozostaje już we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, że w ramach prowadzonej działalności posiada niezbędny sprzęt budowlany oraz samochód dostawczy z 1980 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach, kiedy spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ze złożonych wyjaśnień i załączonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że należy go traktować jako przedsiębiorcę, a w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te nie kształtują się na niskim poziomie. Również fakt, że skarżący posiada rozdzielność majątkową z żoną nie ma istotnego znaczenia, bowiem przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "kro") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA"). Nie jest zatem tak, że jakkolwiek niewielki to jednak stały dochód żony skarżącego nie może stanowić dochodu rodziny. Natomiast analiza operacji na rachunku bankowym nie wskazuje, aby skarżący miał trudności w realizowaniu bieżących zobowiązań. Mimo ujemnego salda na dzień [...] kwietnia 2016 r. (-)[...]zł, dokonuje on gotówkowych wpłat [...] zł. Niemniej jednak mając na uwadze fakt, że na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w 2 sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem na łączną kwotę ok. [...] zł uznano, że oceniając zdolności płatnicze skarżącego należy brać pod uwagę nie tylko koszty ciążące na nim w przedmiotowej sprawie, ale generalną kwotę, którą obowiązany jest uiścić. Uznano zatem, że przy deklarowanym dochodzie rodziny konieczność poniesienia kosztów wpisu od skargi w pełnej wysokości mogłaby stanowić ograniczenie konstytucyjnego prawa do Sądu. Dlatego też uwzględniono wniosek jedynie w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek podlegał oddaleniu bowiem trudno przesądzać i zakładać, że sytuacja skarżącego w przyszłości nie ulegnie poprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.