VIII SA/Wa 279/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. przyznano R. J. prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi. W dniu 23 marca 2017 r. wraz ze skargą kasacyjną wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej). Skarżący ponownie podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej gdyż działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przyniosła w 2017 r. dochodu. Wspólnie z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową utrzymuje się z jej emerytury wysokości [...] zł, w całości wyczerpującej bieżące wydatki, a dodatkowo posiada stałe koszty w postaci składek ZUS ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący złożył zeznanie podatkowe za 2015 i 2016 r. z wykazanym przychodem w wysokości odpowiednio [...] przy kosztach uzyskania przychodów [...] zł i [...] zł – przy kosztach uzyskania przychodów - [...] zł, kserokopię decyzji o wysokości emerytury żony, wyciągi z rachunku bankowego osobistego i związanego z działalnością gospodarczą, kserokopie rachunków za energię i wodę. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na które składa się na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał, że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto prawodawca przesądził, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Oceniając złożony wniosek w świetle powyższych zasad należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której za ostatnie dwa lata wykazywał przychody na stosunkowo wysokim poziomie tj. w 2015 r. - [...], a w 2016 r. - [...] zł, przy czym to kategoria "przychodu" jest miarodajna dla oceny zdolności płatniczych przedsiębiorców. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te nie kształtują się na niskim poziomie. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący mimo wezwania do złożenia wyciągów z rachunku bankowego żony, takowego nie przedłożył. Podnoszony przez niego fakt zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nie może przynieść efektu w postaci braku konieczności przedstawienia sytuacji majątkowej jego żony. Ugruntowane jest już bowiem stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym uchylenie się skarżącego od udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego jego małżonki z równoczesnym powołaniem się na rozdzielność majątkową także wpływa negatywnie na ocenę, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Postawa taka budzi o tyle wątpliwości, że deklarowane wydatki rodziny, do których skarżący zalicza opłaty składek na ZUS przekraczają dochód małżonków, zaś analiza wyciągów z rachunku bankowego skarżącego nie wskazuje, by były z niego realizowane bieżące opłaty, jedyne ujawnione tam operacje stanowią "opłaty za wyciąg okresowy", "opłaty za prowadzenie rachunku", czy też "wysłanie monitu". Skarżący nie wykazał również, by składki na ubezpieczenie społeczne stanowiły faktycznie zaległości wobec ZUS. Trudno w tej sytuacji ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżący dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Biorąc powyższe pod uwagę uznano, że skarżący nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, by istotnie nie był w stanie ponieść kosztów wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.