VIII SA/Wa 286/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, A.W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lutego 2009 roku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwójką małoletnich dzieci, a źródłem utrzymania rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto oraz alimenty na dzieci w wysokości [...] zł na każde z nich. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż osiągane dochody z trudem wystarczają na egzystencję. Jednocześnie podała, że na rachunku bankowym posiada zgromadzone środki w wysokości [...] zł (załączony wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] kwietnia do [...] maja 2009 r.). W związku z powziętymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych skarżącej, referendarz sądowy pismem z dnia [...] maja 2009 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie zeznania podatkowego, bądź zaświadczeń o wysokości dochodu osiągniętego w 2008 r., nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych i lokat za ostatnie sześć miesięcy, wskazanie wszystkich ruchomości i nieruchomości o wartości ponad 5000 zł, wskazania i udokumentowania wysokości wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi A.W. nadesłała wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] kwietnia do [...] maja 2009 r., oświadczenie o dochodach oraz zeznanie podatkowe za 2008 rok. Postanowieniem referendarza sądowego z 4 czerwca 2009 roku odmówiono skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając wadliwą ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca podniosła, iż posiadany rachunek bankowy jest zablokowany, a inne części jej majątku zostały zbyte lub podlegają zajęciu komorniczemu. Podniosła również, że postępowanie podatkowe, którego dotyczy skarga nie wynika z jej aktywności gospodarczej, ale tylko i wyłącznie z bardzo restrykcyjnych uregulowań prawnych w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe osoby trzeciej. Odmowa przyznania prawa pomocy doprowadzi do "blokowania opłatami" jej prawa do sądu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek A.W. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, że Skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie nadesłała, na wezwanie Sądu, oświadczenia o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach o wartości ponad 5000 zł oraz nie wskazała i nie udokumentowała wysokości wydatków na bieżące utrzymanie, co powoduje, że informacje zawarte we wniosku należy uznać za wątpliwe. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w wyniku podziału majątku dorobkowego w lipcu 2005 r. nabyła na wyłączną własność działkę gruntu o powierzchni [...] ha położoną w S., budynek mieszkalny jednorodzinny o powierzchni użytkowej ok. [...] m², budynek warsztatowo – magazynowy wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej o powierzchni użytkowej [...] m² oraz kilka samochodów ciężarowych, przyczep i naczep. Podnoszone przez skarżącą w sprzeciwie argumenty, o tym, iż "część pojazdów została zbyta, a inne zajął komornik Urzędu Skarbowego", nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w zgromadzanym materiale. Oprócz gołosłownych twierdzeń, ta ewentualna okoliczność, nie została w żaden sposób udokumentowana. Pomijając dość oczywisty fakt, że zajęcie majątku nie pozbawia jeszcze podatnika jego własności, wskazać należy, że skarżąca nie uprawdopodobniła nawet tego zajęcia, ani też jego zakresu. Gołosłowne twierdzenia strony nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie jej sytuacji majątkowej (zob. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z 10 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1063/07, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W tym stanie rzeczy uznać zatem należy, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Dodać należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 500 zł, i jest to jedyny wydatek, do którego poniesienia Skarżąca jest zobowiązana na tym etapie postępowania. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.