VIII SA/Wa 289/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2015 r. znak: [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie środowiskowych uwarunkowań postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu (PPPr), Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w S. (dalej: "skarżący" lub "Stowarzyszenie") wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi). Uzasadniając wniosek wskazało, że jako stowarzyszenie zwykłe (nie posiada zdolności prawnej) nie może prowadzić żadnej działalności zarobkowej. Nie dysponuje zatem żadnymi środkami finansowymi umożliwiającymi w tej sytuacji poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego (wpis od skargi [...] zł). Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") Stowarzyszenie oświadczyło, że jego członkowie z uwagi na "nikłe" koszty bieżącego funkcjonowania stowarzyszenia nie wnoszą składek członkowskich. Koszty bieżącego utrzymania (sporadyczne kontakty telefoniczne) członkowie pokrywają z prywatnych środków. W pozostałych przypadkach Stowarzyszenie załatwia swoje sprawy poprzez darmową, elektroniczną skrzynkę podawczą (E-puap). Postanowieniem z 31 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, występując o ponowne rozpoznanie sprawy, prawidłowo wniósł sprzeciw na powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Zgodnie z art. 260 u.p.p.s.a. wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy. W związku z tym podmioty występujące na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Czyli winny w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że w ich przypadku występują przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Warto dodać, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Natomiast zawarte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza przekonanie Sądu, że podmiot ten znajduje się w sytuacji, o której mowa w cytowanych przepisach u.p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny niniejszej sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że stowarzyszenie zwykłe, jak i podobne organizacje tego typu obowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni więc przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa (regulaminowa). Nadto, stosownie do treści art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej. Nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 wymienionej ustawy). W świetle powyższego argumentacja skarżącego, że z powodu braku kosztów bieżącej działalności członkowie nie uiszczają składek członkowskich jest niezasadna. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów, realizując cele statutowe, członkowie stowarzyszenia oprócz pracy społecznej jego członków, powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na realizację celów stowarzyszenia, jak choćby poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie i ich pobieranie. Działalność statutowa stowarzyszenia to także konieczność ponoszenia kosztów zainicjowanych z własnej inicjatywy postępowań sądowych, w tym kosztów niniejszego postępowania. Zatem przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy dostrzec należy, że Stowarzyszenie odstąpiło od ustalenia choćby minimalnej kwoty składek, w tym stwierdziło w ogóle brak konieczności ich wnoszenia. Uznać zatem należy, że w ten sposób samo pozbawiło się możliwości zdobycia jakichkolwiek środków, w tym na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. W tej sytuacji wobec nieprzedstawienia innych okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku, Sąd uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Dlatego odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.