VIII SA/Wa 298/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu R. M. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 298/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 15 maja 2017 r. (data złożenia formularza na biurze podawczym sądu) R. M. (zwany dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Podał, iż łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, na który składają się: dochód żony z zabezpieczenia społecznego (emerytura) w kwocie [...] zł oraz jego dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie [...] zł. Wyjaśnił, że opłaty za media (prąd, woda) w wysokości ok. [...] zł miesięcznie oraz na leczenie w wysokości ok. [...] zł miesięcznie opłacają im dzieci. Skarżący podał, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i adwokackich bez istotnego uszczerbku dla swojej egzystencji, nie ma dochodu, jest bezrobotny. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał: dom drewniany o powierzchni [...] m2 (współwłasność w [...] części - spadek po matce, wartość [...] zł) dom przy ul. I. [...] i dom przy ul. F. [...] w R. (współwłasność w [...] części - spadek po matce), nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (współwłasność w [...] części - spadek po matce). Majątku ruchomego nie określił. Pismem z 19 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej; 2) złożenie zaświadczenia (odcinek) o wysokości emerytury żony skarżącego; 3) złożenie wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków (historia operacji) za ostatnie sześć miesięcy; 4) złożenie zeznania podatkowego małżonków za 2016 r.; 5) wskazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo, w którym oświadczył jedynie, iż nie gromadzi żadnych dokumentów dotyczących bieżących wydatków. Postanowieniem z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 298/17 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 10 lipca 2017 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Skarżący mimo wezwania nie udokumentował faktu posiadania statusu bezrobotnego, dochodów swoich i żony oraz bieżących miesięcznych wydatków. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżący nie przedstawił rzetelnych, wiarygodnych okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczynił weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Nie przedstawienie żądanych w dodatkowym wezwaniu dokumentów, uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania. Oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.