VIII SA/Wa 3/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. 1 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74), zwanej dalej: s.u.s. 1.uchylił decyzję z [...] października 2008 r. [...] w zakresie wysokości należności podlegających umorzeniu to jest kwoty ogółem [...]zł stwierdzając, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. [...].05.2008 r. należności podlegające umorzeniu wynoszą ogółem [...]zł.; 2. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. w pozostałym zakresie to jest odmawiającą umorzenia należności. W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżący J.M. w dniu [...] maja 2008 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W dniu [...] sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności, jako że w ocenie organu nie zachodził fakt całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 2 cytowanej ustawy. Ustalono nadto, iż zgromadzona dokumentacja nie wyczerpywała przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a. W dniu [...].09.2008 skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...].10.2008 r wydał decyzję [...] utrzymując w mocy decyzję o odmowie umorzenia. W wyniku skargi na w/w decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 maja 2009 roku uchylił decyzję z [...].10.2008 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując sprawę ponownie zrealizowano wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 4.05.2009 r. w sprawie sygnatura akt VIII SA/Wa 756/08 i wobec podania w decyzji z [...].10. 2008 r. błędnej kwoty zaległości podlegającej umorzeniu to jest kwoty [...]zł zamiast [...]zł postanowiono jak w pkt 1. w/cytowanej decyzji. Jednocześnie analizując sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, fakt nie podjęcia próby spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, realizowania zobowiązań wobec banków, posiadania samochodu i ponoszenia kosztów jego utrzymania i eksploatacji oraz mając na uwadze stan finansów ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28, w tym art. 28 ust. 3a ustawy sus. Skargę na powyższą decyzję złożył J.M., w której opisał trudną sytuację finansową i materialną. Wniósł o ponowną analizę sprawy i przychylenie się do wniosku o umorzenie zadłużenia. Podniósł, iż w 1996 roku był przez [...] miesięcy na zwolnieniu lekarskim i wówczas zaczęły się jego problemy z nieregularnym płaceniem składek , co w konsekwencji spowodowało zadłużenie. W latach 1996 – 2000 jego stan zdrowia nie pozwalał na normalne prowadzenie działalności gospodarczej, zapadł wówczas na wiele chorób na które leczy do dzisiaj. Zaciąga kredyty, które przeznacza na najpilniejsze cele – potrzeby lecznicze i spłatę zobowiązań. Wysokość należności jakie zmuszony jest regulować, wysokość emerytury po potrąceniach komorniczych powoduje, że jest na utrzymaniu pracującej dorywczo żony, co jest poniżej jego godności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż zawarte w niej zarzuty. Na wstępie zauważyć należy, iż sądy administracyjne w tym Sąd Wojewódzki sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej p.p.s.a., w którym wskazano, iz owe sądy stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie w/w ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd uznał, iż jest ono wadliwe z uwagi na rażące naruszenie w toku postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej, jako kpa. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie były decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2009 roku którą to decyzją: w pkt 1. uchylono w części decyzję z dnia [...] października 2008 r. [...] w zakresie wysokości należności podlegającej umorzeniu i określono tę należność w innej wysokości; w pkt 2. utrzymano w mocy decyzję z [...] października 2008 roku w pozostałym zakresie. Decyzja z dnia [...] października 2008 r. [...] była przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 4 maja 2009 roku w sprawie sygnatura akt VIII SA/Wa 756/08 uchylił decyzję z [...].10.2008 r. Wyrok ten jest prawomocny. Decyzja ta została więc wyeliminowana z obrotu prawnego w/w wyrokiem Sądu. W konsekwencji przyjąć należy, iż skoro w sentencji decyzji z [...] października 2009 roku organ odwoławczy orzekł o częściowym uchyleniu i częściowym utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...].10.2008 roku to orzeczenie to dotyczy decyzji usuniętej z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie sygnatura akt VIII SA/Wa 756/08 z dnia 4 maja 2009 roku. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 2 ppsa sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli ustali, że są one dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 kpa lub innych przepisach. Określone w art. 156 kpa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia to: 1.wydanie ich z naruszeniem przepisów o właściwości, 2.wydanie ich bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3.dotyczą one sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4.zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie, 5.były niewykonalne w dniu ich wydania i niewykonalność ma charakter trwały, 6.w razie jej wykonania wywołałyby czyn zagrożony karą, 7.zawierają wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 kpa organ odwoławczy na skutek wniesionego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy może zastosować następujące rozstrzygnięcia: utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję umorzyć postępowanie pierwszej instancji albo umorzyć postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy w wyniku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku może orzekać tylko i wyłącznie o mocy prawnej zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja nie była przedmiotem odwołania a właściwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jego przedmiotem była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2008 roku [...]. Decyzja organu odwoławczego dotycząca decyzji, która nie była przedmiotem odwołania jest nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.12.1987 r., sygn. akt IV SA 907/87, 17.09.1990 r. II SA 647/90. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o decyzji, która we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym przez skarżącego nie była zaskarżona i została wyeliminowana z obrotu prawnego. Oznacza to, że stwierdzone uchybienie procesowe zakwalifikować należy jako rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Pojęcie rażącego naruszenia prawa jest pojęciem nieostrym. W orzecznictwie podkreśla się, że rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne. Można więc mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Przy rażącym naruszeniu prawa chodzi o tego rodzaju wady, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego z racji istnienia w nich wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Wskazane w sprawie niniejszej uchybienia proceduralne polegające na rozpoznaniu przez organ II instancji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uprzednio przez ten organ skutecznie rozpoznanego i rozstrzygnięciu o decyzji, która została w całości wyrokiem Sądu uchylona a więc usunięta z obrotu prawnego, jest rażącym naruszeniem prawa określonym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Wobec stwierdzonego w sprawie niniejszej rażącego naruszenia prawa, którym dotknięta jest zaskarżona decyzja, Sąd nie mógł odnieść się do argumentacji stron w pozostałym zakresie i nie mógł poddać niniejszej sprawy ocenie merytorycznej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zakresie wykonania zaskarżonego aktu, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. ----------------------- 4