VIII SA/Wa 311/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. i M. D. – wspólników spółki cywilnej M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwojgiem małoletnich dzieci i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. W wyniku uzupełnienia wniosku złożyła zeznanie podatkowe za 2014 r. z wykazanym przychodem z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł i dochodem brutto – [...]zł i za 2015 r. przychód – [...] zł, przy kosztach uzyskania przychodów [...] zł, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia – [...] zł miesięcznie, wyciągi z rachunku bankowego oraz faktury za energię i gaz. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza, bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. post. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04) Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Rozpoznając przedmiotowy wniosek przede wszystkim podkreślić należy, że skarżąca nie tylko posiada stały dochód z tytułu umowy o pracę, ale także z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z której osiąga znaczne przychody. Należy ją zatem traktować jako przedsiębiorcę, a w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na wysokim poziomie. Niezależnie od tego mąż skarżącej wobec zaprzestania wspólnego zamieszkiwania zobowiązał się w drodze ugody zawartej przed notariuszem do alimentów na każde z dzieci w wysokości [...] zł, przy czym z załączonej kserokopii tego aktu wynika, że poddał się on rygorowi egzekucji wprost z aktu, na podstawie art. 777 § 1 pkt 1 K.p.c., kierowanej do całego jego majątku, w przypadku niewywiązywania się z tejże ugody. Zatem skarżąca posiada realne możliwości dochodzenia powyższej kwoty (sytuacja materialna męża skarżącej znana jest referendarzowi z urzędu – akta spraw VIII SA/Wa 324/16, VIII SA/Wa 275/16). O tym, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych świadczy również fakt, iż nie korzysta ona, według złożonego oświadczenia, z zasiłku wychowawczego na dziecko w ramach programu "500+" mimo istnienia takiej możliwości. Również wyciąg z rachunku bankowego nie wskazuje, by miała ona problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, by w aktualnej sytuacji finansowej nie była w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe na art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.