VIII SA/Wa 340/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanowił: umorzyć postępowanie sądowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 uppsa. W dniu [...] grudnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") wpłynęło pismo radcy prawnego D.S. jako pełnomocnika skarżącego w niniejszej sprawie K. S.. Poinformował on, że K. S. zmarł, wobec czego udzielone mu [...] kwietnia 2015 r. pełnomocnictwo wygasło. W związku z zarządzeniem z [...] grudnia 2016 r., Urząd Stanu Cywilnego w W. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu K. S.. Z nadesłanego dokumentu wynika, iż K. S. zmarł [...] kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej "uppsa") sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności sądowej lub utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Stosownie do art. 124 § 3 uppsa, nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Stosownie do art. 161 § 1 pkt 2 uppsa, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie przedmiot postępowania dotyczący wymierzenia skarżącemu kary z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry odnosi się do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego i nie przechodzi na jego następców prawnych. Pomimo występujących różnic pomiędzy karą pieniężną za naruszenie ustawy o transporcie drogowym i karą pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, Sąd uznał, że zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują poglądy prawne, z którymi zgadza się Sąd, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1438/14 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej także jako "CBOSA"). W postanowieniu tym NSA wskazał, że w myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy" (jak np. art. 97 i n. Ordynacji podatkowej). Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (zob. E. Skowrońska – Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", W-wa 2005, str. 10, podobnie J. S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, W-wa 2009, str. 50-51). Podobne stanowisko wyrażone było w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, lex nr 152889; wyrok SN z 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148). Wobec powyższego należy przyjąć, że kara pieniężna wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji nie wchodzi do spadku, ponieważ nie posiada "charakteru należności cywilnoprawnej" (por. uchwała SN z 24 czerwca 1992 r., sygn. akt III CZP 70/92, z glosą Z. Leońskiego opubl. OSP 1993/3/56; a także E. Kruk "Sankcja administracyjna" Wyd. UMCS, Lublin 2013, str. 240). Nie ma zatem znaczenia to, że kara pieniężna została nałożona na osobę fizyczną, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W razie śmierci spadkodawcy prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji takiej działalności, jego spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki spadkodawcy w ramach stosunków pracy z pracownikami zatrudnionymi przez zmarłego (uchwała SN z 22 lutego 1994 r., I PZP 1/94, opubl. OSNC 1994/9/172). Na spadkobierców osoby prowadzącej działalność gospodarcza przechodzą, zgodnie z ogólnymi zasadami prawa spadkowego, wszelkie prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym z działalnością tą związane, które nie gasną z chwilą śmierci danego podmiotu (por. A. Kidyba (red.) E. Niezbecka. Komentarz do art. 922 k.c., uwaga 58, SIPLEX, lex Omega/ 23/215). Jak już wyżej wyjaśniono, kara pieniężna nie jest należnością cywilnoprawną. Kara pieniężna jako instrument władztwa administracyjnego jest skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. Kara administracyjna stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06). Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych ma więc bez wątpienia charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W takiej sytuacji między organami administracji publicznej a podmiotem, wobec którego stwierdzono naruszenie przepisów prawa, nawiązuje się stosunek administracyjnoprawny. Treść tego obowiązku ściśle regulują przepisy prawa materialnego administracyjnego. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego (np. art. 97 Op), co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 524/10, CBOSA). Niemniej mogą również występować takie sytuacje faktyczne, kiedy określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej mogą dotykać sfery prawnej innego podmiotu. W odniesieniu do takich sytuacji Sąd musi ocenić, czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. Dodać należy, że jak wynika z treści pisma Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] stycznia 2017 r., kara pieniężna orzeczona decyzją Naczelnika UC w R. z [...] czerwca 2015 r. (utrzymana w mocy decyzją Dyrektora IC w W. z [...] lutego 2016 r.) nie została dotychczas uiszczona. Spadkobiercy K. S. nie mają zatem uprawnienia do zwrotu kwoty równoważnej nałożonej kary pieniężnej, gdyż do jej uiszczenia przed jego śmiercią nie doszło. Reasumując, zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 uppsa.